Monday, 18 November 2013

The Physics Of Time


Kum BC 340 liam ta khan Aristotle, Greek mifing tia hriatlar em em chuan a lehkhabu 'On the Heavens' tih ah chuan Earth hi Solar system lai tak ah a awm a, Planet hrang hrangin an vir hual a. Earth hi a mum a, a zawl duai ni lovin- tih te chu a ziak a. A hunlai chuan Aristotle ngaihdan hian khawthlang mite thluak a suk sak nasa em em a. Catholic church pawhin thurin ah an neih phah ta hial reng a ni. A hnu fe kum 1514 ah Polish puithiam Nicolus Copernicus chuan Earth ni lovin Ni(sun) zawk hi Solar system lai tak a awm zawk a ni a, Earth leh Planet dang te hian an vir hual a ni, a rawn ti thung. Nimahsela Catholic church thurin nen a inkalh dawn avangin a puangzar ngam lawk lova, a thih dawn hnaih ah chauh a puangzar thung. A boral hnu hian Astronomer pahnih, Italian mi  Galileo leh German mi Johannes Kepler te chuan a sulhnu an rawn zui a. Kepler chuan Copernicusa ngaihdan chu tlema thlak danglamin Planet te hian awmze nei taka vir kual(circle) tawp lovin a sawl(ellipses) zawngin an vir kual a ni, a rawn ti thung. Kum 1687 ah Newton chuan an ngaihdan zul zui bawkin 'Principia Mathematica Naturalis Causae' tih bu a rawn chhuah zui nghal bawk a. Ani erawh hi chuan a hmaa mite zawng aia chiang zawkin Planet ten Ni an vir hual dan leh an vir hual chhan chu Gravitation(Hipna) vang a ni a rawn ti a, hemi avang hian Thla(moon) pawhin Earth hi awmze nei takin a vir hual a ni a ti bawk. Tin, engatinge Planet ten Gravity an neih chuan an inhipbeh mai loh tih pawh Mathematics hmangin Planet, Ni aia te te hian Gravitational force leh Repulsion force inzatin an nei a ni, tiin a chhang nghal.

Newton physics arawn lar tak atang hian zawhna tam tak alo chhuak nghal a. Planet pahnih te an inhnaih chuan anmahni a charges particles te chuan Gravitational force an siamchhuak ang a, Repulsion force aia anlo chak phei chuan kum khuain an awm dun reng mai dawn a ni. An inhlat viau erawh chuan Gravitational force aiin Repulsion force a chak zawk ang a, Planet te chu darkar tin mai an inhlat tial tial ang a, chutih hun chuan Universe hi a zau tial tial ang em? He zawhna chhanna chu Newton hmalam a mithiam te chuan Universe hi awmze nei takin a ngai reng a, a zau belh lova, a sawng te heklo anlo ti thin. Nimahsela 1929 khan American physicist Edwin Hubble chuan Planet te en hnaih a a zir chianna turin BC 287 liam tawha Archimedes a hmuhchhuah 'Law of Reflection'  leh Newton telescope idea hmangin Telescope a siamchhuak a, a hmingah Hubble Telescope tih a ni nghe nghe. Hubble chuan zanlai a van thengreng a han en chuan Arsi(stars) te chu hun engemaw ti laiin an lo inhlat zel a ni tih a hrechhuak a! Chu chuan amah ah zawhna lian tak a siam a- tun ah hian Universe a planet leh arsi(stars) awm te hi an inhlat tial tial zel a nih chuan, an inkar ah kar awl awm miahlo khawpa planet leh arsi te hi hmun khata an awmkhawm vek hun alo awm tawh ngei ang tiin. A hnu 1965 ah Americal physicist tho Arno Penzias leh Robert Wilson chuan New Jersy hmuna Bell Labs ah an thawh laiin Microwave Detector an siam a, chumi hmang chuan Earth khawilai hmun tin maiah an Microwave Detector chuan Radiation a dawn tam dan an han zir chik chuan Earth khawi hmun atang pawn an radiation dawn tam zah chu inang deuh vek ani tih an hmuchhuak. Hei hian Big Bang Theory chungchang a harhtharna arawn thlen a; Universe hi a tir chuan  Solar System atang hian a intan ang a, chuta tang chuan tun a planet leh arsi te hi anlo darh chhuak tial tial ang a, tun hun a Universe zau mek kan hriat  hi alo thleng ta a ni, tiin. Chu chu Big Bang Theory kan tih tak kha a ni. Hemi avang hian 1978 khan Penzias leh Wilson chuan Nobel Prize an dawn phah nghe nghe.

Universe hi a awm ngaiin a awm reng a, engmah zau belh leh sawng te a awmlo a ni tih chu Classical physics alo ni ta der a. Modern Physics chuan Universe hi a awm ngaiin a awm reng lova a che reng a a zau zel a ni a ti a. A dik zia pawh Hubble Telescope hmang te, Penzias leh Wilson device hmang tein a hriat theih. Tin, Theory hrim hrim hian Edwin Hubble a pianhma kum 1922 daih tawh khan Russian physicist Alexander Friedmann chuan Universe hi a zau ngei ang alo ti daih tawh bawk. Friedmann ngaihdan chuan Universe hi a zau mai pawh ni lovin 'space(hmun a awh zau zawng)' a nei a, mahse 'boundary(ram ri) erawh a neilo thung. Hei hi Gravity vang a ni a, gravity hian Universe a engpawh mai hi a 'hipna tha' hmangin a phuar khawm vek a. Entirnan, Air India thlawhna hian Aizawl Lengpui Airport atang ngil takin thlawk chhuak ila, khawvel hi pharh duai lova a mum avangin engtik emaw chuan Aizawl Lengpui Airport bawk kan thleng leh ang. Hetiang chiah hi Universe chu a ni a; khawi hmun atang pawh hian chak takin thlawk chhuak ila, a kual(cirlce) zawngin kan inher ang a, kan chhuahna ngai thovah kan thleng leh ang. A chhan chu Gravity hian Earth mum ang mai hian Universe hi a thlung khawm vek a. Chak em em leh ngil em em pawn thlawk ila Gravity chuan a 'hipna tha' avangin zawi muangin kan hawilam zawng a pawt kual a(hei hi mihring chuan kan hre tham lo a, a chhan chu Universe ah hian kan te em em a, nimahsela hmanrua hmanga experiment tih erawh chuan hei hi a hriat theih thung), a kual zawng leh lut zawngin hawi zawng a pawt thle a, kan chhuahna ngai thovah kan tawp leh dawn tihna a ni. Scientist te chuan experiment leh mathematics hmangin Universe ah hian Gravity thain a pawh let theih te zingah tha nei chak ber leh kal thui thei ber chu Eng(Light) a ni tih an hre tawh a. Mi pakhatin Universe tawp ah kal a tum thu a sawi a, a theih a nih ngai chuan a kal hmain Gravity hian Universe a engkim mai hi a hip khawm vek hman dawn tihna a ni. Achhan chu Eng(Light) tak ngial pawhin Universe tawp a thleng thei lo!

Miin zawhna a neih fo chu 'engtin nge hun(time) hi alo awm le' tih hi a ni. A chhanna chu kan sawi tak "Gravity" vang zel kha a ni. Hun(time) hi Mathematics emaw Diagram hmang a entir theih anihloh avangin blank paper a Line ngil taka rin ang a hmehbel a ni a; a intanna(starting point) leh tawpna(end point) a nei tihna a ni. L.P Hartley chuan a lehkhabu 'The Go Between' tih ah chuan '' The past is foregn country. They do things differently there- but why is the past so different from future?" tiin engvangin nge hun(time) hi hnunglam zawnga kal lova hmalam zawng hlir a kal? Universe zau mek nen hian inkungkaihna an nei em, tiin zawhna alo nei tawh thin.

Ani lah taka, ngatinge Dawhkan atang a Glass no tla lai chiah kan hmuh a, engatinge Glass no tla Dawhkan a a letleh kan hmuh ngai miahlo! Hei hian a entir chu Hun(time) hian hmalam a pan a, a kalkawng ah danglamna a thlen zel a, hnunglam ah a letleh tawh ngailo a ni. Hetiang chiah hi Physics ah Law(nihphung) alo awm a, chu chu Law of Thernodynamics an ti. Chutah chuan 'energy(thla hruai)' hi nihna pakhat atangin nihna 'dang energy' vek si ah a inthlak thei a, mahse a inthlakna kawngah hian nihna adang hret hret zel a ni. Hun(time) pawh hi  'Line' ngil tak blank paper a rin ang hi a ni a, rin thui pauh leh engemaw danglam a awm a, chu chu a diklam leh thalam hawi zawng(Order state)a danglamna ni lovin a hmaa nihna aia danglamin(Disorder state) a inthlak zel a, chuvangin Thernodynamics Law angin Hun(time) hi kan sawi thei. Thenkhat ah chuan Murphy's Law - an ti bawk thin - things get worse. Chuvangin Glass no chhuata tla Dawhkan ah a let leh a, Glass no kehlo anga awmlai kan hmu ngai lova, Dawhkan atang a Glass no chhuata tla keh lai chiah kan hmu thin a ni.

Hetiang a hun(time) ngaihruatna hi 'Arrow of Time' tih a ni a. Chu chuan Past(Hun kal tawh) leh Future(Hun awm leh tur) danglamna a entir theih a ni. Sawi tawh angin hun(time) hi a awm a ni tih kan hriat theihna chu danglamna(disorder state) vang a ni a, science zawng tak chuan 'Entropy' vang a ni. Entropy atangin hun(time) hi teh a ni bawk a. Entirna dang han pe leh ila, Artui pum hi kan hmu ang a, anih dan dik tak chu keh miah lova a awm kha a ni, chu chu Order state a ni a. Nimahsela anihna lo tur ah thlak danglam dawn ila chuan tih keh kha a ni leh mai, chu chu Disorder state a ni ve thung. Tin, 'order' aiin 'disorder' a nih theihna a sang zawk hle tih kan hre thei bawk. A awmzia chu 'Order state' aiin 'Disorder state' awm theihna chance a tam zawk tihna a ni. Chuvangin Universe hian Time a neih chhung chuan Entropy a neih char char dawn avangin Universe zauh hma kha 'Order state' a ni ang a, Universe zau mek hi 'Disorder state/ entropy' ni mek leh ni zel tur tihna a ni tawh ang. Thenkhat chuan tuna Universe hi atir a Pathian siam kha a ni an ti thin a. Alo ni ta a nih pawn Universe hi a zauh chhung chuan hun(time) a nei char char tho ang. Hei hi Thernodynamics arrow an ti thin.

Mihringte pawh hi Universe ang mai hi kan ni a, nitin kan thiltih a danglam zel a, inang pakhat mah a awm ngailo. Tin, kan hun(time) hman tawh chiah kan hre thei a, kan hun(time) la hmanloh erawh kan hre thei lo. Entirnan, Computer pawh hi hman a nih hma chuan engmah a ni lova, 'Order state' a ni a. Hman a nih a Data leh Document te kan save tam tial tial chuan kan Data leh Document chiah a hria a, hriatloh a ngah em em a. Hriat tawh hriatloh palh theihna chance a nei sang em em bawk a, chuvangin Computer pawh hi mihring nen kan khaihkhin thei ta a ni. Mihring thluak ah hian hriatna a san poh leh danglamna(disorder state) a sang tial tial a, kan hun kaltawh kan hre thei a, mahse hun lokal tur erawh kan hre thei lo. Hei hi blank paper ah Black colour pen tui hmangin ngil taka kan rin chuan kan hrethiam mai ang, kan rin chin kan hmu a, mahse kan rinloh la rin tur te erawh kan hmu theilo.

Hei hun(time) hi a chhan bulpui ber chu gravity hian Space leh Time hi a siam vang a ni. Einstein theory of Relativity ah chuan Space-Time hi kaldan thuhmun, kalkawng in ang an ni a. Time a awmna apiang ah Space a awm thin a, space chu Gravity huangchhung ah chauh a awm bawk a ni. Entirna han siamleh lawk ila; Light(eng) aiin Universe a awm te hi kan che chak thei lo va, Light tak ngial pawhin Gravity a tlansan zo lo. Chumi in a entir chu  khawi hmun ah pawh kal dawn ila kan taksa a thlen hma chuan hun(time) a awm thei ngailo. Naktuk khi hun(time) awm tur chuan kan awmna Earth hi Ni hawi zawnga a inher a ngai a, eng(light) chuan arawn kah hun hun ah chauh hun(time) kan tih 'Naktuk' tih hi alo awm chauh a ni. Time hian Space a kalsan thei lova, Space hian Time a kalsan thei heklo. 'Vawiin' leh 'Naktuk' a inang lova, 'helai' leh 'khalai' a inang heklo. Engmah hi a ngai reng leh inang reng a awm lo va, a danglam reng a ni. Quantum physics chuan chiang em emin  Particles te hian 'definite position' leh 'definite velocity' an nei lo tih arawn fiah ta zel a ni.

A tawp nan, Universe hi Gravity avangin inhip khawm a sawng te leh vek dawn ta pawh nise hun(time) kal tawh ah kan letleh dawn tihna a ni lova, Glass no keh amahin Dawhkan ah a chhoh ang a a inzawmkhawm leh vek ang tihna a ni lo bawk. Hun(time) hi letleh pawh nise a ngai ah let lovin a danglam ngai khan a danglam chhoh zel dawn tho a. Kan hriatna pawh hi a ngai ah let lovin tun ami ang hian a danglam chhoh tial tial zel tho ang. Ozzy Osbourne chuan hla hmangin tihian alo chham chhuak a, 

                                                                 
                                         I don't wanna live in yesterday
                                        Cross my heart until I die
                                        Don't wanna know just what tomorrow may bring
                                         Because today has just begun
                                         No matter whatever else I've done
                                         I'm here for you




Sunday, 17 November 2013

The Rule Of Universe



Viking mythology ah chuan Hati leh Skoll te chu Thla leh Ni ang a ngaih te an ni a. Sihal in a man chuan Eclipse hi alo awm thin a. Eclipse alo thlen chang chuan mipuiten Sihalin  Ni leh Thla a chhuah theih nan thawm bengchheng leh ri nasa tak an siam thin. Hetiang chiah hian hnam hrang hrangin thawnthu kan lo nei nual hlawm a. Nimahsela hun alo rei deuh a, eclipse chu a chang chang a rawn thleng thin ni lovin awmze nei tak a thleng thin a ni tih hriatchhuah a ni ta a ni.

Kum tam tak liam ta, thiamna san hma khan mihring hmasa te chuan khawvel a chhiatna hrang hrang leh lungngaihna chitin reng hi pathiante hremna leh thlahtute bawhchhiatna ang ah an ngai a. Tlangkang, lirnghing, tui lian, lei min, indona, thihna..ect te hi pathiante thuawilohna rah a ni, an ti a. Pathiante thu an awi erawh chuan buh leh bar a hlawkna, hriselna niin an ngai thin thung. Entirnan, BC 5600 bawr lai khan Oregon an tih hmun a Mazama tlang chu tlangkangin a bawh khat vek a. Kum tam tak chumi avang chuan ruah a sur a, dil siamin Crater Lake, an tih chu a siam ta a. Oregon hmuna Klamath Indian an tih te chuan he mi chungchang thawnthu hi tihian anlo nei a; Tumkhat chu lei hnuai Lalpa Llao hian Klamath Indian Lal fanu chu a hmangaih tlat a. Nimahsela chung hnam Lalpa chuan neih a phal lova, Llao, lei hnuai Lapa thinrim chuan Klamath ho chu mei a tih hlum vek a tum a. Vanneihthlak takin Vanlam Lalpa Skell chuan Klamath ho chu a khawngaih a, lei hnuai lalpa nen chuan an indo ta chiam a. A tawp ah lei hnuai lalpa Llao zawk chu chak lovin hliam nasa tak nen Mazama tlang ah chuan a lut ta a. Tuiin a khuh ta bawk a ni, an ti.

Kum alo rei a, India-in mathematics lam ah bul an rawn siam a. China-in medical lam ah bul an rawn tan ve bawk a. BC 287 alo kai meuh chuan Archimedes- laws of reflection hmuchhuaktu chu a rawn lang tan a. A hma chiah hian Pythagoras theorem tia kan hriatlar em em Pythagorus chuan Triangle a thil tawi pahnih te sei zawng belh khawm chuan a sei ber a zah chiah a ni, tih alo hmuchhuak tawh bawk. Tun hnu hian amah pawn a hunlaia a ngaihtuah ngai miahlo chu, ngatinge Guiter hruai te zinga 'base hrui' a sei bik nachhan hi a ni!

Darwinan 'Theory of Evolution' a suangtuah hma daihin Anaximander(BC 610- 546) chuan tihian ngaihtuahna alo seng tawh a; naute pianghlim hi enkawltu awm lo se a thi ang, tiin. Tin, bur a mawng lehlam lehlama kaw ve ve hi a kaw lehlam zawk a kan hmehphui chuan a mawng lehlam hmehphuiloh atang khan tui a lut thei lo tih Empedocles, Thales mi chuan alo hmuchhuak ve bawk a. Chu chu tunlaia kan tangkaipui em em 'boruak(air)' hi a ni. Chu boruak chu mit a hmuhtheihloh, hmanraw hmang pawha phel tet theih tawhloh 'Atom' an tih te awmkhawm chuan an siam a ni tih Democritus chuan ngaihtuahna arawn nei leh bawk a. Khawvel a thil engpawh hi Atom inhlawmkhawm atanga insiam a nih zia chu tun hnu hian Physicist tam takin an rawn hre chhuak ta chum chum mai a nih hi.

Heti chung hian mithiam tam takin heng 'Laws' khawvelin lohtheih lova a zawm tlat hi hnawl a ringlotu anlo awm ve bawk a. Chung zing ah chuan Philosopher lar tak Epicurus chuan 'mithiam ngaihruatna sal a inpek aichuan pathian te rin mai hi a tha zawk' a ti. Aristotle pawhin 'atom' chungchanga a ngaihdan chuan mihring hi thlarau atanga insiam a ni a, khawvel thil a indin a nilo, a ti ve bawk. Greek philosophers school pakhat a mi Stoics chuan mihring leh khawvel thil chu a then hrang a. Mihring chuan Pathian thu a zawm mai tur a ni a, engpawh hian an nihdan tur anga awm turin 'thu awi/zawm(obey)' chiah kan mamawh a ni, a ti. Kum sangbi liam hnu hian Stephen Hawking chuan hemi chungchang hi a chhanglet ve a, 'Zawm leh zawmloh avangin Universe hi a dikin a diklo thei tihna a nilo, Asteroid te hi eclipse siamtu ni tawh rawh se' tih a Asteroid thupek hian engmah a sawt lo ang nen hetiang ngaihtuahna nei tu te hi a chhanglet. Kum zabi 13 na tir lam pawh khan Christian philosopher Aquinas chuan khawvel hi Pathian thu hnuai ah a awm a, Laws of nature vang a nilo a ti bawk. Tin, German Astronomer lar em em John Kepler pawn Planet te hian awmze nei taka kal kawng bik an nei a an zawh thap thap avangin 'ngaihtuahna' an nei a ni ang, tiin Planet te hi a ngai bawk.

Aristotle idea hian khawthlang mite rilru nasa takin a suk sak a. Amah vekin science hi experiment leh calculation hmanga chhutchhuah mai mai theihloh a ni a tih avang te, Philosophy hi experiment tellova tehna dik tak a ni a tih avang te in a Idea tam tak chu 'prove' na a awm lova, mahse chuti chung chuan khawthlang mite rilru a suk sak nasa em em si. Greek Christianna a rawn len tum pawh khan Aristotle Idea hi an chhawm nasa hle a, khawvel hian Laws a zawm a ni tih chu an ring lova, teh chi leh chhut chi ah an ngai bawk hek lo. Kum 1277, Paris hmun a Bisop temple ah Pope Jhon XXI chuan 'Zirtirna diklo 219' a puante zing ah 'Khawvel hian Laws a zawm' tih pawh a tel a. Chu chu a hnu kum tam liam tawh ah Stephen Hawking bawk chuan a lehkhabu The Grand Design -ah chuan tihian a chhanglet ve a, 'Eng ang pawhin khawvel a awmte hian Laws of nature kan zawmlo ti mah se lohtheih lohvin Gravity(lei hipna) chuan a piandar bathlar atang Pope chu a pawt liam a, a thi ta a ni' a ti.

Kum zabi 16 alo chuan kai chuan Isaac Newton a rawn lang a. Ani hi khawvel puma scientific experiment leh calculation nei hmasa te zing a mi a ni a, a hmaa mithiam tawh te nena khaihkhin phei chuan ani hi khawvelin anla ngaihsan leh a thil hmuhchhuahte pawmtu nei tam ber a ni. Tunlai khawvel a thil engpawh maiin kan chet chuan Newton Laws of motion pathum te kha kan zawm ngei ngei thin reng a. Tin, Law of gravity a hmuhchhuah te hian a hnu daiha Israel chhulchhuak Scientist ropui Albert Ensteina formula duan chhuah nan alo pawimawh em em a. Chumilo pawh Time teh nan hian lohtheihlovin gravity hi alo pawimawh em em bawk a, gravity hi awmlo se 'time' kan tih thin hi a awm ngai lovang. Alexander pope chuan tihian poet alo phuahchhuak hial a;

       " Nature and nature's laws lay hid in night"
       " God said, Let Newton be! and all was light"

Tunah chuan khawvel a thil engpawh mai hian Laws kan nei vek tih hriatchhuah a ni tawh a. Bible tak ngial ah pawh Mihring hian Law zawm tur 'ToRaH' alo awm bawk nia! Chung Laws te avang chuan mit a hmuhtheihloh ah pawh ngaihtuahna leh zeldinna ava neih theih a ni tih pawh hriatbelh zel a ni bawk. Entirnan, nitin zingkar ah Ni hi khaw chhak lam ah alo chhuak ziah thin a. Hei hian a entir chu Ni hian awmze nei takin chet phung leh nihphung a nei a, chuvangin 'Ni chu khawchhak lam ah a chhuak thin' tih Law a awm tihna a ni. Adang leh chu motor tlan lai ah kan chuang a, a ding thut a, mahse keini erawh hmalam kan la pan zel a (hmalam a kan bu phei lawp hi). Hei pawh hi khawvel a thil awm zawng zawng chungah a thlen theih vek avangin Law a ni reng bawk a, kan sawi tak Newton Laws of motion te zing a pakhat kha a ni nghe nghe. Tin, Albert Einstein khan eng(light) hian kal chak zawng a nei tih a hmu chhuak bawk a. Khawvela thil awm te zing ah chuan Eng(light) tluka kal chak an awmlo tih tupawn kan hre leh ta vek bawk. A tehna chu gravity hian khawvela thilawm zing ah Eng hi a pawhlet theih te ah tha nei chak ber a ni, tihna a ni. Tichuan ngaihruatna Time machines kan tih hi Einstein chuan a nei ta nghal a, mihring hi eng aia kan speed a chak chuan Gravity hian min hiplet thei dawn lova, Earth hian Ni 365 chhunga Ni a hel kual laiin Ni 365 chhung chuan vawi maktaduai kan hel hman ang a, future ah kan lo zu kal daih thei, a ti a ni.

Heti chung hian Newton, Kepler, Descartes leh Galileo te khan khawvel hi Pathian thil tih ah an ngai fan tho a. Newton phei chuan Laws hi engtik lai pawha dik reng thei a ni lo  a, ama chhmuhchhuah  Planet ten an zinkawng orbit pawh hi Planet dangte hipna avangin orbit dang ah kawng an thak thut thei a ni a ti. Lapace tih a kan hriatlar mithiam pakhat 'Laws hian tihsualpalh' a neih ringlo te zing ami chuan Planet te hian an inhipna avangin an orbit hlauh pawh nise anmahniin an kawng dik an pan leh tho ang, tiin a hnial ve thung.

Theoretical physicist tia hriatlar, Black hole lar pui em em tu Stephen Hawking chuan mihring ngaihtuahna pawh hian Laws mumal tak a nei a ti. A sawi zelna ah chuan mihring ngaihtuahna hi eng thlarau leh ramhuai mahin an siam a ni lova, Neurologist hovin tun hnaia an hmuchhuah thar chu mihring ngaihtuahna hi atmosphere a 'charge particles' vang te an ni a. He frequency leh wave avang hian mihring chuan ngaihtuahna alo nei mai a ni. Kan sawi tak ToRaH  kha he rilru exer nan hian alo pawimawh em em alo nih tak chu! 

A tawp lam hnaih tawh ila, khing Laws zawng zawngte zing ah khian khawvel thil tinreng maiin kan zawm tam ber chu Newton Laws khi a ni. 1965 khan New Jersy hmuna Bell Lap ah chuan American Physicist pahnih Arno Penzias leh Robert Wilson chuan an Microwave Ditector hmanga radiation an teh atang chuan kan awmna lei Earth hian khawi position atang pawhin a radiation dawn zah a inang reng avangin kan awmna lei hi Universe ah hian a centre vela awm niin an hmuchhuak a. Hubble-an Universe hi a zau telh telh ani tih alo hmuhchhuah tawh te nena khaihkhawmin Newton Laws ah an han vawm kai a- Tichuan tun ah hian universe hi a zau mek a nih chuan hun kal tawh(past) ah khan universe a Planets leh Star te hi karawl awm miahlovin anlo inhnaih hle dawn a nih hi, tih an hmuchhuak. Tun hnu hian Big Bang Theory tia Atheist Scientist te rin em em chu a ni. Nimahsela thiamna alo sang a, theory hlui te chu a thar leh rintlak zawka thlak anlo ni zel a. Chung zingah chuan Quantum physics hi mi tam tak chuan Universe history te, Big Bang, engkim mai hrilhfiah nan a rinbtlak ber niin an ngai ta thung. Quantum physics ah chuan Universe hi a zauh mek chuan hul kalta khan a sawngte hle dawn a ni, tih hi a chhanna a ni ringawt tawh lova. Vawi tam tak a sawng te emaw darh hnu ah tun a Universe zau mek hi lo chhuak pawh a ni thei tiin Probability arawn sawifiah ta a ni. He Quantum physics avang hian zawhna mawlmang leh nuihzathlaka kan ngaih thin 'Arpui nge upa Artui' tih pawh hi chhan theih a ni; arpui pawh artui pawh hi a hmasa thei ve ve a, chu aia hmasa chu 'nothing' tih hi a ni. Quantum physics ah chuan 'nothing' atang Universe hi alo insiam thei tih a ni a, a insiamdan calculation erawh sawi sen ani lovang. Mihring tak ngial pawh hian kan nitin Biological life ah hian Law of Thernodynamics kan zawm reng zu nia! Engpawh nise, khawvel leh a chhunga awm hian nihphung leh awmze phung(Laws) an nei vek a, kan rilru tak ngial pawhin Torah zawm tur a nei a. Chungte chu huangkhat a khunglut theitu formula a awm hun chuan 'Pathian rilru kan hre thei tawh ang' tiin Stephen Hawking chuan duhthu a sam thin! Mahse, scientist ten an ngaih thah tak 'nothing' an tih kha, 'nothing' ni lovin kan LALPA ngei hi alo ni e.

Tuesday, 23 July 2013

ONENESS leh TRINITY HI A LO VALID CHIAH EM?


1. YHWH hi tuman mihring zing ah an la hmu lo va, an hmu thei hek lo.

2. He spiritual warfare hi YHWH leh Setana ni lova, Mikael leh Setana(Lucifer) a ni.

3. YHWH leh Y'shua hi an inang emaw a intluk niin Oneness chuan a ring thin a, Trinity rindan nen a inang chiah chiah a. ka ring lo, Pa ai hian Fapa Y'shua hi a hniam daih zawk tih kan hmu kur lei luai.

4. YHWH leh Y'shua hi mi thuhmun tih a nia Oneness ah; keichuan ka ti lo, Bible pawh hian chutiang a a sawi vawite khat mah ka hmu lo. Mikaela hi Yisrael tan Prince a nia, Y'shua pawh Prince a nia Yisrael tan. Prince pahnih a neih theih si lo va, Y'shua hi Mikael a ni tih ka hrechhuak ta a ni. YHWH an ni miah lo.

5. Y'shua hi Messenger a ni tih ka ring bawk a, Oneness chuan "A teuh lo! Y'shua chu Chungnungber Pathian a ni" a ti. Mahse Y'shua chuan 'Ka Pa thu lovin engmah ka sawi ngai lo, ka hmuh a piang chauh ka sawi thin" a tia, messenger(Thu kengtu) a nih reng chu mawle, Chungnungbera thu zawk a ni a ken ni Y'shua hian. Lak kawih luih a tum mai mai a ni Oneness Doctrine hian.

6. Mikael hi a hma chuan OT ah khan "Angel of LORD" angin Yisrael mite tan "Thukengtu, sawisaktu leh venghimtu"-in a lo awm thin a. Tin, Y'shua hi NT ah ve thung chuan Y'rael te tana ding thin, sawi sak tu leh YHWH thukengtu a ni a. Anih chuan Yisrael tana ding thin ngei chu MIkael leh Y'shua hi ni kawp lovin, Bible-in "Lalpa pakhat(One Lord)" a ti ang chiah hian Mikael leh Y'shua hi mi thuhmun an lo ni reng zawk a ni! NT lam a Y'shua hming a put daih na chhan ve thung chu hming zawng zawnga chungnung ber hming YHWH hmingin a rawn kal a, YHWH a Pa hming a hawh a nih chu. Chuvangin a hming thar chu "YHWH chhandamtu(Ya'shua)" a lo ni ta a ni.

7. Y'shuan "Lungpui ka ni" a tih avang leh OT a YHWH-in "Lungpui chu ka ni" a tih avang hian YHWH chu Y'shua emaw tih a ni bawk a Oneness ah hian. OT a "Lungpui ka ni" ti tu kha YHWH tak tak a ni lo tih kan hriat a ngai a nih hi, YHWH anga tawngtu tak kha chu Mikaela, Angel of LORD zawk kha a ni a, chumi chu NT ah Y'shua tih alo nih tak hnu hian "Lungpui ka ni" a tih hian amah leh amah a insawi e. Bible hian "YHWH chuan a sawi a" tiin OT ah a inziak thin a. Hei hi YHWH tak takin a sawi a ni lo va, angel of LORD(Mikaela, NT a Y'shua lo ni ta kha) zawkin a sawi thin a ni. Achhan chu Y'shuan "YHWH Pa hi tuman an hmu ngai lo, a FASHION leh VOICE pawh an hre ngai lo" a ti diam tawh. YHWH tan a OT a ding thin chu "ANgel of LORD(Mikael)" hi a ni char char a, NT ah chuan Y'shua tiin hming thar a mission a dan tak avangin a lo pu ta a ni.

8. Tin, Thupuan ah Lei thar leh Van thar ah pawh Y'shua bawk a la thu a, chuvangin YHWH a ni e Y'shua hi, an ti bawk thin Oneness doctrine hian. Bible hian YHWH awmna ah vawikhat mah tumah an la kal lo va, kal awmchhun chu Y'shua chiah a ni, tiin min hrilh. Tin, Lei thar leh Van thar hi chu he lei a din thar tur zawk a ni a. YHWH awmna a ni lo va, YHWH lalthutthleng awmna a ni lo bawk. Mikael, Y'shua lo ni ta hi he lei dinthar/siamthar ah hian kan tan Gurdian angel thar tur a ni zawk e. Lalthutthlenga thu ngei tur chu Y'shua(Mikael) hi a ni, YHWH chu a awmna hmun ah. Van 3-na tiin Bible hian a sawi. He lei thar leh Van thar dinna tur zawk hi chu Van 1 na leh 2 na zawk a ni e.

9. Thlarau Thianghlim hi Y'shua a ni a, chu chu YHWH a ni tiin Oneness doctrine chuan min hrilh leh a. Mahse Bible kan en chuan Thlarau Thianghlim hi Y'shua sawina chauh pawh a ni lo va, angels zawng zawng hi an fel leh that chuan "Thlarau Thianghlim" an ni vek zawk. Trinity ang mai a Y'shua te Thlarau Thianghlim ang a amah chauh sawi te hi rinna dik lo a ni.

10. Pathian sawina hi Hebrai ah "Elohim" a nia, "Roreltu" tihna a ni. Juda tawng awmze hre miah lovin a dynamic value leh mechanical vaue tehchhuak zo lovin Elohim chu Greek tawngin "Theos" an lo ti ve a, chu chu Greek Olympus a Titans ho ang kha an ni a, Zeus, Posidon ang te kha. 'Theos" chu "Van mi" tihna chauh a ni. Chu chu Trinity leh Oneness hian "Elohim" hi an lo Twist vak vak a, Oneness hovin "Pakhat kha pathum" ah an chantir a. Trinity ve thung chuan "Pathum kha pakhat" ah an chantir ve leh thung a. An rindan a inang ve ve a, an sawifiah dan a hrang ve ve vangin hrang emaw an inti mai mai a ni. Chuan, he doctrine source chu Paganism a ni e. Kum 4000 liam tawh a Luciferan sual chhuah a tum kha "Trinity" hi a lo ni daih tawh a nia.

Wednesday, 20 March 2013

A brief history of Medical science


Tunlai hian kan medical symbol avanga kristian tam takin doctor leh medical lam an kalsan/pensan ruih ruih a. Abikin vaccine te hi lak an hlau tawh a. Vaccine te hian ramsa/ransa/mita hmuhthamloh thilnung virus mihringa chawmlenna ani an ti a, awareness te neiin an phusa hlawm khawp mai. Chutiang zawhna nei anlo awm a, kan sawifiah theih nan ka thiam ang tawk tawkin paper ka ziak a, a summery ka rawn dah e...

MEDICAL SYMBOL

He symbol hi alo chhuahna chu BC 1400, Greek pathian Aescalapas, atanga lo chhuak ani a. A hunlai hian mi tam takin an pan a, inthawina te an nei thin a ni. Tin, fa tam tak nei niin mythology chuan a sawi a. Chung zinga a lar bik pahnih chu Hygiene leh Panancea an ni a. Hygiene phei hi chu tunlaia medical term lar tak a ni a, Hindu mythology lehkhabu hlui leh lar Sanskrit leh Vedic bu te atanga Scientific medicines lo chhuak ta Ayurvedic tawngkam lar tak a ni. 

Tin, khing Healer of God(Aescalapas) fate pahnih, Hygiene(tidamtu) leh Panancea(enkawltu) entirnan khian Serpent pahnih chu classical sword kual tir an ni a. Chu chu tunlaia hun thlenga kan hman symbol hi a ni a. Chu chu kristian tam takin dovin, an pensan ruih ruih a, Kristianna leh medical chu hrangin, medical chu Greek chhulchhuak, Setana hmanrua ani an ti a ni.

SYMBOL ENTIRNA

Hetiang hian tuemaw pawn an sawi ka la hre lova, an lo sawi tawh pawh a ni ang a. Sawi pawh nise an ringlo mai thei a. Hria pawh ni la, i ring kher bik lovang. Engmaw??? Khi medical symbol a serpent pahnih kual dan khi ngun taka en chuan DOUBLE HELIX STRUCTURE nen khan thuhmun chiah chiah a ni. Chu chu a guise work kan ti emaw, anlo ti mai thei. Mahse khi khi keichuan ka rindan ania. Hebrai traditional writting ah mah Thise hi DNA tihna alo nih thu an proff chuan, Khi serpent helix hi DNA double helix entirna ani a tihloh theiloh. Chu chu mythology thuruk pawh a ni a. Tin, mythology ah chuan serpent chu "natna thlentu/diklohna petu" tihna a ni a. Chu chu khi Double helix ah kan dah luh chuan, "DNA hian natna a pai a, DNA atang hian natna tinreng alo chhuak thin a ni"

Engvang maw? Cells -> Chromosomes -> DNA/RNA->  Genes , tihna ani tlat a lawm. Chumi awmzia chu "DNA hi centre of life" tihna a ni a. Researcher document tam zawk leh Creation scientist ho ten tuna kan DNA hi plasma atanga an zirdan chuan hman leh tun ah hian a danglam nasat tawh zia an hmuchhuak a. Tunlai a Chromosomes number milh bertu Chimpanzee leh mihring chromosomes zat inmilh tep leh, chu thesis hmang a Evolutionist ho pawn mihring hi zawng thlah kan ni an ti a. A awmzia chu scientist zawng zawng hian kan DNA hi tihdanglam(error/simple mutant) a ni tih an pawm vek a ni. Chu chu keinin kanlo rinloh ve ngawt hi a awmzia lo.

Tichuan, kan medical symbol hi mytholohy atanga lochhuak a ni a, chu chu tin, BC 450 hmalam, Father of Medicines, Hippocrates rawn chhuah hma kha chuan medical zawng zawng enkawltu chu sakhua monk leh bawlpu(mizo sakhua ah pawh kan hria ang) te an ni a. An term hman pawh a myths term ruih a. Mahse modern age ah a nihna tak kan haichhuah dawn leh a scientific name kan lachhuak dawn a nih chuan, DNA DOUBLE HELIX anilo thei lova, tin, reaserch atanga kan relate chuan, Kan DNA hi alo corrupt(serpent) tawh tihna ani tih kan hre bawk ang.

Chu mythology hmanga medical kalpui anih lai chuan BC 470 a Hippocrate , father of medicine tih bawk khan Humoral theory a rawn vawrh chhuak ta a. Chu chu tunlai tawngtaka EQUILIBRIUM hi a ni...chutah chuan kan taksa hi cold, dry, moist leh warm temperature atang a balance tur a ni a, tin, chu chu kan taksa chhung a black bile, phlegm, yellow bile leh blood ten lo equal tur a ni a ti a ni. He humoral theory tum ber chu "disease is not the God-panishment" tih hi a ni a. Religion pawn ah, nilo, medical hian religion a kalsan ta a ni, tih a ni!.

Tin, dark age hun anlo chuang kai a, medical leh religion hrang ta na na chu religion lamin an lung a len leh ta a. Hemi hun hian natna tam tak chu doctor leh midical lam thiam mite rawn lovin leh tihdamlohvin a punlun a, mi tam tak an thi phuk phuk bawk a nih kha.

Umm, age of reason ah mihring an han chuangkai leh ta mai chu religion an thlauh thla leh hmak a. Engkim mai chu science leh rational thingking, rationalist lama bih zawkin an chik ta ngur ngur a. Riligion pawh thlauh thlak hlen a ni leh ta a ni.

VACCINES CHUNGCHANG

Khing baka tam khi sawi tur ala awm tam em em mai si a. Chu chu tunlai a zirtirna tam tak lo chhuak hian mihring hi amah leh amah pawh inrinhlel a, mahni induatna lak ata min pawt peng a, diklo taka minlo hruaitu alo ni daih thei si a ni. Bible kan keu chuan, "selfconsciousness" hi min duhpui ber ani kan ti thei ang a. Tin, philosopher larte ngaihdan rawn ta ila, Age of Reason ziaktu Jeans Paul pawh khan "fim lutuk a tha lova, at lutuk pawh a tha lo, hringnun hi heart leh brain hian dik takin an tihtur an thifim tur a ni" a tih kha.

Kan taksa hia Pathianin ngunthluk taka a siam lai khan mahni a ral do thei tu tur leh rinna hmanga kan taksain natna a do theih nan thil pawimawh em em alo phumru dim diam tawh a. Chu chu immunes system tiin science hian a hming a vuah a ni. Kan taksa a immunes system siamtu leh thunun tu chu kan awm(chest) chhunglama awm taksa peng pakhat- Thymus ani a. Chu chu tunlaia Ageing theory lar ber pawn a pawm ani. Kan taksa ral vengtu chu tihian kawng hnihin han then ta ila, pawn lam(physical) lam ah hian khak(mucus), hmul, bacterial acid, vun ..adt ang te hi anni a. Chhunglam(physiological) lam ah chuan WBC hi ani. Chu chu kan hriatdan tur awlsam ber chu thisen hi chihnih a then ani a, red leh white -in. White zawk hi Immune system atan a pawimawh em em zawk chu a ni. Chu chuan kan taksa pum hi an veng a. Tin, hei bakah hian lymphocytes a awm veleh a. Chutah chuan T leh B lymphocytes awm velehin, T zawk ah pawh hian hna chi hrang theuh thawk thei cellsspali an awm hrang leh bawk a. Tin, B lam ah pawh hian hna hrang thawk tur chi 2 an awmleh bawk ani. 
Vaccines hian kan taksa a an va kaihthawh tak chu immunes system leh Lymphocytes te hi an ni a.

Sawi tawh angin Vaccine hi virus atanga siam chu ani mauh mai a. Mahse tiang hian example siam ila, The Great Lion hi sa sehna leh kauham tak nimahse a sa(meat) chu alo tui viau mai thei a, a skin ngat phei chu to hem hem tak a ni. Chutiang chuan vaccine pawh hi annihna dik tak ah chuan a hlauhawmna , toxicity leh poison annnihna lai ang kha mihringah dah luh ani lova, a virulent chu paihin amaha power leh antibodies awm kha culture a ni a, chu chu mihringah dah leh mai thin a ni . 

Dik tak phei chuan a thawh dan chu weakering vaccine(tichaklotu), entirnan, small pox ang te kha, mihring a virus lo awmsa kha kha vaccine khan ava tichaklo tih a nih chu. Tin, pakhat leh ah chuan deactivate vaccine, entirna lartak an hman na chu salk's polio virus ang te kha a ni bawk. Hna thawk thei lovin an va \siam ta thin a ni. Henglo pawh hi tam tak a awm a, tin, tunlai thiamna biotechnology hmanga culture leh siam chhuah ngat tawh phei chu a hlauhawmloh tur ah keichuan ka ngai hmiah mai.

Mahse vaccine tellova kan taksa enkawl chu thil tha tak ani reng thova, amahrawh chu vaccine lak hma a eng natna emaw kan kai a, kan immune system alo chakloh bawk si nen, doctor kan rawn duh bawk siloh chuan dark age hunlai ang vel tho kha kan nih hmel ber a ni. Anihna tak zawk ah chuan kan taksa duat hi alo hlu ber a, chu chu Pathian kan hmangaihna pakhat pawh ani  bawk.

MEDICAL SCIENCE HI A HLAUHAWM EM

Medical field ah kan zuanglut tak tak dawn anih chuan India medical science hi han bih zawr zawr hmasa teh ang> Chu chuan he kan innghahna lungphum pawh hi a sawi nghin ngei ka ring tlat a ni. Mizoram ah khatia kum rei tak chhung Puithuna atthlak(Superstitious) a kanlo bo hrep tawhna kha kan enhniam mai mai thei bik hauh silo tih lai pawh hi hriat ngai tak mai chu a ni. Tunlai , mizorama kan hriat tlanglawn em em Ayurveda pawh hi kum 5000BC lian tawha hmuhchhuah leh, India ram hian alo hman tawh a ni. A hming nihna tak hi saptawng chuan "The science of life" tihna ani a. Mizo tawng hian han letchhawng dawn ta ila, "thilnung nih theihna atana hriatna" tihna ani ber e. Hindu sakhua atanga rawn chawrchhuak ani nghe nghe a. Khawvelin a hriat dan chuan, Hindu sakhua khi sakhaw upa leh hmasa pawl a ngaih ani bawk. Tin, Ayurvedic  philosophy(hriselna leh damna atana hriatna fing) tam tak hi hmasang Persia philosophy atanga an lak pawh a ni a tihloh theihloh a, chu chu khawvel lehkhabu hlui leh upa zinga an sawi thin- Sanskrit ah a inziak vel dim diam tawh a. Ayurvedic philosophy pawh hi kum 2000 aia upa daih lehkhabu Sanskrit hi an lehkhabu pawimawh ber ah an ngaih bawk a. Tin, chutah chuan Chakraka Samhita leh Susruta Samhita in anla thenleh chhawng bawk ani. Chutah chuan tunlai Medical science a pawimawh em em Pathology(pathigens- mita hmuhthamloh zirna), Diagnosis leh mi enkawl dan te, Surgery leh philosophy lam ah te Isua pian hma kum AD 30 hmalam daih khan hetiang lamah hian sulsutu anlo ni tawh a ni.

Kum BC 800 atanga AD 400 inkar chhung kha chuan India ram ah hian hman lar em em ani pakhat a. Sawi tawh angin  Ayurvedic philosophy a pawimawh em em thin chu "Tridosha theory of disease" kha ani. Mihring taksa hi taksa peng hrang hrang Organs hian a din ani a. Chutah chuan amah chelh ding turin ruh 306 lai an inzawm khawm a. Ruh te ruh insuihzawmtu atan thahruai(joints) a awm hrang leh diah a. Chung zawng zawng hriatna leh inthlunzawm nan kan taksa pum mai hi Current wire-in khawpui a zam kual duah ang hian a zam khat vek bawk a. Tin, kan taksa ralvengtu atan Immune system a awm leh a, chungte chuan chhumlo chatlo hian min enkawl reng mai anih hi. Hetiang ang deuh hian Ayurvedic philosophy pawh hian natna(disease) thlen chhan hi pathumin a thliar hrang nalh nalh a- vata(thli), pitta(gall) leh kapha(mucus- hnang).  Hetiang deuh hian Greek, Hindu, Arab, Jewish te  thleng pawh mai hian rindan hrang hrang anlo nei tawh bawk ani.

Vata dosha- hi kan hriat thiam dan tur chuan element - space leh air(boruak) inpawlh sawina ani a. Dosha zawng zawnga powerful(chak ) ber a ngaih ani nghe nghe. Entirna, kan thaw hi a pawimawh dan chu Bible, genesis ziak ah pawh kan hmu a, "Pathinin a hnar ah chuan thaw(breath of life) a thaw lut a, mihring chu minung alo ni ta" tiin. Jewish classical leh modern thleng hian chu chu la pawm ani a. Breath(thaw) tello hian nunna hi a awm theilo tih Science hian finfiah miau hek le. Chu chu zep theih ani si lova, pawmloh ngam ngawt chi pawh ani heklo. Evolutionist ten Age of reason alo chuankai lai khan "Thaw hi Pathian thaw ani" tia sakhaw tinin an pawm kha thaw ah chuan oxygen leh carbondioxide a awm tih an proof a , chung element chhungah chuan elementary particles- proton, electron leh neutron a awmleh tih pawh Democritus hmanga hmuhchhuah leh bawk a nih kha. Tin, elementary particles chhung vek ah smaller elementary particles - QUARKS a awmleh  tih Murray hmanga hmuhchhuah ani leh bawk a, tunlai Natotechnology phei chuan a pianhmang an din ta ruah mai le. Mahse chuta pawimawh em em si hmaih theihloh, Evolutionist ten Creationist ho hnialna atan an hman fo mai Quantam physics chuan ngaihruatna in QUARKS chhunga FORCE awmdan tur chu a riruat vel ta anih chu!! Engpawhchu nise lung(heart) chhunga Oxygen(O2) a luh a, lung pindan hrang hrang a pan kual a, brachial artery leh subclavian artery hmanga kan taksa peng a thawn darh dan te, CellS(timur) in boruak an mamawhna te, tin, kan rilru(mind) hi oxygen a awmloh chuan zu han insiam thei hauhlo a mawle. Chu chu Greek philosophy leh mythology khan a hmuh hmaih nge ala fiah lo zawk tih hi hriat thiam har tak ani. He philosophy ngaihdan ah chuan neurological(thluak leh hriatna lam) leh mental disease thleng nghawng thei anih vangin Vata dosha hi thil pawimawh ber ah an ngai anih kha. 

 Kan rilru phurna(emotional) zawng zawng hi hormones leh digestive system thununna hnuaia awm ani a. Hormones chu glands(taksa peng hormones tichhuak theitu) atanga rawn insiam ani. Kan taksa ah hian glands hi chi hrang hrang 12 dawnlai mai a awm a. A pawimawh zual leh hmuh pawimawh lai chang ber tu chu Hypothalamus hi ani a, chu chuan a dawt chiaha pawimawh em em thluak hnunglama bet Pituitary ava khawih harh leh thin a ni. Heng hian kan taksa phurna, lungngaihna, hrehawmna, natna leh engkim hi an nihdan tur leh an nawr kal dan a zirin mihring hi pianhmang, zia leh natna neiin kanlo lang ta mai thin a. An intluk tawklo emaw, alo sang bik emaw, pekchhuah hnem bik an awm vaih chuan mihring taksa hi nihdantur nilo(disease/adnormal) alo ni thin a. Tunlaia mizoram natna tak tak zunthlum te pawh hi pancreas atanga hormones pahnih - insulin leh glucagon pekchhuah dan insan hlei avanga lo awm ani. Sawi thui tam lo ila, hei hi Ayurvedic philosophy, tridosha zinga pitta innghahna lungphum ve pakhat chu ani bawk. Hengbak ah hian India medicines lo zichhuak dang hriat ngai em em leh pawimawh em em, tunlai medical science a bet tlat si te an awm a. An philosophy chu engpawh lo nise, materialism lama an thawh te hi tunlai religion kalsan anga inngai "allopathy" hian a kalsan meuhlo chu ani bawk e.  

Tunlai khawvel a Technolohy a sang em em Chinis medicines hian khawvel anlo hruai hmasak dan pawh hi sawi hmaih chi ani biklo. Kum 2700BC ah kan let leh daih dawn ani a, an innghahna lungphum Yang leh Ying. Mipa nihna lam sawi nan Yang hman ani a, hmeichhe nihna lam sawi nan Ying hman ani veleh thung. Engpawh chu lo nise, tunlai Genetics atanga kan va ngaihtuah dawn chuan Yang hi XY chromosomes anih mai hmel a, tin, Ying pawh hi XX chromosomes anih mai hmel bawk. Awle, khalam kha chu dahtha leh ta phawt ila.  Kum khati chhunga medical science tana an thil thawh hlawk zia hi mak tak a ni. Hydrotherapy, massage, damdawi(drugs) leh acupuncture lam ah anlo sang em em tawh mai hi ani!!!! Chu chu world history hian a theihnghil dawn reng reng lo.  Hengbak ah hian Greek, Mesopotamia, Egypt ram tena an thawhhlawkna hi sawiloh theihloh pawh ani ve leh bawk.

Medical symbol chu Religion atanga lochhuak a ni a, chu Religion chu Greek mythology atang a ni kan tih tawh kha. Chu chu tunlai intisakhaw muk zual leh chik ten he symbol avanga doctor zawng zawng te kan ngaihsak lova, medical leh midicines pawh ngaihsaklova kan awm chuan a pawina lai a awm ve tho a nia. Chu chu miin Pathian thu chik taka a ngaihtuah a, hnam hrang lo darhna hmun Babel a hriatchhuah a, Babel zawh hnu pawh a a hnam thlan bik leh duat bik, Israel ho chunga damdawi a hman dan te pawh kha an hmanna vawikhat lek a kan ngaih chuan deduction ropuilo leh chahai tak chu ani hrim hrim ang.

Bible lam atang chuan Babel atanga mythology tam tak lo piang chhuak kha kan bih kir lo thei si lova, chung mite chuan babel hmaa mite nge babel piahlama thilthleng traditional a anlo neih hlen tak ni, tih pawh kan hre hauh lova, a chhan chu sakhaw tin hian TIDAMTU pathian annei vek a lawm. Chinese mythology ah chuan yang leh yinng hi mihring timihringtu ah an ngai a, medical lama anlo than chak bik zia te. Tin, India sakhua hlui ber leh upa bera an ngaih lehkhabu Vedic leh sanskrit hmang hian a lawm tunlai a Ayurvedic philosophy tam zawk leh medical practise tam zawk surgery dan thleng hian. Rome mi te pawn an pathian Horus chu tidamtu ah an ngai a, tin, mesopotamia mite ve thung chuan magic, interpretion of dream te, astronomy te, surgery te, madicines te anlo nei hmasa daih tawh a lawm. Bible, Torah ah phei chuan Phar dam theilo ho tithianghlim tur pawn puithiam an ruai bawk a nih kha.

Umm, hnamtin maiin an sakhua hmangin medical hi an tan vek a. Tin, medical hi religion atanga intan a ni a. Practice zawng zawng deuh thaw pawh hi Religion atanga intan vek mai a ni e. Father of medicine, Hippocrates khan BC 450 ah sakhuanna lak ata medical hi a rawn la hrang ta chauh a ni. Tin, symbol hi Greek atanga lo intan, medical-in a rawn hmang chhunzawm avanga Medical hi kan kalsan dawn anih chuan an philosophy pawh hi kan paihngam tur ani lawm mi. Entirnan, boruak chhia atang natna a kai theih a, vun, thlan, rim, khu atang natna a kai theih tih te, surgery pawh hi kan paih a ngai ang a, tin, Hezekia tidam tura zawlneiin hnim englo a hnawih te kha hnawl a ngai ang a, hnim hlum, umm, he khawvela thil tinreng mai hi thianglo leh remlo ah kan ngai ang a, reilo te ah Gnostic(zirtirna dik lo/engkim hi sual a ngai ho zirtirna) tharlam tak zirtirna ah kan tlu mai dawn a ni......

Rev 9:21 ah chuan tihian a inziak a, 

"And they did not repent of their murders, their sorceries, their sexual immorality, or their thefts."

Heta Sorceries tih hi STRONG CONCORDANCE 5333 ah chuan "Parmakos" tih a ni a. Chu chu Drug, Magic, Poisoner tiin a hmang a ni. Hemi chang awmzia leh nih dan anga lang ber chu Persia, Egypt leh Mesopotamia miten Medical lam leh Dawi thil an hman pawlh avanga sawina leh va puhna a ang ber a. Tin, 95AD hunlaia mite , abikin persia, greek mithiam ten dawi damdawi an hman thin a sawina a ang a. Tin, meidcines hi YHWH puihna a engkim a kan hlan chuan magic leh sorceries anihna tur a awmlo ani.  Luke 10:34 ah chuan hliam tihdam nan Samari mitha chuan oil leh wine a hmang a. Matthaia 9:12 ah te, Isaia 38:21 ah te, heilo pawh hi Bible hian medicines a hmanna tam tak a awm e. Chutah erawh hriat reng ngai chu Medicines kan hmang anih pawh, a riruang leh engkim duangtu leh ti powerful-tu Pathian lamah engkim nghah hi Thufing min zirtir ani e.

Friday, 4 January 2013

MYTHS HI THUTAK KHUKPUI CHI A NI EM?



Khawvel pumpuia Bible chawkdal tu leh tibuai em em tu, Liberal theology hian khawvel a awp mek si a. Chung zinga an thu thehlar em em mai chu MYTHS chungchang hi a ni e. Hmanni mai pawh khan he group ah ngei hian Eden huan chungchang pawh hi Middle East ho te pawn anlo nei ve tih thawm hriat a ni a. Tin, Adama’n ramsa hming a phuah chungchang ah pawh mizo te chuan Thlanrawkpa khuangchawi kanlo nei reng tih pawh zep rual a ni lo tih a rawn sawi bawk kha. Hemi chungchang ah hian MYTHS ngaina leh zir mite chuan Pathian thu Bible chhunga mi tam tak pawh hi MYTHS ni mai thei leh a tam zawk chu MYTHS a an ngaih thu te;  entirnan, Gen bung 3 thu pawh hi symbolize hmanga khawvel sual alo luhna MYTHS hmanga entirna niin an sawi thin. Sawi leh sawi hnu, Old Testament zawng zawng deuh thaw a Pathian thiltih ropui te chu MYTHS vel vek niin an chhuah ta mai a. MYTHS lam zir thiam tak mai Rudolf Bultmann ngaihdan ah tak phei chuan New testament hi a nihna tak hre tur chuan a chhunga MYTHS hi paih vek a ngai a ni a ti mauh mai a[76]. Chung MYTHS nia a rinho lah chu Isua thilmak tih te, Thlarauthianghlimin Mari a rai tir te, Tlang chunga mipui hrai puar an nih te kha a ni leh mauh mai bawk si. Scholar thenkhat, Bible humhim duh pawlin “MYTHS a awmlo Bible ah” ti mahse,  Paula leh Peter a te pawn “MYTHS” hi anlo hmang ve reng mai bawk si nen, MYTHS hi Bible zirna atan a tha em? Bible thu te ah hian MYTHS hi alo awm tak meuh em tih hi han zir chiang dawn teh ang.


Umm, chutiang em em a MYTHS chungchang a kan lo buai rilruk tak si ah chuan MYTHS awmzia leh nihna, a tum leh a kawh chu hriat tumin  MYTHS chungchanga IH Marshall[59] hrilhfiah dan leh, Dr. PC Biaksiama lehlin chu ka va enkawp chhin ta a;

1.  MYTHS chu science tel lova thawnthu hmanga thilbul lo awmdan sawichhuahna chanchin a ni(Origin of things).

2.  MYTHS chu hmanlai mite thiltawn thawnthu anga sawichhuahna a ni(Experience).

3. MYTHS chu entirna hmanga thawnthu phuah hi a ni(Symbolism).

4.  MYTHS hi pathiante leh mihring aia chungnung zawk (super natural actors) hawi zawnga thawnthu engpawh phuah hi a ni(Heta pawimawh em em chu “any kind of Story” tih hi hriat hmaih chi a nilo).

He hrilfiahna hi tunlai Scholar lar ber ber tena an hman than leh an rinrawl ber a nih avanga rawn la chhuak mai ka ni a. Han en reng reng pawn Thlanrawkpa khuangchawi thawnthu ah pawn rem taka vawm bei mai theih ani tih chu hriatsa vek a ni. Chimbal lo awm chhan, sual bul, ni awklem leh engpawh, mihring nena inkungkaihna nei tawh phawt lam ah chuan khi MYTHS hrilhfiahna khi a leng vek ti ila a sual hauhlo ang! Lasi thawnthu(myths) ah te pawh hian remchang takin a vawm bei zel theih bawk tih kan hre bawk ang a. Tin, Mizo ten khuavang thawnthu kan tih leh saptawnga “MYTHS” tih hian danglamna a neihloh zia pawh a lang nghal mai a. Saptawnga MYTHS han tih tak vanga  Lasi thawnthu nena a danglamna bik a awm hauhlo tih hriat bawk a ngai a nia. Chutianga lo ngailui kan awm dawn chuan SAP PACHAL TAWN AH I LA UAI a ni mahna le…!!!!!


Heng bakah hian MYTHS chungchanga ngaihdan hrang hrang, A dictionary of World Mythology, Encyclopedia Britanica, The Oxford Companion of the Bible, Webster’s Dictionary, The new oxford Internatinal Dictionary hote ngaihdan han rawn kual hnu pawh hian MYTHS hi chu PC. Biaksiama sawi ang deuhin “thal romei ang deuh” niin ka hria.  James DG Dunn, Nottingham University lecturer sawi dan ang takin, “the basic problem of myths is the problem of definition” . Umm, IH Marshall a sawidan khi han sawikur luai mah ila amah ngei pawn, “MYTHS is a confusing and slippery term in theology; it is used in so many illdefined ways..” a ti mauh mai. Theologian leh Scholar te pawh hian Myths awmzia leh nihna tak chu “chumi chu a ni e” tih tur an hre bik vaklo tih a hriat mai e.


Chuti chuan MYTHS chu thawnthu mai mai a ni tih a chiang a. Liberalism ho ngaihdan anga “MYTHS THA CHI LEH CHHE CHI” an awm leh awmloh hi Bible hian a sawilang reng reng lova, tin, scholar thiam leh hmingthang te pawn an sawi chuang bawk hek lo. BIBLE hi MYTHS chikhat anga rawn sawi hmasa bertu German mi, DF Strauss, “Life of Christ” ziaktu lah chuan Isua chu a tak awmlo angin a puang dum dum mai a. Kum zabi 20 laia miril leh MYTHS chungchanga a ngaihdan vawrh lar em em tu Rudolf Bultmann lah chuan, “New testament hi khuavang thawnthu hian a chhilhbo deuh vek a, thutak hmu chhuak tur chuan a chhilhtu te hi hlihkian hmasak vek phawt an ngai a ni” tiin a rawt tawh bawk a nih kha. Theological field ah hian MYTHS hi hnuh luh han ni mah se Conservative scholar tam zawk hian an pawngpaw pawm ve tawplo ani tih erawh hriat a ngai em em thung. 

Bible bu chhunga thu thenkhat te hi thawnthu phuahchawp(pagan myths) te nena hmehbel tur chu a awm ve neuh neuh ngei a. Chumi avanga Bible a Old testament pawh hi MYTHS emaw a ngaihthei a ni bawk lah tak a. Umm, Engpawh chu nise, MYTHS hian hrilhfiahna pawmtlak tur mumal pawh a nei lova, theologian leh scholar te pawn a rem dan ang angin anlo hmang ve mawp mawp mai chauh a ni ber e.  Chuvangin pagan myths leh Bible a thu thenkhat lo inan tak avanga MYTHS a lo ngaihthlak rawk hi a fuhlo thei a. Liberal theologian leh Conservative theologian ho hrilhfiah dan pawh a inang hek lova, Liberal theologian hrilhfiah dan chauh kan lo hre ta anih phei chuan Bible pum hi MYTHS hlanga ngaih thei a ni der bawk a ni.  A tifiahtu atan, The Myths of God Incarnate tih bu chhiar tawh kan awm chuan kha lehkhabu ka Liberalist rual ho ziah a ni a. Khatah khan MYTHS kha an duh dan dan a an hrilhfiah zia leh an duh lam hawi hawia an hman nasat zia kha kan hmu thei a nih kha, chutah chuan a tlip nan, “Orthodox is a MYTHS” an la ti zui bawk.

Heng atang hian theologian thenkhatin “MYTHS” tawngkam a thawka phita an han chelek fo nachhan chu kan hre thei mai tawh awm e. Hrilhfiahna pawmtlan bik awm hauhlo, duh lam zawng zawnga hrilhfiah hi Bible a lo zeh tel emaw, Bible hial pawh MYTHS anga lo ngaih hi chu THUTAK ZAWNGTU(truth seeker) tan chuan tihrual alo nilo zawk a. Hetianga Liberal scholar hovin an duh dan dana an han sawngbawl theih MYTHS hi thutak khuk pui chi pawh a nilo tih hi hriat reng a tha zawk a ni. 

RAMHUAI LEH KEINI

Tunlai kan ngaihdan tam taka natna tam tak hi ramhuai ho tih a nih dan lam te inzirtirlo a Pathian tih ah kan puh thla ngawt zel hi chu pawi...