Wednesday, 22 February 2017

'WHEN I WAS YOUR MAN'

"When I Was Your Man" tih hla mawi em em hi Andrew Wyatt, Bruno Mars, Philip Lawrence leh Ari Levine te phuah ani tih hrelo kan tam awm mang e! Chuta kara a music rimawi lungtileng em em hi keini ang Guitar chûm rik thiam ve ek ek pawhin 'C Major' ani tih kan hailo hian ami deh nat zia chu a tichiang a lawm!

Piano mal intûm ri muang fan raihin bul a han tan a; âw mawi leh tham nal fiah kek kok siin a kawtawp atang hla thu rawn chhamchhuak in arawn zui bawk a, "Thenrual ten i sakhming an lam changin, ka thinlung chhung alo nghingin a tap thin a sin (When our friends talk about you, all it does is just tear me down)" tiin; O.. Ka rei! Ka van lainat teh lul em!
"Kan zalna laikhum thlehnem chung chu i tellovin a zau lua/ Hmana zai rimawi danglam ngailo te pawh i tello chuan ami fan a ril thei ta lo (Same bed but it feels just a little bit bigger now / Our song on the radio but it don’t sound the same)" a han tizui phei chu he hla thu rethei tak hian a mal leh khawhar zia hi ava sawilang chiang teh lul em! Nupa ang maia sulhnu an nei tawhna hmuna mal leh khawhar taka a awm ta bik chu, lungchhiatna hlir lungchhiatna hlir ah anlo changzo ta ani ber e!

Chutiang tehhrep a lokhawsa dun tawh, uichung chung pawha a vawnbeh zawhloh zia a sawina tawngkam mawlh hi han enteh, "Theihse i tan para zawnga pangpar mawi ber ka hlan tur che a/ I saban ah thlah lohvin vawn che ka duh a/ I tan ka damchhung zawng zawng pawh pek che ka duh a sin/ hun min pe la chuan (I shoul've bought you flowers / And held your hand / Shoulda gave you all my hours / When I had the chance)" tia a theihtawpa a uibehna hian a danbeh zawhloh hmeichhia kha dem mai pawh a chakawm thlawt zawkin ka hria! Keichuan he hmeichhia hi â ka ti takzet a ni! Mahse a dangbet zo lova, a kalsan ta tho si!


Ni e, a ngaih a reh thei lova, an sulhnu a tawnleh changin vawikhat tal biakleh hi a chak a. Ala hmangaih em tih chu zawh nawn fo a duhthusam ani ngei alawm. Tin,a tawnthar mipa aia amah hnawl anih bikna chhan te chu mahni insit taka zawh te a chak a, "I tana engkim ka pek ang che khan pe ve che maw chu i Tawnthar Di - chuan (Do all of the things I should have done / When I was your man)" ti meuhvin chhanna awmlo a zawhna chu alo tahpui hliam hliam zu nia!

TINGE?




Pathian hnenah bang lova i thlen thin i hmangaih chu i dil anga chhanin awmlo sela; 
Ani chu i dil angin venhim nibawk suh sela, engtin nge i tih ve ang!! 
Pathian hi i dem ve mai lovang maw! 
Pathian hi hmangaihna neilo alo nireng zawk i tive lo maw? 
Tinge kan thinlung rum vawng vawng te hi a ngaihthlak loh!? 
Tinge? 
Tinge? 
Tinge chu hriatrengna te chu min tihbo sak law law zawk mailoh le!?

HAN TI TAWH RAWH U....




''Ngaidamlo tur che hian mi chak tawk tak ka nilo! Hmangaih lo tur che phei hi chuan a sawi a sawi pawh ka duhlo! Mipa taka dawm leh kaih ngai hmeichhia kha ka tan mihring ve mai i ni lova, Lal fanu ang maia ka duat leh hmangaih i ni si!
Mahse tihian han ti ula, chu pa chu a thi tawh e tiin. Chu hmeichhe tan chuan a thi tawh e tiin! Kau kauvin au mahsela, alo kirleh dawn tawh lo bawk a!
A aia thalehzual sadang a pel mek e, han titawh zawk rawh u!"



MIZORAM





Ka seilenna Mizoram kha;
Hrisel lovin damlo nâ mahse,
Ka thinlung takin ka ngâi che a.
I chhungah rawktu leh dotu awmin,
Tahna leh rumna kawngte zawh mahla.
Kha chen minlo dawm seiliantu Mizoram;
Ka hriatreng loh che chuan ka hriatna peng
Zawng zawng pawh chatuan atan bo ve rawh se!

Monday, 20 February 2017

COMMENTARY ON DEUTERONOMY 7:12 - 11: 25


SHEMAH(Mizo. 'Ngaithla rawh')
Bung 7:12 atang a kan en chuan Pathianin Israel fate hnena malsawm a tiamthu kan hmu a. A tiam dan pawh "he'ng rorelte(mispatim) hi in ngaihthlak(Shemah) a, inzawm(shomer) a, in tih avangin LALPA in Pathianin in pi le pute hnena chhia a lo chham thuthlung leh khawngaihna chu in chungah a nghat ang a" tiin a tan a. Hei hi Judaism a Pathian leh mihring inkara tawngkam pawimawh em em "shemah" thumal- ngaihthla a, ti nghal tura min duh zia sawilanna chiang ber a ni a!
'Shemah' leh 'shomer' alo inzawm dik chiah hian Pi leh pute hnena chhechham a ramtiam dawn bak ah malsawmna tam tak dawn theihna anih zia min hrilh nghal a. Chung zingah chuan-
- Thlai, buh leh hriak, wine leh fanaua malsawmna

- Ran a malsawmna
- Sterility(fa neihtheihlohna) a awm lo vang
- Natna tireng tihbosak

Heng malsawmna an dawn tur zinga pawimawh deuh pakhat chu "Aigupta rama hrite(Evil Diseases) kha in vei ve lovang" tih hi a ni. "Evil diseases" tih ber kher hi Brown- Driver- Briggs hrilhfiah dan chuan "malignant, calamity, displeaseure, distress, griefvous, harm, heavy, hurtful, ills, misery, sorrow, trouble, vex, wickedly, worsest" sawina a ti a. Chutih rualin Egypt ram ah hian natna tlanglawn em em Leprosy,
Natna
ophthalmia, dysentery, smallpox,
leh plague te an tam thu Jamieson- Fausset- Brown Bible Commentary leh Benson Commentary te pawhin an sawilang bawk. Heng hi Israel fate khan Pathian thu an ngaihthlak a, an zawm chuan an tawn(suffer) ve loh tur te tiin Pathianin a hrilh a ni! Hei hian a tihchian chu Pathian thupek te hi 'Pathian enkawlna ramri hungchhung' tih hi a ni a. Chumi a mi an awm chuan Pathian hian an chunga engthil mah diklo a thlen tir hi rem a tilo bur tihna a ni. Kan chhuidawn zel duh phei chuan khawvel a natna te, inthahna te, tawhsual te, lungngaihna te zawng zawng hi Pathian enkawlna hnuaia khawvel mihring te kan awmloh vang hi ani ber a, Pathian enkawlna hnuaia awm miauloh chuan Setana hian a kutthakhnawihna atan min hmang thiang reng alo ni.
Thenkhatin engkim ah Pathian diklo taka kan puh thin alo sual sia hi Bible a Pathian min zirtir chhan hi alo ni reng renglo bawk! Chu ngei chu amah Pathian pawhin a sawi a, "hnam zawng zawngte in tiboral vek tur a ni; in khawngaih tur ani lo a, an pathian rawng pawh in bawl tur a ni lo; in tan thang a ni dawn si a(7:16)" tih te; "An lalte chu in kutah a pe ang a, an hming chu van hnuai ata hi in thai bo daih tur a ni; in tih boral der tlengin a chelh tur che u tumah reng reng an awm lo ang(7:24)" tihial khawpin a dim baksaklo anih kha. Keinin ringtu kan nih avang a Pathian khawngaihna sawi thin aia khawngaihna huapzau kanlo siam a, Pathian kanlo dem ang ngawt hi a nilo va. Pathian hi sipai zahotu, raldo mi, mi rapthlak tak, a fate tana mi thikthu chhe em em ani e!

ANCHHE THIL
Tin, a thupek zinga pawimawh em em tunlai a Christian mi tam zawkin a kan hai luih ala sawi cheu va, chu chu tihian a ziak a-
"An pathian lem siam chawpte chu in hal tur a ni; chu mia tangkarua emaw, rangkachak emaw chu in it tur a ni lo a, in tan in la tur ani hek lo, chutilochuan in awk dah ang e; LALPA in Pathian ngaihin thil tenawm a ni si a: in in chunga thil tenawm la lutin chu thil ang chuan anchhe dawna i insiam tur a ni lo; ten namen loa tenin in haw hle tur a ni, anchhe dawng thil a ni si a(7:25)"
Benson Commentary sawidan chuan Hebrew, "cherem(cursed)" hi anihna ril zawk chu "destruction" tiin a sawi mauh mai a! Hinduism rawngkai lim ker i hawn tawh em? Emaw, sakhaw kaihhnawih ngaihhruina ang lem i in leh a vel emaw, i thiante emaw in pastor te hial in a a lem an tar i hmu tawh em? Buddha lim emaw pawh. Ramthim emaw a kal, excursion a kal te hian hawn reuh hi ringtu zing ah kanching a, kan phairam inluahna a Hindu pathiam lem lo awm te ngei pawh!!! Tin, vai puja hmuna an sakhaw thil ei mai pawh pawisa lo kan ni fo nia! Kan zungbun, kan ngun, kan bengbeh, kan kawnghren..adt ava tam em!
Chutiang a awm anih ngai chuan Pathian tana thil tenawm ber, chhiatna kan kawl a, chhungkua leh
Milem leh bawlhhlawh halchhiat
mimal ah chhiatna ruk kan hmabak tih hi hriat a ngai. Chu chu he Pathian thu hian min hrilh tlat a. Kan inchhung leh a vel a kan lakluh pawh a phallo mai nilo, hal chhe vek a, tibo hmak turin min duh a ni! Kanlo titawh thin anih chuan Pathianin min duh chu,
- hal chhiat vek tur
tih hi a ni! A ngai pawimawh zual tan Unbroken Curses, Rebecca Brown ziak kha chhiar ngei turin ka suggest bawk e!

RETHEIHNA LEH FIAHNA
Deuteronomy 8:2
"Tin, a thupekte chu in zawm dawn nge dawn lo, in rilru hriatna'n fiah tur leh tihrehawm tur che u a thlalera kum sawmli a hruaina zawng zawng che u kawng chu hre reng rawh u."

Kan sawi tawh a, Pathian thupek zawmna hi a angchhung nuama lenna ani kan ti a. A angchhung pawn lamah chuan rumna a thleng thin a, khawvelin a suffer mek pawh hi a ni! Mahse chumi bakah chuan a angchhung a awmte tan hian exceptional case kan tih thin "fiahna" a awm a, chu fiahna ah chuan "retheihna/ channa/ tahna/ hrehawmna" pawh a thleng thei a ni! Hrehawmna kan tawh a, kan dilna chhan anihloh van rikngawt hian Pathian kalsan kan ni nghal tawp lova; abikin Pathian a beihdawnna nei, Pathian ngai em em, channa leh retheihna a khat, Joba nunram tawng mek te tana Pathianin ringtu nunkawng Israel hnam a hruaina hlimthla ah a tilang ti ila a sual lovang! Achhan chu Pa in a fa a hmangaih hi a duat satliah mai mai ngailo tih kan hria(8:5). Chuti chunga min chah nawn fo chu "YHVH, in Pathian thupek chu in zawm ang a, a duh angin in nung a nga a, ani chu in tih tur a ni!(8:6)" tih hi a ni!
Chutih laiin hamthatna tinreng a Thupek zawm vanga lo dawng mek te kan awm dawn bawk a; chung mite chuan an theihna, an duh vang te, an tum vang te, an thawhchhuah emaw tia Pathian thupek an zawm vang ani tih an theihnghilh min hlauhpui em em veleh bawk a(8:11-19). Chutiang hre duhlo tal tal tan hmelma te a hmeh mih anga hmehmih pawh pawi a ti hleklo bawk nia LALPA hian(8:20)!

CHANGE MAN


I should've been a better man, 
Instead of wasting time spending my life searching for the finer things. 
You always gave me another chance to make it right, 
But I didn't deserve, 
cause I didn't understand!

Saturday, 18 February 2017

THERE GOES MY EVERYTHING (Mizo Version Lyrics)

Pic- Hangtaw

Chu laichhuat rem a pheichheh thawm ri thang zawi tak mai leh, a anka nem damdiai maiin, “ Duhlai, kumtluang atan mangtha aw” a tih khan.
Hringchan piallei a 
ka dam chhan, 
ka duhthusam, 
ka neihchhun, 
ka engkim mai chuan
Thi lovin mual min liam san ta!!

Lungrukan nun hlui dawn kirin, kan hlim ni te kha nghilh ni a awm leh ngai emaw! He thinlung I hmangaihna meialh in a lo chhem nun thin hi, hnutiang min chhawnna khartung sawn ri chuan a hmet mit ta maw!
Pic- Hangtaw


Wednesday, 15 February 2017

'TRINITY/ONENESS' LEH 'HINDUISM' THEOLOGY INANNA

TRINITY/ONENESS PIANCHHUAHNA LEH RINDAN

Trinity champion pui tumtu Athanasius khan Isua Pathianna chungchang kawng thumin a sawi thin a; Pakhatna ah chuan Johana bung 10: 30; 14:9; 14:10 te tanchhanin Isua hi Pathian a ti a. Pahnihna ah Isua hi kan rin leh chawimawi tur a ti bawk a. A pathumna ah pawh Isua mihrinna leh Pathianna sawiin, Isua hi Pathian nilo se min chhandam thei dawn lova, chutiang bawkin Pathianna leh mihrinna kawp nilose Pathian leh mihring hi pumkhat kan ni thei dawn bawklo niin a sawi bawk thin a ni (Ref. Idem, Orations against the Arians 1:13:61, NPNF 4:341). Athanasius sawidan ngialngal tak en chuan, “Pa Pathianna chu sem then emaw danglam emaw hauh lovin Fapa ah a awm a. Pa Pathian famkimna tinreng chu fapa ah a indin a, fapa pawh chu Pathian a ni….fapa Pathianna pawh Pa Pathianna tho a ni bawk" (Idem, Discourse against the Arians 3:23:5, NPNF 4:396)

Hetih rual hian Pathian Pakhat chungchang ah vek Modalism ho hrilhfiahna anga a sawina hi enleh teh ang, Pa chu Roman Lal ang a ni a, Fapa chu Roman Lal Thlalak(Image/photo/statue) angin. Tupawhin Lal thlalak chibai buk a piang chuan Lal chu chibai an buk ang a ni, a ti a. Chuvangin Pa leh Fapa ah chuan Pa chu eng niin fapa chu engchhuak sawina a ti thin (The Trinitarian Controversy In the Fourth Century by David K. Bernard ©1993, David K. Bernard Printing History: 1996).


Trinity lo pianchhuahna hi sawidan ah chuan Tetulliana kha a phuahchhuaktu anih hmel a. A rindan ah chuan ‘Lal Isua chu Pa aia hniam a ni a. Trinity hi kumkhua atan ani hek lova, Isua hi a tirin thil nung hrang a ni lova, thilsiam titura Pa-in a hrin mai a ni a, thilnung hrang an nihna hian tawp chin a nei bawk ang’ tiin a ngai a(Ref. Ibid).

Origen, Trinity sawilar tu dangleh chuan “Tawngtaina hi Pa hnenah chauh address tur a ani a, Isua hi Pathian aia hnuai ami a ni’ a ti bawk (Ref. Ibid). Trinitarian Theologian hmingthang Emil Brunner pawhin, ‘Trinity doctrine hi Bible ah a chianna a awmlo va, chhuidawnna emaw ngaihruatna mai a ni e’ a ti (Ref. Ibid. pg. 263).

The New Catholic Encyclopedia pawhin ‘Trinity hi Isua thih hnu kum zabi 4 na ah chauh ngaihtuah chhuah ani’  tih a sawi bawk a. Scholar lartak Alexander Hislop pawhin Trinity chu Babulon hovin an pathian pakhat mihrang pathum a an siam leh a entirnan a thil killi nei(Triangle) an hman thu a sawi bawk(Ref. Ibid p. 264). Hetiang bawk hian Historian lartak Will Durant pawhin Trinity chu Aigupta sakhaw pathian ah pawh a awm thu leh hnam dang dang sakhua ah pawh a awm thu a sawi bawk a. Chungzing ah chuan Hinduism, Buddhism leh Taoism te pawh an tel a ni.

Mithiam zawk leh Trinity ringtuten an sawifiahna hi han en leh zawr zawr the ang. Rev Dr. Lalsawma’n kum 1999 a Presbyterian Kohhran Puitling Sunday School zirlai ah chuan tihian Trinity chu a sawi a,

“Trinity thurin chu- Pathian chu Pakhat chauh a awm a; Pathianah chuan minung pathum an awm a; minung chu a mal malin Pathian an ni vek a; Thil kalhmang pangngai ah chuan chu chu thil inkalh tlat, pawm ngaihna awm lo, thu hnawk tak a ni..”

Chutiangin Patristic period a kohhran pa Trinitarian ho pawh khan Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim chu Pathian pakhat, minung pathum tiin an sawi vek a. A hma chuan Pa leh Fapa hi intluklovin sawi mahse thurin(Creed) Council-in a siam that nawn fo hnu chuan Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim chu an intluk tlang a, awmtan ni leh hun thuhmun vek niin an ring ta a ni.

Tin, Unitarian rindan pawh Pathian chu hmuntin a awm leh mi hrang pathuam Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim a inlantir thei leh inlar thinin an ring bawk a. An intluk tlangin mithuhmun vek an ni a; mihran an ni lova, mipakhat lan dan thum nei leh inlar thin tih ani( Ref. David K Bernard. The Oneness Of God).

Heng atang hian Trinity chuan pakhat kha mihrang pathumah an then anih mai hmel a. Chutih rualin Unitarian lamin pathum kha pakhat lek alo nih zawk zia an ring ani veleh mai hmel a ni.

HINDUISM- PATHIANA MI PATHUM

Pathian nihna chungchang Kristian mainstream rindan pahnih Trinity leh Oneness rindan en hian sakhaw rindan pakhat sawi hmaih theih hauhloh a awm a, chu chu Hindusm hi a ni.

Hindu hian pathian hi an nei ngah khawp a, an sawidanin a hma chuan pathian 33 chauh an bia a, tunah chuan pathian 33,000,000 chuang an nei tawh a ni (Ref.. VL Zaikima, Sakhaw Hrang Hrang Thlirna, p 52).

Heng an pathiante hi kan sawi vek lo ang a, chung zinga an ngaih pawimawh ber kan sawi dawn a nga, chu chu ‘Huapzo Pathian’ an tih ‘Brahman’ hi a ni. ‘Brahman’ chu Isha Upanishad ziak danin hmun tina awm, taksa neilo, pianhmang neilo, famkim si, thianghlim bawk si, fing leh engkim hria, amah leh amah a awm, engkima awm vek ani e, a ti a. Advaita Vedanta, Hindu zirtirna pakhat phei chuan mimal nihna nei angin a sawi ngailo bawk a. Chutih rualin Vishishtadvaita ve thung chuan nihna nei angin a ngai thung a, mahse zirtirna dang ang thovin hmuntin a awm, engkimhria, engkimtithei, khawngaihna leh zahngaihna a khat tih a ring a.

Heng Hindu zirtirna ah hian Brahman an rindan intluktlang vek chu ‘Brahman chu Pakhat a ni’ tih hi a ni a. Mimal leh nihna bik neilo, khawikipa awm leh engkim hria a ni a. ‘Amah’ tih tur khawp a nihna nei leh sawi bik tur khawpa nihna chiang neilo a ni a, engkim bul leh tawp a ni a. Chu chu mi PATHUM hlawm lian leh hraw em em ah arawn inlarchhuak ta thin a ni. Sawi tur ava tam em chiang zawk takin, mahse hun a awm silo.

Brahman rawn inlarna pathum lian leh hrawl bik em em pathian chu-

- Brahma
- Vishnu
- Shiva

Heng te hi ‘Brahman’ atang a pathian chhuak, a inlarna leh inlantirna  te an ni a. An vai hian mihrang theuh nimahsela ‘Brahman’ vek an ni a. Pathian chungnung leh vawrtawp ‘Brahman’ nihna vek an ni e. An hnathawh a hrang vek a, an sawi hran theih vek laiin ‘Brahman’ erawh an ni vek a. Tin, Hinduism te pawhin heti chung hian Pathian pakhat ‘Brahman’ chu an ring a, tah chuan heng pathian te hi an awm vek a ni tiin an ring nghet tlat (Ref. Lalchhuanawma Tochhawng Dr, Mihring Leh A Sakhua. P. 303-313)



HINDUISM LEH CHRISTENDOM(TRINITY/ONENESS) INANNA

Khing kan sawi tak te khian inanna lian em em an nei ta a nih chu. Christendom chhungah Pathian pakhat tih an ring vek a, chutih rualin Pathian chu engkim tithei leh khawikipa awm niin rin ani bawk a. Chu Pathian pakhat ah vek chuan mi pathum an awm bawk a, an intluk vek a, a lian bik leh te bik, chak zawk leh ropui zawk awmlo niin Trinitarian leh Oneness theology chu a inlungrual em em bawk anih khi.

Tiang chiah hian Hinduism ah pawh Pathian pakhat a awm a, chu chu anihna fak sawi theihloh khawpin a ropui em em bawk tih a ni a. Tin, chu Pathian pakhat ah chuan mi pathum lian bik em em an awm a. Chung chu Pathian pakhat nihna vek nei, mihrang ang a awm leh mihrang anga inlantir, hnathawh pawh a hrang theuh nei an ni.

TLIPNA/KHAIHKHAWMNA

Heng hian Oneness leh Trinity rindan hi Pagan sakhaw rindan nena inhnerem leh inngheng chat ani a tihloh theihloh va. A tenawmin a bulfum hi ngun taka ngaihtuah chuan Babulon thuruk- number 666 leh Setanic symbol killi(Triangle) nen inzawmna thuk tak nei an ni a.

Pathian hnamthlan Yisrael te Pathian pakhat sawidan nen chuan sawirem harsa leh inhlat em em niin, alo zikchhuahna pawh Juda pachal(Apostol) te atang nilovin Greek leh Roman philosophy hmanga siam ani a. Kohhran inerna leh inhmelmakna a siam ta tawk tawk mai a nih hi.

Engpawh nise, heng thu a ka sawitum ber chu Oneness leh Trinity hi Pagan sakhaw pathian nena inkungkaihna thuktak nei ani etih leh, Trinity leh Oneness hi mainstream inang an ni e tih hi a ni!


Friday, 10 February 2017

EL CONDOR PASA(IF I COULD) LYRICS

I'd rather be a sparrow than a snail
Yes I would, if I could, I surely would
I'd rather be a hammer than a nail
Yes I would, if I only could, I surely would

Away, I'd rather sail away
Like a swan that's here and gone
A man gets tied up to the ground
He gives the world its saddest sound
Its saddest sound

I'd rather be a forest than a street
Yes I would, if I could, I surely would
I'd rather feel the earth beneath my feet
Yes I would, if I only could, I surely would

Yes I would, if I only could, I surely would


'PAFA HLIMNA'



Putar pakhat leh a fapa kum 45 zet tawha upa chu train- ah an chuang dun a. Tukverh lam ah a fapa chu chuangin a kut leh lu te tukverh ah dah chhuakin a tap zawih zawih a! A pa tar tawh tak chuan lo en rengin, a fapain 'Ka pa, enteh hnim leh in te saw an tlan chak a sin. Enteh van te khi ava mawi em. Enteh hei ruah mal te ka kut ah alo far nia' tia mittui tla teuh chunga sawi chu hlim em emin alo en reng a. 


An hnung chiah ah 
an tawng lo ngaithla a hmu tu nupa tuak an awm ve a. Anni pahnih chuan putara fapa chu rilru buai ani tih an hria a, chutakara a pa meuh pawhin awmdan hrilh lova a nui mai mai chu an hrethiam lo tak zet a.


'Ka pa, enteh saw nu saw ka nu ani em' tiin an tlanpelh a piang chu putar bula a fapa chuan a zawt bang lo.

Chutiang patling meuh ât hmel zeta an awm chu an hnunga nupa tuak awmdun chuan Putar hnenah chuan,"Ka pu, tinge i fapa hi Hospital ah rilru buai enkawlna ah i kalpui loh, heti te chuan a zialo lutuk" an ti a. Putar chuan nui sen sen pahin, "Hospital atang kanlo haw chiah zawk a lawm, kum 45 hnua a vawikhat khawvel eng a hmuhna a ni a, mak tiin a lawm a, a hlim a nih hi." tiin a fapa mitdel zaidam anih tak dan leh a lawmzia a hrilh anih chu!



Enge kan zirchhuah tak le?

1. Hre chiang lovin midang teh vak vak hi a sual fo a.

2. Midang nun khuahkhir thei kan nilo.

3. Nitin mai hi, P'thian thikthuchhiatna leh hmangaihna hretu tan chuan ni thar lawmawm tak a ni.


'MIDANG DEM NGAWT SUH(SHORT STORY)'

Naupang pa chu Hospital chhung ah thinrim takin alo insawh vak vak tawh. A fapa accident lahin a hliam chahthlak pui mai dawn. Doctor ber lah a biak a chin darkar chanve ah pawh alo la thleng mai bawk silo!! Sana leh a fapa chu lungphang leh thinrim titih takin a en chhawk thul bawk.
Doctor chu alo thleng ta. Mahse naupang pa thinrim insum zo lo chuan a au ding te te a,
"I fapa chungah thleng se tiang hian i ti a ngem????! Mipui rawngbawl i nilo em ni? Nunna pawimawh zia hi i hrelo em ni, chan hman ta ila engtin nge ka awm ang..... I fapa hi tiang hian awmse kei doctor niin lo tlai ila engtin nge i tih ang...."
.....tiin a ankhum ta nghek mai. Doctor lah chuan insiam zung zung pahin "Ka tlai a nge, lungngai suh, i fapa chu kan chhan hman em em ang" tiin a thlamuan a!! Tichuan naupang pa ân bawrh bawrh lai chuan Operation room ah a luh san ta a.
Darkar 3 hnu ah alo chhuak leh a. A fapa chu an chhan hman thu leh ngaihtuah ngai anihloh thu a hrilh a. Nimahsela naupang pa chuan lawma hnekin "Tlai tawh lo la, nunna hi a zahawm tih hre tawh la" a ti hram a!!!
An tawng ngaithlatu Nurse nula te chuan Doctor kal hnuin naupang te pa hnenah chuan, "Tinge khatia i thinrim khum vak vak mai le, i fapa a chhan hnu pawn?" ava ti a. Naupang pa chuan "Kan nunna ngaihthahin a lo tlai lûi anih kha" tiin a chhang a. Chuveleh Nurse chuan âw hniam takin,
"A tlai lui hlei nem. Inlo thlen hma deuh khan a fapa a boral a. A hawng a. Inkoh avangin a ranglamin alo kal leh ani zawk a sin!!"
Midang nun hrechiang lova lo Judge vak hi ava pawi em.
Hmangaihna hi sem zai harh tak a ni.
Nunna hi a hlu a, namnul mai mai chi a nilo!

'LUNGLEN'




Nunhlui ngailo bik an awm em ni,
A ngaiin ka chuang ka fal bik bawk em ni le! Tap a sun bak tihtheih a bawk heklo.
Lokir leh la tih erawh ka duh vek lemlo che u a.
Mahse zawng, hringmi ni ve ngatla chuan,
Ka ngaih ber zawng i ni ngei ngei dawn si anih hi!

A LETTER TO DISTANCE LOVE

Tum miah lo mah ila, ka muthilh dawnin ka ngaihtuah thin che a, ka harh phatin ka hre hmasa ber thin che. I duh zawng leh rilru zawng zawng ka hriat vek loh avangin ka ti lungawi lo fo thin che, a chang chuan keimah ka in ngei thin khawp mai. Ka ngaihtuah nasat lutuk che phei chuan ka thinte hi a rim em em a, ka hua che a, fel lo tak turahte ka dah fo thin che. Keimah zawk hi ka fel lovin engmah ka ni der si lo. I chan ngaihtuah lova ka chan i ngaihtuah chuan ka dinhmun pawh i hrethiam ve ngeiin ka ring.

Haileesteinfield

Thil tihtheih chu nise i kiangah awm reng ila i tawn leh i tawh apiang tawkin hmuh pui vek che ila, i hrehawmna leh harsatna ka tih ziaawm deuh theih te ka ring thin. I hriat tawh sa mah ni se hei hi hre reng la ka duh, engkim chunga roreltu Pathian a awm a, chu chuan hmangaihna tawp thei lovin a hmangaih che a, i tawrh zawh loh khawp hreawmna i chungah a thlen tir lova nga, Thlarau thianghlimin a awmpui reng zawk che a ni.

A tawp berah chuan keimah ka'n insawi leh ang e, ka hmangaih che a, englaipawhin hreawmna, harsatnain a tuam lai che phei chuan i kiang a awm reng theih ka duh takzet a ni. Tin, he thu ka ziah lai hian ka tap lova, mahse ka mittui erawh ka biangah a rawn luang a, ka ngaihtuahna zawng zawng i hnenah a awm si. Ka hmangaih che a, ka hmangaih reng ang che.

Thursday, 2 February 2017

PSYCHO

"Hmangaihna ah chuan mipa leh hmeichhia a awm hrang lo va, khup lei sihnawk khawpa tahna a awm ngei ngei thin a ni"

 "Hausakna zawng zawng hi mipakhat hnen ah pek a ni thin;chumi chuan min pe a, min laksak leh fo thin!"

 "Hmangaihna ah chuan thil lian leh te a awm hrang lo ang bawk hian; na deuh leh na lo deuh a awm hrang hek lo va- a na em em vek a. Hlimawm deuh leh deuhloh a awm hrang hek bawk lo va- a hlimawm em em thin bawk"

"Kar hla taka Rilru neitu tu emaw an awm chuan, hmangaihna hian hlimna chanve leh lungngaihna chanve a kengtel tlat thin"

 "Miin a hmangaih tak zet che a nih ngai chuan, i chanchin hre lovin nikhat pawh a rial san lovang che a. Mi vanneih tak i tawng anih chuan, darkar 1 pawh i chanchin hre lova awm a thei hek lovang"

 "Hmeichhe tam tak chuan an mahni hmangaiha an nunna hial pawh chan huam te chu ngainep leh diriam takin an thinlung an sawisak sak thin a. Chutichung chuan anmahni hmangaih let ve tu miah lo hmangaihna dilin zantin an mittui an seng a, an thianghlimna hial pawh hlan an ngam thin! Hmangaihtu leh hmangaiha an intawn fuhloh hi thil rapthlak ber a la ni"

"Biahnemi zun zawng, zun pui alo ni e"

"Zing daifim paldarhin Ni nem takin alo eng leh ta. Thlasikin a hmawr a dep tan a, Kumin hringnun thalai a liampui a, Hun duhawm lai takah kan cham silo. Lunglengin kan la kur fo dawn zawng nih hi! Chatuan kumhlunna ramah erawh chuanin maw- Lunglen a bang tawh ang!"

"Zial nunglai cheh mit angin a mit zo ta, A rilru a ti na a, ngaihdam a tum thin; Zu avang a hlimna reilote a neih chu kan hmu thin a, Mahse a tawpah pawh dam ni a hmu ngai silo"

"Zankhua a tlai, I tan rose par kengin In run zanlai reh ah lokal ila, I tan hlim leh lawmna hlan che ka chak!"

"Duhlo an duh ngai em ni? Suallo an sual ngai bawk em ni? Pathian nilo 'Pathian' ani ngai em ni? Hmangaihloh 'hmangaih' i ti thung ami!?"

INDEPENDENT COUNTRY(MIZORAM)

BRITISH LOLAN VAWI 1- NA 
British ngaimawh khawpa Mizote chetna hmasa ber chu 1847 kuma Syhlet leh a chhehvel mite an run kha a ni a. Mi 150 lai an that a. 1849 ah Phaizawl vela awm an run leh bawk a, mi 29 an that leh a, mi 42 sal ah an man nghe nge!

Hetia Mizote'n India ram huamchhung an run thin avang hian India awptu British chungah Phaizawl awm ho an vui a, Mizote zilh turin 1850- ah Colonel Lyster-a hovin sipai 235 chu Mizoram anlo lut a. Mizo Lal thenkhat an zilh a. Rei rial lovin an kir leh thuai a ni!

BRITISH LOLAN VAWI 2- NA 
Mizo Lalte chu hetia British hovin an zilh avang hian an ral beih an tawp mai mai hauh lova! Ni 23, January 1871 ah Silchar phaizawl a Alexandrapore thingpui huan an run leh a; chutah chuan James Winchester an that a, a fanu kum 6 mi Mary Winchester an man bawk a! Ahnu ah Sailam Lal Bengkhuaia chuan a enkawl zui. Tin, hemi tum vek hian Anierkhal an run bawk a, mi 23 an that a, mi 37 sal ah an man nghe nghe bawk!

MNF Army In Mizoram
Hei hian India rama awm British mai nilo British ram ngeia British Parliament ngei beng a thleng tawh thung! Parliament chuan diplomacy hmanga laklet leh dan tur a rel a. A theih ngangloh chuan sipai chakna hman nise tiin, a bawhzuitu atan India ram awptu British Viceroy kutah dah ani bawk.

Tichuan, January 1872 ah British sipaite chuan Mizoram an lo lut a. Hetih hunlai a Mizoram an sawina hming chu "Chin Lushai Land" tih a ni a, a hming dangah "Howlong/Kookee" tih ani bawk! [ Zoram A Tap, C. Zama. 1st Impression: 2008. Printed at Zorin Compugraphics. Page. 1-2 ]

Hetia anlo kal tum hian Mizote khan khaw hrang hrang ah danbeh lo tum mahse ralthuam tha zawk nei na na chu an hneh zo lova, Mary Winchester(Zoluti) chu an lakir leh thei ta a. Chhinchhiah tlak zet erawh, ahma ang thovin Mary Winchester chhanchhuaktu British te hi Mizoram ah rei pawh cham lovin an kirleh nghal a ni!

BRITISH LOLAN VAWI 3- NA 
Mahse Mizoten phaizawl rama India mite an beih anla simloh fo avangin 1887- ah Mizoram pumpui chu awp law law turin anlo kal nawnleh ta a! Mizo Lal te nen an inbei nasa hle a. Kum 5 zet British sipai te nen an inchapchar hnu ah kum 1892- chuan Mizo Lal te chu an thuhnuai ah an dah thei ta tawk a ni!

Hetia India ram leh Mizoram te British hnuaia an awmlai ngei hian War World 2 alo thleng a. Mizo thalai tam tak pawh an kal ve nghe nghe. A tawp ah British leh a tanrualpui te chu hnehtu anlo nih tak avangin India ram leh Mizoram chu thlahzalen an tum zui ta bawk a ni.

Hetia British-sawrkarnain Mizoram chhuahsan a tumlai hian Mizoram, British awp hma renga Independent Country chu a awmdan tur ah thurel ngai niin an hria a. Hetih lai Lushai Hills District awptu Superintendent chu L.L. Peter a ni a. Tin, hetih lai veka Political Party anga awm pawl lian pahnih chu Mizo Union leh U.MF.O (United Mizo Freedom Organisation) an ni a. Mizo Union chuan India sawrkar zawm a sawi mawi hle a. U.M.F.O ve thung chuan Burma zawm an sawi mawi ve thung!

Engpawhnise L.L.Peter chuan Mizoram awmdan tur chungchang rel turin ni 14.8.1947 ah Aizawl ah mizo mi pawimawh ho a kohkhawm a; chung zingah chuan Mizo Union aiawh 13, Independent aiawh 5, Lal aiawh 5, Zalen aiawh 15, Sipai pension aiawh 3, Sawrkar hnathawk 2, MHT(MHIP ni ta) aiawh 3, Pastor 3 leh Tirhkoh 1 te an ni a. Chairman chu L.L. Peter a ni nghal bawk!

An Thurel Te:
1. Lushai te chu tunhnua an inenkawl chungchang ah Constitution leh District rules, Indian Independence Bill No. 7 subsection 2 - na ah a awmloh avangin Mizoram chu Pakistan emaw Burma rama a beh tir phal leh phalloh Assam Governor-in ziaka a sawi chian hi a tul a ni!
2. Lushai te hi Indian Union a an luh dawn chuan hengte hi an thil ngiat te an ni;
~ An hnam dan bik leh an ram luah chhung enkawlna leh a dangte tuna a awm anga vawn himsak zel an ni tur ani.
~ Chin Hills Regulation, 1892 leh Bengal Eastern Frontier Regulation 1873 dan hi District Council emaw a tlukpui rorelnaah emaw heng hi a tul tawh love an tih hma chuan hman zui zel ni rawh se.
3. Kum sawm a ral hnuah Lushai ten India ram atanga inlakchhuah an duh chuan phalsak an ni tur ani.
( Hei hi Superintendent L.L.Peter Lushai Hills leh Assistant Superintendent Sainghinga Lushai Hills ten hming an ziak a. Nimahsela Superintendent hian an thurel hi Memorandum anga a ziak a ni a, Assam Governor hnenah an thehlut ngei ani tih copy hmuh a nilo! )

Tichuan, India chu British sawrkarin a chhuahsan a, chutiangin Mizoram pawh! Nimahsela Mizoram chu India sawrkar hnuaia enkawl ani zui ta thung a! Lushai Hills District Act 1954L 18 of 1954 angin India president chuan ni 19.4.1954 atangin Mizo District tiin a hming a siam sak a ni!

PRIME MINISTER HNENA LEHKHATHAWN
Hetia India hnuaia Mizoram alo awm takah chuan a Mizo Union chuan Mizoram chu political party angin a hruai a. Nimahsela 1959 kumah 'Mautam Tam' alo thleng chu namen lovin Mizoram chu a tam ta mai a. India sawrkar chuan puih a hnekin a enliam titih zel mai si a. Chumi avang chuan mipui lungawilo chuan Mizo National Famine Front(MNFF) 1960 ah an din a. An tum chu India sawrkar beng hriata auchhuah a ni. Rei erawh a ding lo. Mahse party angin din zui rem an ti a, a hming a hma ami 'Famine' kha paihin 'MNF(Mizo Nation Front)' angin an dingleh ta a. An tum chu, Britishin Mizoram a awp hmaa Mizo te right dik tak INDEPENDENT COUNTRY nihna kha neihlet leh a ni!

Tichuan MNF chuan Memorandum ni 30, October, 1965 ah Prime Minister tan ziakin an thawn ta a. Chung te chu ziaklan vek duh mah ila Mizoram chanvo dik tak an ziak zinga pahnih khat chauh tarlang teh ang;

......Constitution Act of 1935- in British India chu dinhmun a han siamsak takah khan British chuan Mizote chu hnam hrang kan nih zia hriain an Constitution siam thar huangchhung ah chuan khung ve ta lovin sawrkar order 1936 kuma chhuah chuan Mizoram chu EXCLUDED AREA niin a puang ta a ni!

.....Politics lama an la puitlin loh avang te, an tunhnu awmdan tur an chhut thiamloh avangtein Mizo Union, chutihlaia political pawl lian ber aiawhtute leh Mizo hruaitu lar deuh sawmnga thlan chhuahte chuan sakhaw lam hruaitute leh khawtlang hruaitute tiama an duh dan chu sawrkarah an thlen a. India ram a telve chu tiamkam awmin anlo thlang ta a ni. Chuta thildangte bakah an phut an ziahlan chu; 'Mizo(Lushai) te chuan an duh chuan a tlem ber ah kum 10 hnuah India an chhuahsan leh phalsak an ni tur a ni......adt

Sd/- Lianzuala
General Secretary
Mizo National Front

Sd/- Laldenga
President
Mizo National Front

Dated 30th October, 1965


'Excluded Area' awmzia chu India sawrkar chhunga state hrang hrang dan siam te lekkawh thuhla ah Mizoram chu a huam velo, tihna a ni ber a. Hei hi achhan chu British khan Lushai Hills te hi ram neitu kan nihna kawngah te, kan sakhuana leh kan hnam thiltih engkimah min khapna engmah nei lovin min zahsak zawk em em a. Assam Legislature - in 'excluded areas' tia Lushai Hills mai bakah Assam Hills tlang dunga 'partly excluded areas' a tihte ho pawh Indian Constitution huang pawn nisi a keimahnia thuneihna chu 'official' taka han form thlip thlep a awmlo bawk niin a hriat nghe nghe!

Anihna takah chuan British ho khan Lushai hills tan hian kan zalenna dan tur thil thatak 'Coupland Plan' tih an siam nghe nghe a. Hei hi Indian Nation Congress khan a duhlo em em niin tun thleng hian Civil Service exam ten an Indian constitutional essay note ah anla ziak lang fo nghe nghe a ni!

Hetiang lova sawidan pawh hi controversy a awm a. Heti em em a Assam Hills a cheng Lushai Hills te tana British- in dan alo siam sak tihdanglam phet tumna leh tihbo tum titih a chanchin a than fo bawk avangin he 'kum 10 hnua kan chhuah zalen theihna' thuthlung te pawh hi tihbo luih emaw thup anih hmel ber ani! Sawi tak angin, achhan chu Indian National Congress hian Assam Hills dunga British dan lo siam te kha a do nasa hle thin a ni!

MIZORAM AWPBEH TUMNA RAPTHLAK
Engpawh nisela, hetia memorandum awmze nei taka an thawn hnuah pawh Central ngeng a chhunlo nge President emaw Prime Minister thu leh hla reng reng an dawng thei lo. Kumthar ni 19, January 1966 ah Planning Commission Member Tarlok Singh chu Aizawl ah arawn kal ta a. MNF party te nen an inhmu a. An intha then ve mai a. Mahse ni 2, February ah Commission H.V. Pataskar alo kalleh a. An thu a inhmu tawh meuhlo!

A haw hnulawk ah Assam sawrkar chuan mizo mipuite run tur leh awpbet turin 18th Battalion Assam rifle chu Mizoram ah arawn tir ta mai a! Laldenga'n Assam Chief Minister B.P Chaliha hnenah sipaite kohkir tura a ngen pawn a kohkir duh silo!

MNF Flag

Hei hian Independence Movement an kalpui lai a tih thuanawp MNF chuan a hauh avangin mi 62 hming sign hnanin March ni 1, 1966 chu Independence Day ah puan atan a rel thlu ve ta nghal a. Heta hming sign hnan Independence declaration na tur ami te hi 'Independence Signatories' an ti!

(Hnam indona hi hmasang ata Bible a kan en chuan Thlarau indona hi anilo theilo a sin! Christian/ringtu kan nih atang a rei vak lovah aram pum huapa rawk kan ni kha ngaihdan dang vak a leng lo, Thlarau indona mai lo chu.)

Tichuan March ni 1 zing dar 12 leh tlem a rik chiah chuan Independence chu Mizoramin a puang ta nghal rap mai a. Hmun hrang hrang a vai sipai te tukdawl an ni nghal bawk a. Aizawl a awm Assam rifle te pawh chu Mizo Independent Volunteer te chuan an hnehchhuh nghal a. Chuveleh Assam sawrkar chuan Thlawhtheihna rawn tirin Aizawl Assam rifle hnehchhuh sa chu arawn sài ta chiam a. Bomb te thlakin Aizawl khawpui chu a khu alh puat puat a! Aizawl mai nilo Tlabung, Sangau, Hnahlan leh Khawzawl ah te, Bunghmunah te bomb a thlak a. Mizoram chu India-in Independent pe duh lovin a chakna thahruiin awpbeh luih nan Sipai leh Bomb hmangin a run ta chiam chiam mai! He bomb a run chanchin lungchhiatthlak tak hi la hre pha te rengin India sawrkar hi an ngaidamleh thei tak ang maw!

Tichuan Mizo thalai leh pa te chu Independent Volunteer ah an inpe nghal a. Chutiangin lehkhathiam tam tak an inpe nghal bawk a.Sawrkar hna ah te an bang a. Mizo hnam chhanchhuah nan an rammu ta hlawm a ni! Chutia Mizo independent duha Volunteer ten an silai tunga remna an siamleh hma zawng khan, India sawrkar sipai chuan dimna leh hmangaihna tel hauh lovin ama ram ningai hauhlo chu a run a, nu nau an that a, nu leh nula tam tak an pawngsual a, pa tam tak an kaphlum a. Mizo history a history rapthlak ber leh Mizo hnam hmuhsitna lian tak chu sernung angin anlo hnutchhiah ta ani!
MNF Army

Mizo te hi Mizoram a cheng kan ni a. Tuma ram ah kan awm lova. Kan ram ah, kan pipute zawn hmuh ram ah kan awm a. An thisen an luanral tawhna ram ah kan awm a. Miten anla neihloh ram ah kan lut a. Kan Kannaan ram ani a! Hindu leh Buddhism a kan pil hmain Zion thu ropui kan hmu hman hlauh va! Mahse kan zalenna leh mahni ram hum zo lovin Hindu sawrkarna ram India chuan min hnehchhuh a tum a. Rallak angin min la a. Hnam ropui tak pipute ram ah ngei hian Bomb leh silai nen mizo hnam an that zawih zawih a! Rapthlak takin an liam leh a! Tunah India vek chuan a hnam chhinchhia nan leh a ram chhung mite tan chhinchhiahna UID a siamleh a. Min nawr lui a. Athenin kanlo sawi mawi vel a maw! He ram hi India ram ani lova, min hnehchhuha min laksak ram hi atir ata kan ram a ni a. India mi kan ni ngai lova. India kan nilo! Kan pipute 'kanaan ram' hi India ta a nilo! India mite kan nilo a sin! A chhinchhiahna pawh kan pu tur anilo zawk a sin! Harh ila, kan pipute Kanaan Ram hi i tungding leh zawk teh ang u! Heilo ram dang kan neilo! Bawhchhetu India sawrkar chi leh kuang kan nilo a sin! Zoram Thar i dinleh ang u! Independent Country, kan hmuhchhuah ram ngei hi i independent puileh ang u! Independence tur chuan economics ah buai hlau suh; khati zah kan thlahtuten anlo luah tawh ah khan keini thangthar mithiam zawkte phei hi chuan kan tâm kan ring em ni! Zoram, ka ram a ni!

Zoram Thar i dinleh ang aw...?

[ Reference ]
~ Hri Dai Theu, C. Vanlallawma
~ Zoram A Tap, C.Zama
~ Lungphang Lo La, L.Keivom

RAMHUAI LEH KEINI

Tunlai kan ngaihdan tam taka natna tam tak hi ramhuai ho tih a nih dan lam te inzirtirlo a Pathian tih ah kan puh thla ngawt zel hi chu pawi...