Friday, 23 May 2025

DEPRESSION LEH MENTAL HEALTH CHUNGCHANG

Enge depression chu?

Depression hi rilru lama lungngaihna, beidawnna, hlim lohna, hlutna nei lo leh beiseina nei lo dinhmun a lanna hi a ni.



Depression nei te mize awmphung

Mi zawng zawng hian mood inthlak kan nei vek a: a châng chuan ropui takin kan inhria a, a châng chuan tlem a tlahniam deuhin. A tlangpuiin kan lungngaihna dinhmun aṭang hian keimahni chauhin kan thochhuak fo ṭhin. 

Mahse miin a lungngaihna dinhmun chu hnathawh tir thei lo khawp a lo nih emaw, khawtlang tana hlauhawm tak a lo nih chinah chu lungngaihna chu a tlangpuiin arawn langchhuak ta ṭhin a. Mithiam zawk ṭanpuina a lo mamawh ṭhin.


Depression chi hrang hrang a awm

Depression hi chi hnih- Exogenous emaw Endogenous emaw anga ngaih theihin a labgchhuak ṭhin. 


Exogenous:

Exogenous Depression hi pawn lam thil aṭanga lo insiam a nih avangin situational depression tia sawi a ni bawk a. A chhan chu kan hmangaih tâk boral (nu leh pa emaw, fa emaw unau emaw, inthihsan emaw); sumdawnna a hlawhchhamna, inhnawlna emaw, ngaihzawng emaw nupa inthenna emaw avanga mahni inngaihhlutna hloh ta te; emaw, mi dangte chunga thinrimna sawi chhuah emaw, pawm theih lohna te hi a ni.



Endogenous:

Endogenous Depression ve thung hi chuan chhan vak a mamawh lo a, eng dinhmun emaw thil thleng emaw rêng rêng vâng a lo awm a ni lo. Zir bingna chuan thluaka chemical inthlauhna avanga lo awm a ni an ti a. Hemi kawngah hian zirchianna tam tak chuan he lungngaihna hi rilru lam natna eng vâng emaw, ei leh in lama harsatna vâng pawh a ni thei tih an tarlang tel bawk. 

Tin, Endogenous hi inrinlawkna emaw chhan ngaihbel tur awm lo a nih avangin Exogenous aiin a khirhin a nâ zawk a. Ṭanpuina pawh an mamawh nasa bik. 



Depression thûk taka tang an ni tih hriat theih dân tlangpui

Miin depression nasa tak a neih chuan a lanchhuahna hi pakhat aia tam a ni tlangpui ṭhin. 

Entirnan, mi pakhatin vawikhatah, 

  • Insawrbingna leh thil chhinchhiahna lamah harsatna a nei a.
  • Thil thleng tâk tâk niloah inthiamlohna neiin a inhria a.
  • Mut theih loh emaw, mutthilh tam lutuk. 
  • Beiseina nei lo leh hlutna nei lo anga inhriatna a nei bawk a.
  • A tui zâwng leh châk zâwng a tlahniam a.
  • Chhungte leh ṭhiante nena inpawhna a tlahniam bawk a. 
  • Hnathawhna ah hlawhtlinna a neilo tial tial a. 
  • Hnathawhpuite nena inlaichinna a tlahniam bawk.
  • Pumin a duh zâwng a thlak a.
  • Rihna tlahniam emaw rihna pung nasa a thleng a.
  • Libido (mipat hmeichhiat lama phurna) a tlahniam a.
  • Ṭawng chhuah emaw ngaihtuahna hman kawngah a ṭuanfum.


Endogenous Depression bika diklohna tam tak inbawhthuah dân chu

  • Ngaihtuahna leh taksa ṭuanfum
  • Thil ei châkloh vanga rihna nasa tlahniam. 
  • Zingkar hma takah a harh a, a muhil leh thei tawh lo. 
  • Zing ah a nâ zual a, ni a tlangsang a, a ṭha chho ve leh mai bawk. 
  • Environment-in an tidanglam ve lo.


Exogenous depression bika diklohna tam tak a inbawhthuah dan ve thung chu

  • A chunga thleng hi amah siam a ni. 
  • Zan lama mut harsatna. 
  • Zing lama dam ṭha leh nilenga nâ zual. 
  • Kg 4-5 a rihna tlahniam.
  • Environment- in a lungngaihna hi rei vak lo a chhawk thei.


A tlangpuia Depression an enkawl dân

Depression nasa taka nei damlote tana hman tur damdawi chi hrang hrang a awm a. Chungte chu Antidepressant, Tranquilizing, leh Anti-anxiety drugs te an nia. A tlangpuiin heng damdawi hmanga enkawlna hi therapy chi dang- mimal emaw pawl emaw rilru lam enkawlna nen kal kawp tir ṭhin an ni. 

Depression enkawlna atana damdawi pekte hi group thum-ah an ṭhen a.

  1. Anti-anxiety Agents
  2. Antidepressant Agents 
  3. Anti-psychotic Agents

Sawi zau belh ta ila:

Anti-Anxiety damdawiah hian a hnuaia ami te hi hman ṭhin an ni,

  • Hydroxyzine (Atarax®, Vistaril®)
  • Meprobamate (Equanil®, Miltown®)
  • Chlordiazepoxide (Librium®)
  • Diazepam (Valium®)

Heng zawng zawng hi Central nervous system nguai vek tawh tiziaawm tu damdawite chu an ni.



Anti-depressant damdawiah a hnuaia ami te hi hman ṭhin an ni bawk. 

  • Imipramine (Tofranil®)
  • Amitriptyline (Elavil®)
  • Amitriptyline leh Perphenazine (Triavil®)
  • Doxepin (Adapin®, Sinequan®)

Anti-anxiety damdawi ang thoin Central nervous system nguai vek tawh tiziaawm tu atan an hmang ve tho bawk a.



Anti-Psychotic damdawiah a hnuaia ami te hi hman ṭhin an ni bawk:

  • Thioridazine (Mellaril®)
  • Haloperidol (Haldol®)
  • Lithium (Lithane®, Lithonate®) 

Hei hi a dang ang tho khian Central nervous system nguai vek tawh tiziaawm tu atan an hmang.  



A tawpna atan a hriattur pawimawh

A tlangpuiin he Central Nervous System depressant hi Depression enkawlna atan hman a ni LO. Amphetamines (Benzedrine®) leh Methylphenidates (Ritalin®) te hi he category-ah hian an tel bawk. 

RAMHUAI LEH KEINI

Tunlai kan ngaihdan tam taka natna tam tak hi ramhuai ho tih a nih dan lam te inzirtirlo a Pathian tih ah kan puh thla ngawt zel hi chu pawi...