REASON & EMOTION

Mihring nuna nei tawh phawt leh Laws of Nature inhnek rem zia hi a mak a ni. A tawk chiah(equilibrium)in alo awm tlat mai. Hriat sa fo ṭhin 'energy' pawh hi equilibrium state a a awm dawnin a parameter a inthlak danglam ṭhin. Entirna awlsam tak chu – Newton 3rd Law of motion hi a ni. Khuma mut thal ṭhuai mai hi eng vanga nuam êm êm nge a nih tih hi in ngaihtuah ve fo mai thei. Hei hi engdang vang ni lovin khum leh keimahni taksa kha equilibrium state a awmin zero energy a lo neih vang a ni. A dang leh pakhat chu vawt lo awm tur hian mihring taksa system leh a chhehvel te'n temperature in ang chiah(equilibrium) neih an duh vang a ni. Kan chhehvel kha a vawh zawk chuan taksa aṭangin lumna kha a chhuak a, a chhehvel temperature nên intluk an tum ta ṭhin. Chumi ven nan kawrchhah tak kan ha mai chauh zawk a ni. Kan natna vei tam tak pawh hi Vital force leh Inimical force imbalance vang a ni bawk.

Tin, hun(time) hi fourth dimension anga ngaihna pawh he equilibrium concept aṭang tho a lo lang a nia. Time hian spatial direction a nei hauh lo va, mahse Entropy(rate of disorder) kalna lam hi a hawi niin pawm a ni. Mathematical tools zawng zawng deuh thaw hi a innghahna chu eng dang ni lovin equal to(=) hi a ni bawk a nia. Philosophy huanga Morality aṭang pawn mahni leh midang inkar inremna 'Dynamic Equilibrium'  hi Society ṭha siam nana pawimawh tâwp a ni.

Reason leh Emotion pawh hi hetiang deuh hi a ni. Emotion hi huam zau thei tak a nia, heng- huatna, hlauhna, thinrimna, huatna, hmangaihna, hlimna, châkna leh a dang tam tak a awm ang. Hengte pawimawh zia chu mihring nunah lohtheihloh a awm an ni a. Chumi awmzia chu mi pangngaiah chuan reason leh emotion chu kal kawp a ni reng tur tihna a ni. Mental disorder tam zawk pawh hi reasoning aia emotion tuipuina aṭang an ni ber a. Tehna tlang inanglo mahse rilru lama mi vung tak chu emotion hmang nasa tih an nia, 'disorder' tih an ni. Mahse chu chu thuthlukna ber tur ala ni chuang lo; emotion hi a nihna tur ah tak chuan chakna ropui tak alo ni tawh ṭhin. Khawvela hla ropui leh ṭha – 'We are the world' pawh hi engvangin nge miin an duh a ṭha an tih em em kan tih chuan emotion hmanga mi khalh kawi thei a ni tlat a lawm!

Chuvang erawh chuan Emotion hi a mala dahsan chi a nilo a. Emotion hi amah a kal tir chi pawh a nilo a, kawng a bo thuai ṭhin. Chuvangin engpawh inbuk tawk tur atân Reason hi hmangin, thlitfimna atan hman fo tur a ni. A inbuk tawk kan tih hian Dr Lalchhuanawma Tochhawng ziak hawh ta ila, Bazar nuho ina a inbuk tawk an tih ang hi a nilo, Legal Metrology hovin a inbuk tawk an tih ang thlap tur hi a ni.

PA MIN TI NGAWT ANG

Zan dang ang bawkin inkhawm turin chu veng chu kan chhuahsan a. Kan chhuak hma bawk a, vanneihthlak takin dar rik zet hma chuan ṭhian te in ah kan lut kawi a. Inhmuh a khat bawk a,  ka ṭhiannu chuan thingpui in phawt a, Biakin pan rual turin min ti zui a. In bul mai chu Biakin a nia, dar pawh a la ri lo.

Chutia thingpui sen hang kan nghah lai chuan thingpui chu tuemaw kut no tak hian arawn keng tih ka tarmit phen aṭang ka hmu ta. Ngaihsak lo taka midang min biakna ka chhan pah chuan thingpui chu ka la a. Mahse alo sa lutuk tlat, "awi- ah”tih pahin min petu hmel chu ka han bih ta thuai a. Khai leeeee……!! Kum 5 single tawh ka nihna kha ka Thluakin a thlifim hman lo, hmul-thi a ding sung sung mai a nih chu! “A sa em, ka tihpalh lutuk aw”arawn tih lai te chuan matheilova tihdanglamin ka awm ta em ni, “Lalpa, tunge i nih?”tih mai ka duh rum rum mai nia mawle.  Thawklehkhatah a zûnah ka uai nghal hnawp a. A hming hriat ka va châk êm. Chutia min kalsan leh lai te chuan a ke pen tin leh a mawng bawr insâwi dân te thleng khan tun hnu hian ka theihnghilh thei lo chu a nih hi!

Inkhawm turin kan lut dawn. Ka hmuh hmasak leh hnu hnun ber a ni ang tih ka hlau a. Engtin nge ka insawi luh ang tih chu kross thu aiin a lang lian zawk a. A fal a bawhzui a hrilh keuh keuh turin kan veng a inang lo a, hriat pawh kan la inhre ngai  der si lo. 

A zûnah ka uai tawh avângin kan hla sak te chu Lengzem ni ta vek hian ka hria. Inkhawm lai lai chuan ka chhuak a. Plan tal nei ang tiin ka ṭhiante ho phone turin zunin phenah ka dil fal a. Mahse ṭhianpa  Siamtea be dawn ila, inti fa nei tak khan nula lam min sawi pui duh dawn der silo a, ka be peih bawk silo. Thianpa Chhuana be dawn ila nula ai chuan aritmetic velah bak min luh pui ka ring bawk si. Zomuana lah vawikhata nula pathum kawp lai mek a ni si a, ka tan a pawi ka hlau leh bawk si. Tihngaihna a awm ngang silo, 'Jehova-Jhire(intum chawp Pathian)' tih pahin ka Plan ho chu Biakin chhung ka luh pui leh ta chawt mai. Ban vat vat ka châk, mahse ka huphurh bawk si. Lal Biakna kan sawi tur te pawh  ..RAMTE… tih aṭanga tan tawh mai ka duh a ni!

Ikhawm chu kan bang ta. Ka bulah chuan ka thiannu chu a rawn kal a, thinphu dup dup a ka lo nghahlai tak chuan "I thlah dawn nia”min rawn ti a le. Ka va lawm em! Tichuan thlah turin an inlam chu kan pan dun hnak hnak a. Sawi tur ava vang êm! Rilruin 'Lalpa min pui rawh, min pui rawh' tih chu Elija meipui koh thlakna anga tâk ṭha kek kawkin ka chham zuah zuah a. Ka sawi chhuah chhun lah chu, "Kan chhungkaw zat i hria em?", "Kg eng zat nge ka nih i rin?",  "Chaw ka heh hmel em?", "Ka ek laiin ka zai ṭhin i ring em?" tih te chu ka tum vang pawh niloa ka sawi te an la ni zui! Ngaihzawng la nei ngailo ta chu mahni pawh kan insawi bo lek lek dawn a lawm le. Riruin "ka ṭhianpa chuan  sawi tur a hre ngawt ang mawle”ka ti bul hmuk.  Kha tih laia ka rilru awm dân kha hria se min va khawngaih dawn teh lul em!

Ani thei tawh ngang lo, an in thlen hma kawng kual kan thleng dawn ta. Sawi hun a ni tawh. Ka huaisenna zâwng zâwng sawm khawmin ka insang mar  a, "Mapiang, manchester united tâna chakna goal ka thun hma chu ka hmangaih reng ang che”ka ti ta ale…!! A zak lutuk chu a sen ṭawn ṭawn hian ka hria, a kawr hmawr pet fat fat chung chuan "Lt, keipawn Vanlalduata inbuan a  ka hneh hma chu ka hmangaih reng ang che”tiin min han chhang let ve ta! Chheiraw khaih!! Nuam duh ngei mai. Ka rilru neuh neuh chuan “Pa min va ti dawn êm" ka ti a.

A thawh  hnihna  atan  mi  tihloh dan pawh a ni bik lo tih pahin a hmui sen no tak mai chu ka en reng a. Fawh hi a cho hliah hliah. Lungphu lah chu Chrismas zan lengkhawm tui vanglai tak ang maiin a ri nawn tlut tlut mai a. Chutia pawisawilo hmel duhawmnaa khat Kherolai tura ka kun hniam mek lai chuan Upa Chuailova te nupa  inkhawm bang an lo lang thut. Kan boruak an ve hre chiang kher em! Kan tih tur min ṭhulh tir vek chiang hle a!  Chutia kan Upa hote nena ka nih tak nuai avângin a dik thei tawh lo, ngaih ṭha leh nui sen sen pah chuan bye bye kan inti a, mahni inlam ve ve pan turin kan inher ta a.

"PATHIAL THILTIH MAK(MIRACLES)" HI A AWM CHIAH EM?

"Scientific research rêng rêng hi Khuarel dân (Laws of nature) hmanga teh leh mihringin kan zawh tlat a ni a. He thil avâng hian Scientist ṭhenkhat tân chuan ṭawngṭaina emaw Supernatural hmanga thilthleng ṭhin hi awi harsa tâk a ni.”

—ALBERT EINSTEIN (1879-1955), Biography Of Albert Einstein: The Human Side

Article dang ka siam tawh te in en a inlo chhiar tawh a nih chuan Christian Theology leh Bible te, a chhunga Pathian te hi a rintlakloh theih zia leh a awm theihloh dân chu inring kherlo a nih pawn inhre ve hrim hrim tawh a. A huai deuh te inawm chuan inchhiar zuina tham tak pawh a ni ngêi ang. Tun tumah erawh chuan 'Miracles'  chungchang kan sawi thung dawn a ni. 

Thuhma

Ziah tawh angin tunlai ringtu tam tak hi chuan awmze nei a Pathian awm theihloh zia Evolution leh Cosmology aṭang an ngaina lova. Chu ai chuan an nitin nun chu Pathian thiltihtheihna mak a khat nia ngai zawkin rinna ah an innghat a, a chhan chu Thlarau Thianghlim awmpui a, chu chuan chenchilh a, an hlimna ber pawh siam sak tu niin an inngai a ni.

Tin, Pathian awm leh awmloh zawhna hi ṭullo tâwp leh ṭangkai miah lovah ngaih a ni bawk a. A 'awm' tih chu sawi buai ngailovin Thlarau Thianghlimin an thinlungah a tichiang, an inti ṭhin. Chutakarah 'mi a(intifing an tih te)'  leh 'thlarau bo'  an tih te chu an rinna ang pawm lo tiin an lainat en a, a chhan pawh anmahniah tinungtu a awm ve lo niin an ngai a ni. Nitin nunhona ah thilsual an ti anih pawn Thlarau in inchhirna a siam a, simna thinlung alo pe leh mai ṭhin, niin an inzirtir bawk. Hei hi Thlarau Thianghlim sal nihna ani mai lo em ni? Nge, hei hi 'lungnona(emotional)' kan ti zawk dawn? 

Christian Fundamentalists ho ngaihdan ah Emotional hi Pathian hnathawh angin a lang thei tlat. An rin anga alo thlen nasat pauh leh thil dik zanlo pawh lungnona chuan an rinna a tipung tual tual mai ṭhin. Entirnan, Damlo thi ṭep tawh, a damdawi eiin awmzia nei tawh lo an ṭawngṭai a, alo dam tak avânga an rinna pung sawt ṭhin leh, "Pathian hi alo awm ngei a ni" ti ta hi an tam. Chu chu Emotional hmanga Pathian biakna leh Pathian a awm ngei e tih ngaihdan lo pian theihna chu a ni. 

Hetiang ngaihdan leh Christian- ten Pathian a awm zia an fiahna hi thuhmun leh thudik a nilo thei lo. Mahsela hriatreng tur chu mahni(mi pakhat bik) chhungril lungnona aṭanga lo piang mai a ni a. Lungnona(emotional) hmang vek hian mimal tin hian ngaihdan kan nei a, a fin khawm a, Sakhua alo piang a, Pathian alo piang ta zut zut a. Hman ata tun thlengin Khawvel a Pathian hmuhchhuah hi sâng chuang alo ni ta!

Emotional vek hian Christiante chu Sakhaw dang aia dik bik leh an Pathian pawh Pathian awmchhun ngei niin a la rin zui tir fan a. An hriat miahloh chu Sakhaw dang ho hian Christiante Pathian hi dik bik awmchhun niin an ngai miahlo ve thung. Agora History ah a chiang hle; Indona alo thleng a, Sakhuana anga indonate alo thleng a, Greek Sakhua kha Judate leh Catholic khan an bei rawn a. A hnuah Catholic leh Juda an indo leh a. History dang kan bih zel chuan Catholic leh Protestant inhalhlumte alo thleng leh a. An Pathian ṭheuhvin pui bik niin an inngai a. An chak changin an Pathian awmzia tihlan nan an sawi cham chi ṭhin. Skeptic- ho huat zawng tak a ni, "Indona thianghlim ah reng reng Pawl tam apiang an chak a ni ngai e" an lo tih sak hial!

Miarcle Hi A Awm Chiah Em?

'Pathian thiltih mak(Miracle)' hi alo awm chiah em, tiin i inzawt ve tawh em? I inzawt a, a awm niin i ngai em? Chu chuan Pathian hi a awm ngei a ni, tiin ngaihdan i siam sak ve tawh che em? 

A chang chuan Kohhran pungkhawm ho chuan Hospital a damlo awm mek te damna atân an ṭawngṭai sak ṭhin a, an dam a, Pathian thilmak tih tiin a awm ngei zia an sawi fo ṭhin. Chu chu tupawh kan hre vek bawk. Ṭumkhat mi pakhat hnena a ngaihdan min hrilh pawh- Putar pakhat damlo, a natna an hriatchhuah theih si loh, a damdawi ei awmze nei tam lo bawk a awm a. Chumi chu an ṭawngṭai avânga a dam thu leh Pathian a awm ngei e, tih alo rin tâk dân min fah luam. Damna a chang a, a lawmawm tak zet. Mahse! Mahse ṭawngṭaina hmanga damna chang a nih chuan chu chauh chu damlo dam nana an ṭawngṭai ani ta em ni? Khawvel pum dam nan an ṭawngṭai ṭhin ani lo em ni? Damlo te tan Ringtute hian zantin an inkhawm a piangin 'ṭawngṭai pui ngai' ah an telin an ṭawngṭai sak fo ṭhin a nih hi! Chung mite chu an dam em? An dam vek em? Engvangin nge a dam awmchhun avânga 'Pathian chu alo awm ngêi e' tih ṭawngkam hi hman ngam nge an nih! An ṭawngṭai sak damlo thi te hi a damchhuakte aia an tam tawh zia hi an hre duhlo zawk em ni. An ṭawngṭai sak avânga damte avângin 'Pathian a awm' an ti dawn anih chuan an ṭawngṭai sak damchhuaklote avâng bawk hian 'Pathian hi a awmlo alo nih ngêi hi' an ti duh chuang silo!

Hetiang hi a lawm Lope Hole leh Bias an sawi fo ṭhin chu. Entirnan, mi 50 thlan chhuahin Cancer leh Meizial inkungkaihna an chhui a. Mi 47 ten Cancer leh Meizial inzawmna an hria a, a bang mi 3 ten a inzawmlohna an hrechhuak bawk a. Chung zirna aṭanga mi 3 te zirchhuah bik chauh hmanga Cancer leh Meizial hi a inzawm love, kan ti ang hi a ni. Mahse hmaih a awm a, chu thil hmaih awm lai chu a ni Ringtu tarmit aṭanga hmuhfiah har bik êm êm chu! Sapṭawng takin,'counting the hits and ignoring the misses'  an ti a. A duhthusam thutlukna nena inmil chauh a ngaihven a, a kalh zawng thudik awm pawh a ngaihthah ṭhin tihna a ni.

David Mills Leh A Thil Tawn

David Mills thil tawn sawi ang. Kum 1993 khan a pa 'heart attack' in ICU ah a awm a, a thi dawn tawh emaw an tih laiin arawn damchhuak leh hlauh mai. Kohhran hote'n a email-ah "ṭawngṭai rah a ni e"  tih tein an thawn hlawm a. Mahse reiloah anu Hospital ah a awm a, a boral thung. Chuta chin a email ah ṭawngṭai pui a dawn thu rêng rêng a dawng ta ngailo. Heta ṭang ani pawn a Ṭha lam ah Pathian tihah an puh a, a Ṭhalo lamah Pathian an puh leh duh silo, a tih hial a ni. 

HRINGNUN CHANGVAWN

Nunna nei a ka lo pian ve chin atang khan hun leh kum bi ka chhiar let kauh kauh a, engmah reng hi chhuan tur ni duhawm alo awm silo! Hlimna zawngin nitin mai ka thawk a, hahchawlh ni reng neiloin ka taksa chu ka hliam thin. Hringnun a tha lai lai te chu fawmkhawm tumin ka phe buai a, mahse hriatloh karah a tha lo lai te pawh lohtheihloh a fawm tel a lo ngai a, achang chuan lungchhe tak a tah ni te, achang chuan hlimna avanga tah hial ni te ka paltlang thin! 

Ngun taka ngaihtuah chuan ka hmachhawn tur thil la inthuah tun mai te avang chuan ka pik em em a; hlauhna leh khurhna nasa tak te chuan min zem buai bawk a. Chutihlaiin chawthleng zenpui te ngeiin kirleh tawhlo tura min han muthilsan vang vang chang phei chuan hringnun chu inveng leh tihna in alo khat zo ta! Mal leh khawhar tak si kha mi hlimthei tak ang a lan alo tul a, zan mutmu erawh thawpikna hlir a ni si! Chuti chung chuan ka thawhrimna leh ka huaisenna chu engmahlo mai alo ni leh bawk a. Nun hi engmahlo mai a ni, mifel pawh, misual pawh an thi ve ve dawn si a, nunna hi ka hua a ni, nunna hi engmah lo mai a ni e!

Kan damlaini te hi thawnthu ang mai a ni a, suangtuahna in a thamral thin. Kan manghriat ruai te hi kan la hmachhawn zel a, duhtehlo mah ila he khawvel ah hian rim taka thawk turin kan chen a tul a. Nun hi engmahlo mai a ni tiin thih chak ngawih ngawih thin mah ila tihtur tam tak te chuan  nun chu anlo chelh ru ve hram hram a ni thin si! Hringnuna thil harsa leh beihdawnthlak tak tak te chu kan thawnthu ti ngaihnawmtu an la ni ang a, a chhiartu ten  chhelna ropui tak anlo la nei dawn a ni. Beiseina avangin nitin kan la thaw ve tawk tawk a, huaisenna nei turin hlimni leh lungngaih ni kan paltlang thin. Thuril tak tak hrechhuak turin  khawhar ni leh lunglen ni te chuan min zem thin a ,engkim mai chu a hun te ah alo thleng zel a, retheih leh hausak ni te, tah ni leh nuih ni te.

Hringnun hi suangtuah na mai a ni; a zamral thuai thin. Ro phumruk ang erawh a ni lawi bawk si a, chu chu chak ber ber te damkhawchhuahna tual chu a ni. Nunna hi thil

mak tak mai a ni. Engvang a lo awm nge! Hei hi ka hre reng thin, mak tak a siam kan nih hi! Hei hi kan mitthla ngailo a, kan suangtuah ngai hek lo. Eng emaw atan a duan kan nih hi! Thuhruk theih tura siam kan ni a, nunna awmzia leh a ken tel hlimna, hringnun hlimna mai piah a chhungril zawm pha hlimna zir tur te, dam chhan tihhlawhtlin te chu an ni.

Chuvangin nithar lo chhuaka min tibuai thei thil te hi min tifamkim tu te an ni. Lungngaihna avangin hlimna alo awm a, thatna avangin sualna. Nitin indo na ah awmin, hringnun hi indona hmun chu alo ni e! Chumi avang chuan midang te rual a nuih te, hmai hnih neih te alo tul ta thin a ni. Puitu awmlo a hringnun che thei reng renglo hmangaihna tuipui a alo tluk phah pawh hi ka dem ta hran lo e. Tihian ti ila, midam tha sa te aichuan damlam pan mek te nun hi a hlimawm a, a nghet bik a ni.

Atawp berah chuan ni alo chhuak a, zan lo thleng leh te hian zir tur tam tak min pe. Kan huaisenna chhe te hian taima taka zir tur alo ni. Mi tam tak chuan hma hun hlauhna avangin thih an inpeih diam thin a, nun huaisen tak erawhin a. beilet thin. 

PUTAR LEH A FAPA

Putar pakhat leh a fapa kum 45 zet tawha upa chu train ah an chuang a. Tukverh lam ah a fapa chu chuangin a kut leh lu te chu tukverh ah dah chhuakin a tap zawih zawih a! A pa tar tawh tak chuan lo en rengin, a fapain 'Ka pa, enteh hnim leh in te saw an tlan chak a sin. Enteh van te khi ava mawi em. Enteh hei ruah mal te ka kut ah alo far nia' tia mittui tla teuh chunga sawi chu a pa tar tawh tak chuan lawm hmel takin alo nuih sen sen a.

An hnung chiah ah hian nupa tuak an tawng lo ngaithla a hmu tu an awm ve a. Anni pahnih chuan putara fapa chu rilru buai ani tih an hria a, chutakara a pa meuh pawhin awmdan hrilh lova a nui mai mai chu an hrethiam lo tak zet!

'Ka pa, enteh saw nu saw ka nu ani em' tiin an tlanpelh a piang chu putar bula a fapa chuan a zawt bang lo. Chutiang patling meuh ât hmel zeta an awm chu an hnunga nupa tuak awm dun chuan Putar hnenah chuan,"Ka pu, tinge i fapa hi Hospital ah rilru buai enkawlna ah i kalpui loh, heti te chuan a zialo lutuk" an ti a.

Putar chuan nui sen sen pahin, "Hospital atang kanlo haw chiah zawk a lawm, kum 45 hnua a vawikhat khawvel eng a hmuhna a ni a, mak tiin a lawm a, a hlim a nih hi." tiin a fapa mitdel zaidam anih tak dan leh a lawmzia a hrilh anih chu!I 

1. Hriatchian lovah midang awmdan leh nihdan tur lo bel ngawt suh la.

2. Midang nun khuahkhir thei kan nihlo.

MEI TIHMIH LOH

I duhawmna khan

Ka thinlung ah mei a det a,

Dehhlum reng mai ka mangnghilh!

Tunah erawh thelh mih zawh rual ani ta lo;

A kan zawh nghakin ka dangro en ve ta mai mai e!

A KIANGAH AWM RENG THEI LA

A kiangah awm reng thei la, lunglen awmzia i hrethiam lo thei a sin.

Inhnial ngai lo ula, inrem taka awm hlut zia i hrethiam lo thei bawk.

Midang lakah thik ngai lo che sela, duh tâk tâkna thinlungin a hrethiam lo mai thei.

Nâ ngai lo la, hmangaihna awmzia i hrethiam lo bawk.

Thinlung sernung hrehawmzia i hriat theih nân, midik i mamawh a.

Hmangaihna dik i hriat theih nân, hmangaihna lem laka i nat a ngai bawk ang.!

I TELLOVIN

I tellovin Ni a herchhuak thei a,

Awm lo mahla, khawvel hian vir a thulh chuang lo ang.

Mahse, tuemaw tân chuan-

I tello chuan Ni herchhuak hian awmzia a neilo a nga,

I tello chuan atân Khawvel inher vel hian awmzia a nei bawk hek lo ang.

I ropuina aiin atân i ṭangkaina hian awmzia a nei êm êm zawk a sin!

HNAIH CHE I REMLOH LAI PAWN

Hnaih che i remloh lai pawn
Theihnghil che ka theilo.
Biak theiha i awmloh lai pawn
I hming lamin fak ka banglo che.
Intuah rem tur kan ni em
Ka hrechhuak thiamlo!

Mahse kan inkarah hmangaihna a pian siloh chuan
Inhmelhriat hlek tura kan intawng hi
Enge a tangkaina ni ang le?

Chhun ah i ngaihawm a.
Tlai ah lah i ngaihawm a reh lo.
Zanthim hnuaiah ka thlahlelh che a.
Ka veivah changin sulhnu hlui an lang thin.

Ngaihloh che ka harsat a.
Ngaih che lah ka awlsam em em si.
Biak che ka harsat a.
Biak che ka chak huam huam si.
I hriat a nat ka hlau va.
I hriatlohva nat erawh ka nitin dan alo ni si.
Thlahlehlo che a lan ka chak a.
Chuvang erawh chuan keimahin ka tuar a.

I TA VEK EM NI?

Thatna hi i ta ava ang em

Duhawmna hi i siam anilo maw

Hmelthatna pawh hi i thisen kai vek em ni.

HUN LEH ANI

Tlai ni tla turte chu

An va hmanhmawhlo em!

Chhungtin te inah

Tlai buhbar rim te chu ava nam har em!

A sakhmel hmuh nan;

Hûn hi a 'ke' a bâi ta em ni le!

KHARLOH KAWNGKHAR

I hmelhriat nih ka hlauh tlukin

I hmangaih nih ka hlau a.

Mahse chum hawng a

Kharleh silovin 

I kalsan a.

THUFING LO FING

Fim lutuk suh, i bula awm te hian an ningin i lakah an inveng reuh reuh thin palh a nge. Nawi lutuk bawk suh, bumin i awm a nge. Mi nel hma lutuk bawk suh, thil hi a ho hma a nia. Induh lutuk bawk suh, kawm tur i neilo palh ang. Nui reng suh, i nui sual palh ang. Pathian hming lam reng suh, an bûklet ve palh ang che.

MIZO NGAIHDAN LEH ZU

Churchills kha Sap ho chuan sawi se "Zu rui nasa si a British pm ni thei" an ti ang. Mizo chuan sawi ve thung se, "British pm a nia, mahse zu a rui thin" tiin. Mizo te hian infak mai ai hian "MAHSE" hi a tawp lamah kan telh hram thin. Mi thatna lai chauh sawi hi alo har em em emawni dawn ni! Dawt a tuihnih phei hi chu nuam kan la ti ang deuh deuh va.

BEISEINA BEIDAWNG

Lungchim taka ami kuah vawng vawngna khân awmzia a nei tih lo hrelawk lovin, ami beiseina chu hlim hmel hmuhin ka hawsan ta si!

NANGMAH ANG AN AWMLO

I phak ang phaklo,

I châk ang châk phalo te

I nun ram zawh zawh ve lote,

Hengte hian tilunghnur che suh se

Boihte, khawvel ah i ropui ber a nia aw

Tumah nangmah ang an piang tawh lo!

HRINGNUN A KAN HMAIH THIN

Movie kan han en a, khawngaih thlala em em chanchin- kan mittui te a tla a, kan khawngaih a. Mahse, a tak khawvel, kan chheh vela khawngaih thlala em em te erawh kan enhmaihleh theuh thung si thin. Ramhuai movie en nuam tiin ramhuai kan hlau va. Inrikrapna movie ngaina siin inrikrap thlen theihna kan ngaihthah a. Love story ngaina siin hmangaihna kan neilo va. Mi tanpui thinte video mittui tla pura en thin siin mite tanpui tur tak ngial pawn kan rilru kan seng silo!! 

THIL PAWI BER CHU

Chapona leh hmelthatna a pawi ber mai chu; 

Mahni inenletna darthlalang kan diriam hma lutuk thin hi a ni!

PAWM HARSA CHU

Ka thinlung hian

A mi phatsanna hi pawm har a ti a!

Ka mit ngei hian

A ûan zia erawh a hmu ngei si!

KA VAIRAM AWMLAI

Zanin chu lunglenna hlirin min bual a, Vairam hmun a awmlai, roommate dik tak ho nena awm khawm lai kha a ngaihawm. Woofer chher tak khan "Sanaam puri- Teri Aankhon se" kan ngaithla a. Zu no kha kan dawm a. Arsa kan kâng a, kan hlim ṭhin zia kha. Zing dar 2/3 thleng thleng kan meng a. Mipa tih takah inhnial kha kan hrat a, kan insual deuh titi fo ṭhin. A tukah phak cheichuaiin College ah kan va kal leh a. A thiam ber niawm takin Professor te kan va hnial chiam ṭhin kha a nia. Kei phei chu 2rd year final Exam ṭuma Subject pakhat ah hnial hrat vangin min hnawhchhuak hial nghe nghe!

Zanlai 12 rik dawnah Vai Hindu ho Pathian fakna ah zu nena an lam hmu fuha kan va tel ve mai ṭum lah kha a tam. A free a zu hmuh kha a hlawk miau hek. Train station- kha ava hlimawm tak; zing dar 2/3 ah thingpui in turin Station ah kan kal a, thirban ah kan inlawn siak ta mai ṭhin te kha a nia.

Mahse engkim kha inzirna a nia. Pawisa nei lova awm ṭum lah a tam a. Vaiho chaw eia insawm chawp tir lah a tam. Kan pawisa neilo khan kan inneitute hnenah an chawhmeh siam rimtui zia kan fak luih vak avanga sa free hmeh tum pawh a awm nual. Local vai(a hmun a vai khawsa ho sawina) kha keilah hian ka kawm nasa bik a. Ka vaitawng thiam phahna pawh niin ka hria. Min ngaina a, veng danga ka insawn hnu pawn min aûleh nulh nulh zel thin.

Tumkhat kan inluahna ah ka roommate pui nen bang kan lawnliam mai chu kan lawnliam ngun ngang ani mahna, zan khat ah vawi li kan lawn liam a, a vawi 5 na ah chuan Hospital lam kan kal a ngaih phah ta hial a. Ka roommate pa kha a in fit lo em bawk ani.. haha ..E... Alo hlimawm vek mai.

Tumkhat Kel-sachek siam tumin kan inchuh a. Kan han ei chu a kha lutuk a tuman kan eiduhlo lehpek a. Inchuh a zawngah inchuhna hlawklo ber ani ang.

Kan awm tan tirh kha chuan Bialnu inneih siak kha kan hna a nia. Tunge FB lama bialnu nei hnem thei tiha inelna kha a nâ e. Zan khat ah mi 6 bem thlu thei nih kha kan insawitheihna kha ala ni zui nen. Tun hnua an hmel leh fb proname hmuhleh hian a zahthlak duh viau mai. Ka thianpa ex te phei kha chu an hming ka la hre vek a nia.

Sawi tur ala tam. Mahse kan vairam inluahna bula inluah ve parawl vai putar te tak té kha ka rilru ah a awm reng. Zing leh tlai chaw kan chhumkep emaw a chawhmeh tur kan lei sak thin reng thaw kha a nia. Zanlai dar 1/2/3 thleng TV te kan room ah alo en a. Kan chhuah hlan te hian In te kan nghah tir a. TV kha chu a pekin kan pe ta hial. Tunah eng ang takin awm zui maw.

Engpawhnise, kan chan chhiatlai ber hi nuihzathlak leh hriatreng awl lai ber alo anih hi maw!

Vai tleirawl pakhat kan hmuh hmeltha lutuk kan zui avanga thû ka phuah hi han dahlang teh ang;

Lam kawiah
Kan intawng e!
I hmel sawiselbo,
Min melhna zun ka phulo,
Zui mai ka duh che lam kawi tinah.
I sakhmingah "ZORI" tiin kan titi sep i banglo.
Aw, Tleitir tuaite thlangkawr vai mah nila ka'n iailo che!

THIHNA

Thu hnuhnung tiin

Ka type leh ut ut thin

Hei ngei hi anih hi ka ti; 

Mahse eng thleng silo hian

Dam takin tukchhuah ni ka hmu

Thih hi chu ka la duhlo ve chiang alawm!

TO YOU

Ka hmuh che hian

Ropui ka ti!

Ka ngaihtuah hian,

A hlimawm.

Beiseina sang tak nen,

Bem che ila.

Ka ta han ni la chuan,

I ta nibawk ila.

Engkim dang zawng aiin

Duat che ka chak!

A AW KHA

Zan thenkhat

Engkim ri sup sup

An tih hmun ah te hian

I tawng ri tham vel chiah 

ka hrenawn leh awn awn thin!

HLIMNA

"Ka hmu ngei ngei ang vawin ah ngei hian" tiin Ni chhuak eng mawi tak karah ka thochhuak a. Beisei tur dang enge awm tawh chuang ang le? Thuthlukna pakhat te chauh hmang chuan amah hmuh kha ka tan a sawtlohna a awm reng reng lo. Achhan chu ka hlimna ber hi enge thleng dawn tih hre lova ka ngaihdan hmasa ber hi a lawm. 

KA THINLUNG HI

Ka thinlung chau leh khawhar, na em em hi,

Naupang chhia angin ka ngaihbel a;

Suangtuahnain ka tihlim thin!

INHUNGNA BANG

Bang sang leh sak tha tak pakhat,

min ngaina hauhlotu leh kan hma ngaitu tan kan siam alo ngai anih hi.

Min ngaihsaktu chuan chu bang chu sangin sak tha hle pawh nise a chhu chim dawn tho tho thung!