Wednesday, 11 April 2012

Engvang nge Pathian hian minlo siam kher kher le ka ti thin. Mahse tunah chuan…


Pathian hmangaihna hi ka ngaihtuah nasat poh leh ka rilru hi a lawm veng veng thin.  A rilzia leh  hun kaldan a ruahman han man fuh vaih hi chuan Pathian hian min kalsan lo tih ka hre nawn mawlh mawlh ni ber hian ka hria.  Keichuan thih hi ka hlau tawh lo a, sual beihna hi ka hneh theih tih ka inhre tawh a, thiltih theihna nasa tak ka nei a ni tih hi ka ring bur mai.
Pathianin  mihring a din chhan, engvang nge min siam tih te hi i lo ngaihtuah ngai ve em.  Pathianin Lucifer a siam lai kha ngun taka ngaihtuah chuan eden( leiah a awm) ah a cheng a, he khawvel hi a domain ram chu a ni. Hei lei ram hi la ni nang aw; solar system zawk hi a enkawl zawk a ni. Chu chu angel te function ah a dik miau hek a. Context leh parallel-a chhui zawn pawn lei hi Lucifer chuan alo awp hmasa fe tawh tih Ezekiela ziak atang a hriat thei mai a ni . Archeological time scale leh biblical time scale kan enmilh leh hnu phei chuan Lucifer hian angel tam tak ramsa mak pui pui a lo awp tawh tih a lang bawk a, chungte chu embodied niin leilung hi anlo awp tawh a ni.
Mahse Lucifer chu mawina chapo puiin, a domain ram a duh tawk hauhlo mai. Vana Pathian(YHWH) anga awm ve duhna rilru a lo awm ta a, sual khur ah a lut ta(sual a ni tih amah erawh chuan a inhre hauh silo a)!  A manifesto chu Pathian anga awm chakna a ni a, chu chu a hmang tangkai khawp mai, leilama vantirhkoh(ramsa danglam tak tak hmelpu) te chu a ei diak diak mai . Vanah chuan han lawn a, a thuihhruai angel tam tak te nen chuan  Lalthutthleng hneh lak chu an project alo ni ta.
An han lawn ta chenga Pathian kianga thu thin, Pathian kaihza vengtu Mikaela chuan lo hmachhawnin War of heaven nasa tak alo chhuak ta a. Setana Lalna chin ram solar system chu a chhe hneh hle a, hmun tam tak chu a khuar chhe dek duk a. Mikaela chuan alo hneh tak avangin lei ah a hote nen chuan paihthla an ni leh ta. A sual tak em em avang chuan leia paihthla an nih bakah Pathian chuan tui hmangin a hrema  ta a ni.  Pre-adamic leilung mawi leh ngaihno bei em em chu tihchhiat a, tih ruak vek alo ni ta a ni. A chhunga chengte pawh thah annih bakah lei chu vantirkoh thlarau(elohim) ven tir an ni bawk a. Chubaka setana domain ram pawh chhuhsak a ni nghal bawk.
Setana domain ram chu chhuhsak a, a post ruak luah khat tur chuan YHWH nilo, elohim ho chuan ro an rel ta a. Chu post luahkhat tur chuan Mihring(Adam) chu siam a ni ta . A siamna a tan lei vaivut hman a ni. Mahse vantirhkoh angte ni miahloin innocent takin a siam thung a, a chhan chu events thleng tawh ang lak ata inven nan a ni. Mahse self development nei tur hi kan nih hmel a, chu chu divine science rura taka solar system enkawl tur kan ni. A tisual zawk zawk lo e.
Mahse setana hi a mawl lo khawp mai. Lalthutthleng a chang ta lo maw tih hnuah, a domain ram pawh chhuhsak a ni tih a hriat chuan a finrawl a chhuahin plan B a hmang leh ta. Ama post ruak rawn changtu tur mihring chuan innocent taka  nunna theirah an ei hma chuan a bum thlu ta a. Mihring chuan permanent spirit ni lo, unstable spirit mai mai kan lo nei ta a nih chu.  Setana leh a hote chuan nunna theirah chu anlo ei hman tawh avangin permanent spirit an nei a, disembodied ang pawn an leng thei tawh a, an nung thei tawh a ni.
Mahse chu chu setana project tawpna a la nilo. An taksa chu conscience neih tir a, Nunna thingrah chu ei tir a tum leh a. Chu chuan pawimawhna lian tak a nei; Pathian(elohim) vana awmho te ang an ni ang a, Adamic hoin elohim an  hneh vaih chuan setana wash tawh Mihring chuan Lal atan setana chu a la lut leh thei tlat a, chu chu setana hian a hrechiang hle a ni. Mahse Pathian(Elohim) chuan chu chu lo hriain, Adama te nupa chu  Eden huan tang a hnawtchhuak ta reng a ni.

Vanramah ka chhungte hian minlo la hria a ngem le….???


Buai chung chungin ka rilru ah a awm miau si a le, ka rawn ti leh thuai mai. Tawi tek tawk, kim tak siin tun tum chu sawifiah hram ka han tum ang e, hriatthiamloh chuan chai ho zel turah dah bawk ila .
Kan pipu ten pialral anlo dream dan hi inlo suangtuah ve fo thin tawh emaw chu le. An pialral burma ram pawh pello ah khan an kal chakna chhan ber kha chu faisa rin chakna, buh leh bal thawhchhuah ngai lo, hahdam taka awm der der mai kha a ni pek a. Mizo hla tam tak pawn, ” O..lei ninawm, ral tawh mai rawh” tiin a phuah chhuak hial a nih kha. Mizo zinga kristian-na alo luh tak hnu thleng pawh hian chu rilru(thatchhe rilru ka ti dawn nge)chu la chhawm zelin hla phuahtu leh sermon tam takah chuan vanram chu inthen tawhlohna ram, hmangaihte lenna. Natna reng reng awm tawhlohna hmun ah an chan tir a, an suangtuah a. Tuna a chhiartu ngei pawh hian i suangtuah ve fo ka ring. Retheihna a awm tawhlo ang a. Nuamsa em em leh lungmuang taka chawl der der turah kan inngai fur mai awm e.
Mizo hnam hian lungngaihna leh thinlung natna hi kan hre hmain, thil tul em em silo ah hian kan serious ang thum a! Huaisenna lamah erawh kan tuanfum leh lawi si. Pipu hunlai mihuaisen tak tak pawh kha hnam huaisen rilru puakchhuak niloin zu hmeh huai ni berin a lang zawk. Taima hnam kan nihloh zia pawh khawvel alo changkan telh telhna hian a rawn pholang tial tial a; mahni hlawh phulo a eiruk tun tun duhna hi hnam taima an ni ngai lo.
Hevang hi a ni mahna, pialral pawh hi kan dream sual mai ang a, kal tlak kan ni ngut a nge maw chu le! Hmangaih leh duh em em a kan then, mual min liam san ta te ngaih hla chham ah, “vanah kan intawng leh dawn nia aw….lungngaihna, inthenlohna ramah chuan min lo nghak ta che…..van kawtchhuahah chuan minlo nghak reng ang che aw..” kan han ti a. Hla phuahtu te lah chuan min velh tah nan tak an hmang a, dik tak chuan min tithatchhe zo vek hian a nia ka hriat ni. Hetiang reng reng a nih chuan vanram hi pianglo hian direct pawp mai ila tha tur a nia.
Thenkhat lahin vanram an lo han fang thul a. Bible-in nunna kawng chu a zim a, a lut te pawh an tlem a ni a tih mawlh mawlh laiin awlsam thei ang berin advance-in anlo han lut hman hmawh a. Hla thuin, “a then pawh kan hre theilo, he lui kam atang hian ” a tih laiin a chhunga cheng anlo han hmu thul. Dik tak chuan advance deuh a lo han fan lawk chi ah ka ngai lo vanram hi. Nutling patlingin “ka hmu” an tih chuan hmaichhanah “i hmu lo” han tih chi ngawtlah chu a ni bik der bawk silo a!
Dik tak chuan mihring ten chawlhna leh hahdam duhna rilru kan put tlat avang hian pialral, chumai ni nang Pathian pawh hi awm tir ang mai tlukah a ngaih theih a nia. Chu chu atheist leh agnostic tan fung bawk chu a ni. Dawizep rilru, huaisenna neilo, mahni nun duh tawklo leh duhamna a khat tiin ringtute hi an puh fo thin.
Ani lah tak a, pialral hi awmlo se nun hi a ho awm ngawih ngawih thin. Hmangaihna leh hlimna te hi a hma aiin kan la puithu leh zual sot ang a. Ram developement pawh hi a chak ang a, humanism pawh hi ava tangkai dawn em. Lusun inhnem te hi tuman tihchi ah kan ngai hauhlo a. Kum upa lam dreaming atang hian a chiang zual a sin. Sap pachal e chal lo e, an thih dawn meuh chuan after life hi an ngaihtuah chhuak fo a nia, darwin meuh pawn thin phu dup dup, inthiamlo ru tak siin bible thu a ngaithla ve kar a nih kha. Kan pi leh pu ten tlai nitla tur thlira an dah rauh rauh tawh chuan Lalroutmawi’n a, “pialral ram nuam”  a sak kha han ngaihthlak tir ila, an lung a awi em em mai a ni. A chhan chu thlanmual chiah hmabak an nei tawh miau si a lawm le.
A tawp berah chuan kan ngaih ang leh kan rin ang hian vanram ah hian kan awm ngut a nge maw chu. Kan innghak thei ngut a nge maw. “Lungduh kimna ram” an ti. Natna awmlohna ram an ti a. Vanramah chuan chhungkua, hmangaihte intawn lehna ram tur a ni an ti maw..Lalpa erawh chuan mihring chu vanramah vana vantirhkoh ang an nih tur thu a sawi daih a sin. Nupa inhmuh leh lam a sawi lo; kan nupui chu beramno a ti daih mai si a. Kan suangtuah ang hi a ni dawnlo chuan ka hria. Nuamsa leh hlim reng a, awm mai mai tur kan  nih hmel ta lo, chhun-zan a banglo a “thisen thisen” han tih hi nuamsa ah kei ka ngai hauhlo. Hrawk bawr leh ka a kham duh awm mang e..
Vana vantirhkoh ang kan ni dawn miau si a le. Vantirhkohte hian hmangaih leh duh bik an neih a rinawm si lo. Chuti a nih chuan kan nu leh pa, kan hmangaih leh ngaih em em kha kan han hriat hmel tawh kher lo. Kan bialnu, leia ka chan ngailoh khan vanah tal min hmangaih ang chu ti a kan rin khan min hmangaih bik dawn chuang der si lo a.  Unau kan then tak te pawh khan min hre tawh bik dawn der si lo. Keichuan  hetia ka ngaihtuah mai hian ka duh ang hi a ni ka ti lo, ka rin ang hian vanram hi a awmlo ka ti. Lung a leng lawk ru tlat a….Hmangaihte intawhkhawmna ram aimah chuan hmangaihte intheihnghilna ram hi a ang ka ti ber mai. Khawnge he hla hi ngaithla ang aw, a inhmeh bawk a.
Would you know my nameIf i saw you in heaven?
Would you be the same
If i saw you in heaven? 

Solar flares vanga thil thleng thei ka rin te…


December 2006 kal ta, 13 khan sunspot 930 eruption kha zinglam ah a thleng a nih kha; X3 solar flares an tih chu a siam nasa hle bawk ang tih chu a rin theih mai . Rindan ah chuan solar flares hian radiation storm siam lehin, spaceweather.com chuan coronal mass ejection chuan lei lam a pan thei bawk a,  auroras pawh a siam theih mai a rin theih bawk!!
Solar flares hian earth a rawn sut vaih chuan atmosphere ah geomagnetic storms a siam nghal a rinawm a. Scholar ho zir dan ah phei chuan  solar flares avanga geomagnetic activity -in atmosphere a hovac a siam aimah chuan mood swings , bipolar emaw schizophrenic mihring chunga a thlen an rin thu an sawi daih mai!!
Nuclear chicago corporation researcher , austin, texas ami te chuan kum 1970 khan solar flares avanga earth magnetic field inthlak avangin monkey chuan a behavior a thlak tih an hmu chhuak hial a ni. Mihringah hian nasa leh zualin tregger a nei bik a rinawm zual a;  mood swings, emotional outburnts, lethargy te hi a langsar zual turte an ni.
Hei mai baka a sul sutu solar storms hian human bilogical effects a thlen nasa em em bawk a. Ni a  particles te chu human ah transfer-in mihring hian alo arrange zo lo a, disturbance a thleng thin reng a ni!
Animals tam zawk hian he magnetic fielh hi anlo feel thei thin a, mihring erawh hi chuan a feel theilo a ni ber mai. Russiam ram a, Industrial ecology problems ho calculation ah chuan geomacnetic field activate dan chu zirin, 1948- 1997 inkar khan geomagnetic peaks leh human mood disorder  peaks hi alo inang chiah chiah a; chutah  chuan depression, anxiety leh suicides a thlen tam em em mai a ni.
Geomagnetic activity hian storm siamin chu chuan desynchronize circadian rhythms leh melatonin production a siam a.  Chu pawh chu penial glands vang ala ni leh chhawng a, magnetic field vang hian sensitive thinin, dik tak chuan environment hian circadian regulatory system hi a regulate a ni ber mai.
Hei hi XYZ generation bik ro ro ah pawh a increase zel a. Z generation hian tur nasa berin sualna pawh a nasa ber a. Energy conversion pawh a sensitive bikin thalai nun pawh a advance tawh hle a; kum 12 a period, meizial zu ru, nula pa thuawilo, sual nasa tak ti, sex hman pawi tilo an pung tial tial a ni.
A awmzia berah chuan lei hi external leh internal ah a inthlunzawm tlat a, earth change vangin shifting alo awm a; chu chuan human shifting a siam leh a. Transition a awm a tih theih bawk.
Heng mai bakah hian volcanoes, earthquakes, hurricanes leh storms a thleng fo ta a nih hi!

Hla min thlansak ve a sin…


Zan chu a reh hle mai, khua lah chu a vawt em em si a. Reilo te a message lo thleng tur nghak chuan ka nun chu a hlim veng veng a, hmuh mawlh chu ka va thlahlel em. Ka lungphu chu a ri dup dup a, ka  vai deuh ruai te hian ka hria. A hlimthla thlir chuan ka nun chu a hlim ru ver ver bawk si a. Chu message lo thlenhun nghak chuan ka sa huam huam ni ber hian ka inhria. Ka duhthusam ang ngei chuan ka zawhna chhangin he hla hi ngaithla turin min ti ta a; chu erawh chu hla dang tam tak hre fo tawh thin mah ila tun thleng hian ka theihnghilh thei mawlh si lo!
A hun tam tak liamta a thil tawn te chu lungchim takin min hrilh a; a biangah mittui tlain a inhnit faih faih a. A lungngaihna biang tai sen tak mai te chu ka va khawngaih em. Keichuan, ‘ I hmangaih hmasa ber ka nilo tiraw’ ka ti a, ani chuan, ‘Nilo, ka hmangaih hmasa ber chuan min kalsan tawh’ tiin mi chhang thin. Mahse kei erawh chuan ka hmeichhe tawn hmasak ber leh hmangaih hmasak ber a ni tih erawh dawt tel hauhloin ka hrilh mawlh mawlh a, ka tan a hlut zia te, ka zeiloh zia leh, ka ti lungawilo fo ang tih chu ka ring  thin!
A hun liam tawhte avangin a rilru a na a, a hmangaih hmasa ber ngaiin a rum a. A kianglo ah chuan hlim theilo hial tur khawpin an chanchin chu a tahpui hawm hawm thin a. A hun liam ta theihnghil nana sual kawng a zawh tak mai dante chu min hril chamchi a. Huain a chungah thinrim dawn teh pawh ni ila, ‘hei chauh hi ilo lan hma kha chuan min hnemtu a nia sin’ tiin a mittui hnam chungchuan min hrilh leh a! Chung zawng zawng chu hre mah ila ka ngaidam fan a, ka hnem a, lungchim taka kuah vawng vawng chu ka tih theih tawk a ni si. Ka hmangaihna chu zantin mai hrilhin, chah lawm lawm thin mah ila; kei erawh a thinlung chhungah hmun ka chang ve mawlh silo! Za mual liam hnu ngaia lunglen hnem chu a zia e, duhberte lunghlui biahthu ngaihna erawh thikthu a chhe duh ngei mai!
Kha mipa, a thianghlimna laksak a, diriamtu bak a mi huat kha kan neilo. Ka hmangaih ber thinlung a hliam a. Keipawn duat taka ka dawm, ka nupui atana ka lo beisei ve em em; nei duh hauh silo a ka hmangaih thinlung alo tihnat leh laksak hi pawm thiam a har ka van ti thin em. Kei hi ami tawn hmasak ber nise hetiang em em hian a na awm silo a. Hmangaihna hi chu ava fair lo teh lul em!
“Min kalsan mai ta che” tiin biahthu ka hlan fo thin. Ka rilru a tihnat zia a hre ve kiau mai si a. Ka kianga awm a duh ve fo bawk si a. Ka hnenah ngaihdam dilin, “i thinlung reng reng ka ti na ngai tawhlo ang” tiin biahthu min hlan fo thin. Ka nun chuan rinngamna zawng zawng nen a thlir a, a beisei a, a ring em em a. Amah avangin ka nunna hi hausa takin a aw fo thin.
Zan khat chu he hla hi min theha, chu hla chu thinlung zawng zawnga ka han ngaihthlak chuan, thenna biahthu hla a ni tih ka hai mawlh si lo. Hun kal ta a chhuikirna hla maiah ka ngai a, ka hnem fo a, a mipa tawn hmasak ang ka nihloh zia chu nitin, zantin leh darkartin mai hian ka lanchhuah tir fo thin.
Chu hla chu hei ngei hi a ni; zan tlai a ni a, thla de riai riai karah chuan chhum alo zing chiai  a, thli thaw vur mai karah lunghlui a lo leng leh. Ka hla chuam leh ama tana ka hriat rengna tur hla, a duh leh ngainat em em chu ngaithlain ka mittui a lo far leh hial thin. Chu hla chu hei hi a ni; there goes my everything tih hla ngei mai kha.
Tunah erawh keima tan alo ni ta. Tunah chuan amah min thlansaktu ngei chu hla takah a awm a, diriam leh hmusit takin min liamsan a. Sawi theih reng ka neilo, ngaiin au mah ila a hre thei hauh silo a, hla takah min kalsanin auh theih rual a ni ta lo. Ka ngaiin ka thinlung nat zia leh a hliam zia hi lo hre mawlh se ka van ti em. Min hrethiam dawnlo pawh nise anka nem tal chuan min chhang ve se ka ti thin. Tunah chuan hlim takin a awm ang a, Lalpa ka Pathian chuan lo venghim tlat thin rawh se. A tan nitin ka tawngtai a, him takin he hringnun hi hmang ve mawlh se la. Amah hmangih em emtu hi lo theihnghil lul lo se, atan ka awm reng a ni!

“Chu laichhuat rem a pheichheh thawm ri thang zawi tak mai leh a anka nem damdiai mai a, “ duhlai, kumtluang atan mangtha aw….” 
“Hringchan piallei a ka dam chhan, ka duhthusam, ka neihchhun, ka engkim mai chuan mual min her liam san ta si maw….”
“Thinlairukah nun hlui dawn kir chang hian, kan hlimlai ni zawng te nghilhni reng a awm si lo. He thinlung I hmangaihna meialh in a lo chawm nun thin hi..hnutiang min chhawnna khartung sawn ri chuan a keh sawm tir zo ta si….”

Ram hmasawnna tlabal- puh theih ka nei lo a, min puh ngawt thei bik bawk lo!!



Hetiang tawngkam han hman ve dawn pawh hian inthlahrunna lian tak alo awm thin. A kul a taia thawkte duh khawplohna rilru pu te zingah a lailum ka luah ve dawn  te pawh ka ang rum rum mai. Mahse thalaite hian hmasawnna kan duh a, ram roreltu hlun ten ram thanna an duh tak zet a nih chuan hun leh hmun hi insem thiam a ngai a nih hi ka ti rilru fo thin. Khawtlangah pawh hruaitu ni phalo, kohhranah pawh a member ni pha ve tawk tawk, diklohna leh hlem hlena hmu a, harsatna su kiang tura mahni inphalrai leh ngam silo nun te hi a sakhaw mi nge, hnam dawizep rilru tih hi mahni inzawt teh ang. Heng mahni thiamna leh theih tawka ram tan a tha leh zung sengtu te hi, ram tan a eiru leh thawk paha tha leh zung seng te ai hian an ngaihsan awm fan mai a ni tih nachang i hre teh ang u.


Thenkhat chuan ram hmasawnna chu thalaite ah hnawk khawm an tum a, thenkhatin kan puipa leh ram roreltu khawl te ah demna anchhia an lawh a. Heng hi inpuh mawhna mai a ni. Hei hi mizo zia a ni lo. Mizo zia chu mahni ngeiin “ka ti ve thei” tih thuthlukna hi a ni. Ni e, politician inhnialna te sep tak tak te hian thalai rilru suk thlek a ti mumal lo zo ni ber hian a lang, “nih nih ni rawh se” tih te, “bawng pawh ni se MNF/CONGRESS a nih chuan ka vote ang” tih hi kan motto ala nih  chhung chuan ram leh khawtlang hian hartharna lak ata ala pilbo thuk hle tihna a ni. Tunlai chhuan te u, hetilam zawng hian ti ang u hmiang,“Tunge dik” – tih lam niloin, “Enge dik”- tih hi motto ah i nei teh ang u.

Ram development thlenna tur atana kaihza indawh luah hi hmuh hmaih theih rual a ni lo. Hetah hian mi zawng zawng kan tel a. Kan awm vek a, kan thawk vek a, kan inbarh lut vek bawk. Mahni inhmuh hmaih emaw, midang hmuh hmaih hi he developement circle- ah hian a tel ve hauh lo a nia. Dem bik tur an awm lo a, dem tur bik i ni lo a, dem theih bik i nihloh avanga i that bikna a awm chuang bawk hek lo a, dem theih bik loh an nih avanga an that bikna a awm hauh lo bawk!

Finna hi Solomona chuan  Pathian hnen atanga a dil a ni a. Khawtlang nun tha nei tur pawh hian chhungril nun tha atanga lo chhuak finna hi a pawimawh em em a ni a tihloh theihloh. Chu chhungril nun tha hlauh tawh te erawh chu siam that har tawh tak an ni lawi bawk si. Khawtlang nun siam that nana tlawmngai pawl dan pawh hi ngun taka ngaihtuah chuan  reformative lam aiin retributive method hi kan tuh nasa lutuk. Chutah tak chuan chhungril nun tha nei turin thangthar lo chhuak te hi rilru leh thinlung; engmahin ala pawlhloh an nih avangin zirna dik pek hi a pawimawh tawp a ni.
Merriam webster’s dictionary  chuan tihian u zawkte mawhphurhna chu a sawi a,“mawhphurhna chu mi tupawh a nu emaw a pa, a aia chung zawkte khuahkhirhna hi a ni” tiin. Hei hian tihtur dik tak tihin khawtlang nun a siam tha thei tih a tilang chiang em em a. Samuel smith ve thung chuan, ” ni chhuak eng mawi tak mai te, zan thiang tak mai te, hlawhtlinna leh beihdawnna thleng mai hian hun ah a innghat vek a ni” a ti. Heta rawnlang leh ta chu dawhtheihna leh tih talna hian hlawhtlin ni a nei thin a ni tih hi.

Dik taka hriat theih chu naupang ten puitling nun zir tura an ngaihdan an siam tan hunlai hi hun tha leh hlu a ni. JF Dictionary chuan kum 13-19 hi tiin a hrilhfiah a. He hunah tak mai hian thlalai puitling nun zir tan tir chuan ngaihtuahna mumallo tak; a tha leh chhia pawh ril zawka an thliar thiam hma, dik leh fel a maw intih tlat hunlai a ni tiin Dr. Jav Giedd chuan a sawi.  Chu hun tak chu zirna hrisel tak, kawtlang nun thlenga nghawng nei inbarh hunlai a ni a. Thing zung, a kung leh a rah ten mumal taka inchuktuah remna ang hi a ni ber; a zung leh kung a that chuan a rah pawh a tha mai thin. NLUP ai chuan SSA lam ka ngai pawimawh zawk ka tihna a nih chu!

Duke university, california, USA rama zirmi te chuan thangthar ten zirna tha leh hrisel an dawnloh avanga thilthleng thei; chindawklak thalo tak mai te, tualthah, nu leh pa lak atanga tlanbo, helna leh sualna chitin reng a hring chhuak thei tih an report chuan a tarlang! Dr. Jay Giedd, naupang rilru lam thiammi chuan tihian a sawi a, ” thangthar tir te hi leirawhchan ang an ni a, uluk taka tui nen kan chawmloh chuan an nghet lo a, an khi a, in chhe tak kan din thei a ni”.  North America rama thihna tam ber pawh accident, tualthah, ruihhlo leh pawngsual te an ni. Mizoramah ngei pawh kum 1992 hmalam daih tawh ah khan America khawtlang nun chhiatna ang chu kanlo tem ve tan tawh a. Africa ram than theihlohna chhan ber pawh zirna in leh ZIRNA an ngaihthah vang a ni. Heta tanga lo lang leh ta chu khawtlang nun siam tha tur chuan pre-plan ni lo, pre-programne hi a pawimawh zawk ang em aw a tih theih.  Thangthar ten zirna tha an hmuhloh chuan hre reng chunga TIME BOMB pai ang vel kan ni!!

Thangthar ten zirna tha leh nun hrisel an neih theih nan chuan rual u zawkte tello chuan thil thleng theilo hulhual a ni a tih theih bawk. Latin -ho chuan thangthar tirte chunga zirna hrisel tak pek hi an mawhphurna ah an ngai nghet tlat mai bawk.  Merriam webster’s dictionary pawn nu leh pa, rual u zawkte mawhphurhna chu nau zawkte khuahkhir hi a ni a ti. He mawhphurhna hi Dan sawm anga zawm duak tur tihna lam chu a ni hauhlo. Mahse hei hian rual u zawk leh nau zawkte inkara inpawhna zahawm tak  a awm tir thei dawn a. Thangthar tir ten zalen taka awm an duh thin a, an zalenna chu hrilh hriat a, an mawhphurhna chu hriat tir an phu tak zet a ni tih hi. Hei hian mahni chunga tihtur te, midang chunga tihtur leh Pathian chunga tihtur lam thlengin a hruai dawn a ni. Heta ngaihtuahna a question lo awm nghal vat thin chu hei hi a ni- kan sunday sikul hian eng chen nge a huam a, morality a ethical value  hrechiang tura inzirtir nge, sual hre reng chunga ngaidam tur a inzirtirna ni zawk aw a tih theih a nia!!

Khawtlangah chuan nu leh pa, rual u te, nausen atanga pitar putar thleng a huam a. Chutah chuan rorelna keng tur mi an awm leh a, chungte chuan dik leh fel taka ro an relloh chuan khawtlang nun chu a chhe rawih rawih mai zawng a nih hi! Africa khawtlang nun chhiatna chhan bul ber pawh an thlahtu ten chi inthliarna an buaipui reng vang a ni. Africa mi hang ro ro ah tun thleng hian tualthah, in rikrap leh sualna chitin reng hi an la chhawm mup mup reng mai a ni.  A pawimawh ta ber mai chu nu leh pa, roreltu te hian hetah hian mawhphurhna lian tak an nei a nih chu. Ram rorel khawl, politicial inmung dikloin a ram a tihbuai theih dan te hahip a sawi a ngailo, zoram ngei pawh hian a tuar mek zawk a nih hi!  Hai luih chi a ni lo, “sa kawlin sa kawl a hring thin” tih a nih kha. Ram hmasawnna hi thangtharte kutah a awm a ni ti a pulpit tlanga chum thum dut ai chuan backup plan  that zia hi zir mai rawh se. Thalaite hmaikawra hmanga diklohna humhalh pawh hi ram hmangaih zia a ni lo a, “sakhuana hian min ti lungno zo ta” zawk em ni le!

Atawp ber ah chuan engkim mai hi hunah a innghat vek a. Philosopher pakhat chuan ti hian a sawi a “beidawnglo va zir chu Pathian pawn alo  tanpui thin” tih hi. Dik leh fel tak ni a kan hriat, Dan sawm pek ang a chhechham meuha rinna nghah ngam ruahmanna; a thatna tem tur meuh chuan hun leh kum a duh ve viau ang tih chu a rin theih. India zalenna hmu tur pawn kum rei fe a vei kha maw! Keini a ruala khawtlangnun siam tha tur lek phei chu beidawng lo va, ringngam a beih hi tihmakmawh a ni e. Hmasawnna hi circle ang hi a ni ber a; engmah lo atanga pawimawh kan tih te thleng hian inchuktuah rem taka kallai an sawn loh chuan ram hmasawn, hnam hmasawnna leh khawtlang nun siam thatna reng reng hi a awm theilo hul hual zawk thin a ni!

Mizo Kristian-na in thalaite a nghawng dan mawlh hi…


Post hmasa lamah zu chungchang zawr hnep khawpa kan birh hnuah, mizo thalaite kan chep leh cheploh thu kan han khel leh bauh bauh a. Hui pawp pawp chung pawn inhneh chu a har narawh e. Khawnge a ruhlang rawtin ka ngaihdan ka han sawi ve lem luam teh ang. Tumloh puiin sawi chhuah a ngai ve ta miau mai si a le.
In ngaihdan chu a ni vek lo mai thei e. Kei erawh chuan side hrang hrang atang ka han thlek kual a, diklo leh remlo lai ka kham ngil a, a nghetlo leh rinawmloh lai te ka chhu nghet sauh sauh ta maw tih ve leh ka rawn phar ta mai a nih hi.
Heng thu hla ka veina hi a rei tawh mai. Zan khat chu ka thianpa hian ruih a duh thu leh a ruih chuan sual a ni em tih mi zawt ta thut mai. Dik tak chuan engvang nge chutiang te min zawh, i thu thu alawm tih mai kha ka duh . Mahse amah chauh chuan kha zu a in avang khan inthiamlohna depression tam tak a nei ngei dawn ani tih ka hai lo. Chuta chin atang chuan hetiang thil hi ka ngaihtuahna ah a lo lian telh telh a.
Phai ka awm atang min zawttu an pung tual tual.  Party-na ah ka kal dawn a, chumi khami chu kan ti dawn a, a pawi em? Sual a ni em? tih hi tun thlenga zawhna ka la dawn fo chu a ni.
Ni e, hetiang zawhna hi engvang nge a lo pian fo ni ka ti thin. Kei chuan zu ka in emaw, party-na ah lo kal emaw pawh ni ila sual ka ti ah ka inngai hauh lo a, sual a nihna pawh ka hre chuang lo. Mahse hetah mah hetiang khawp a zawhna ho leh thu tak khuk pui tlakloh zawhna ka tawng tam a nih chuan Mizoram ah hian ava tam leh zual dawn em tih hi ka ngaihtuah leh ta pek a. Hetiang a nih chuan thalai nun hi a lang chuan chep hauhlo e, mahse inthlahrunna leh titna, hlauhna leh khurna hian an rilru a hruai kawi hnehin a hnawh ngawih ngawih a, a awmzia ah chuan  thluak suk vel an ni ber hian ka hria!
Ka thian pakhat chuan ,”thalaite hi kan chep tiraw Mizoramah hian” a ti leh fo thin. Eng nge an chepna lai tih ka zawh chuan sawi tur erawh a hre chuang em em silo a. Mahse sawi theih siloh chep rukna hi an nei tlat tih erawh alang mai a lawm. Kut a hling lut hmuh theih siloh ang vel hi a ni. A na an ti em em a, kam rulh rulhin an inhria a, mahse a kamna lai an hmu bawk silo. Dik tak chuan an rilru chau leh ruak tak hi an lainat awmin an khawngaihthlak tak zet zet a ni.
Hei hi engvang nge tih ngaihtuah a ngai khawp a sin. Sawrkarin duh thalin a chhai vel a, a bum thlu a. An rilru na a dam nan engemaw stadium sak a inhuam a, engemaw hall a siam sak a. Mahse chu pawh tihhlawh tlin a hnekin an deal an uire san mai thin. Thalaite leh sawrkar hi chu inhal rem rem tak a ni. Ui leh ar ang hlauh, sawrkar seh chu ka chhuh sak ang ti khawp a inhal an ni ti tawl mai ang aw!
Chutikhawp a dawt hmanga chhai dertu sawrkar a rilrem tak lohah chuan kohhran lamin hma an han la leh a le. Chu zawng ahma aiin a pun a na, a thak a zual hlauh; sawrkar aiin derna an-ka alo thiam zawk na rawh. Piangthar da an tam, an tlu a, an dem a. Kohhranin a lo vuak strict luat avangin an chhuahsan hnu thleng mai chu kohhran chuan umzuiin an thil tih engkim mai chu sual ah a puh thlu ta a nih chu. Rilru khing bai leh himdam lo, a rukin natna an tuar  a. An bianga mittui tla erawh hmuh theih silo, hmutu tan tawrh pui ngamloh khawp a pun ni tawh si. Kalsan mai dawn a an mawh ni bik der silo tam tak hi an awm a sin.

Khawnge maw sawisel pawh huamin Mizo Kristian/kohhran hi ka han chai lawk teh ang!
 A chhan chu maw, kan hnam zia leh nunphung hi kohhran hian a khai ding vek a, a luahlan chu a nih ber vang zawk a ni. Dik tak chuan Kristian-na vuak vet nat luat vang leh ramri strict lutuk hi thalai ten an chhiat pui a ni mai lo maw?? Kristianna dan hi thalaite hian an zolo ni ber hian ka hria!
Ruhlang rawta sawi chuan kan kristian chhan pawh hi sap ngaihsan luat van vek a nih hmel zawk e (ka sawi sual chuan ngaidam ka dil e LALPA bulah)! Hnam mize nghet kan nihloh vang a ni ang tih pawn ala puh theih cheu. Kan pipu tena sap an ngaihsan luat tuka Kristian lo ni ve ta hi kan ang; an thu chhuak tawh phawt chu Luka ziak tlukin an pawm a nih deuh thaw kha maw. Tuikuk ho khan chanchintha hi lo hril ve sela chuan ring duh hi kan awm ngut emaw chu le, mahse hnam mize nghetlo leh sap ngaihsanna avangin “Isua lo ring ve tawh ru” tih mai mai ah pawh a khawnawtin an awi mai zel a nih kha!
Zosap te khan Kristianna mai hi rawn ken luh an nei hlei nem dik tak chuan;KHAP BUR SAKHUANA  kha an rawn ken tel chu a ni. Chu Kristianna chuan an dan thar, sap ramah pawh anla hman ngailoh ngei mai khap bur sakhuana chu Mizo hnamah an han birh ta a le, a kai a na khawp mai. Khumlaizawla nupa nun dan tur thlengin kohhran chuan a duang ta, tlanglam pawh a khap ta zel a.
Zu ngei pawh chu sual ah chan tirin a khap ta. Chu sakhuana chu alo inmung chhoh zel a, dik tak chuan pawnlang taka inngaihzawnna chu khap alo nih tak avang khan kohhran chhungah  hmangaih ram/inngaihna ram  an tih pawh hi a lo pian tak ni. Sakhuana kawra hmanga diklo taka uire na. Chu mai la ni nang, corruption pawh hi kohhran hian a vulh lian ti ila ala pawmawm zel tho mai.
Sap culture ngaihsanna pawh tun thleng hian ala bo lo a nih zel hi maw. Sapho tih dan hi kristian ta riau a ngaihna te, sap tihdan anglo chu a ni theilo ti ta mai a, kan culture ngeia Pathian fak hnualsuat tu kan pung zel chu a nih hi maw. Zosap te khan minlo va brain wash nasa tak em a phenah hian. Harh chu a hun ngawih ngawih lo maw. Khawthlang tihdan ang lo chu copy kan nei lo. Vai leh khawchhak film kan diriam a, sap film erawh ha-hip in kan sawi thung si.
Kan mi hmasate kha an mi ngaihsan te hmangin Zoram hi an hruai a ni ti ila a sual lo ang. An titi tlang lawn ka hriat reng thin chu sap  pui nun zir turin an ti kher thin. A chhan chu sap ngaihsanna leh mi pangngai chunga len duhna a ni zel fan a. Thiam zir turin tih hi chu alo dik fumfe hi kei zawng ka ring hauh lo mai!
A tawp khar ang aw, he Kristianna education dik fumfe lo tak avang hian Mizoramah sual a tam; atam tih pawh hian object lam niloin subject list zawk hi a ni. Sual tiha kan chhal/nih tir tam lutuk  hi lehkhabuah ziak dawn ila a khat tun lo maw aw ka ti thin. Family education atang kohhran hian min kaihruai em em a, society lah chuti bawk. He Kristianna dik fumfe lo tak mai ker avang hian thalai ten an tuar telh telh ang a, kan buai telh telh ang.
Zu lah a intu aiin zu kan hua a. Hei hi chu der nun a ni. A intu huat ngamlohna hi der nun zia, dawizepna mai mai a ni. Khawlaia lo chetla lah pipu te hun atang tawh en pangngai mahse pro-pastor inrim an ti, a fel famkim lo tan chuan sawn thlak leh lo chet fal chu a har lem lo e. Sawi tur atam, sawi vek sen pawh a nilo! Kohhran vang vek zel a nih hi maw!
Kristianna education hian develope a hnekin a tuar nasa telh telh ang a. Sual hi a phenah a inphum ru nasa hle bawk a. Kohhran hmaikawra hmanga thalai nun suattu lah an tam ang. Ala awm zel ang a. Future hian ala tuar telh telh zawk ang!
Mihring rilru hi khapbeh theih a ni lo. Khap beh tum poh lek a punlun nasa tih history atang kan hria. Mifing leh hria thalaite zingah alo tam ang a, Rennaisssance alo thlen vaih chuan Atheist leh Agnostic an tam ngawt ang ka ring. Mahni ngaihdana nung ngamlo, mi mitmei ven avanga mite tih ang ti, mahni duh vote pawh thlak ngamlo thalaite hi kohhran vang vek mawle. Inenfiah hi chu kan ngai a ni, revolution lo thleng mawlh rawh se! Thalaite hian education dik leh fel, rinngamna nun hi an mamawh tak zet a ni.

He conversation hian lung a tileng hle mai


Vai chapo nena kan titi na:
Vaipa: in khua ah Car i nei em?? keichu verna ka nei asin
Keimah: Aw nei e (dawt ka sawi, ka neilo)
Vaipa: Bike pawh ka nei asin, i nei ve em?
keimah: Aw nei e (dawt ka sawi leh ta!!)
Vaipa: I u in engnge a thawh? Keichu ka u chu IFS ania, Venezuala ah a awm asin
Keimah: Ka u chu HFS ania, Bhutan ah a awm
Vaipa: Engnge HFS chu??
Keimah: Heaven Foreign Service, Ambassador to the World
Vaipa: Engnge awmzia..an hlawh hnem em??
Keimah: Per month in hlawh an la ve lo a, nakinah a hlawmin vanah a la dawn a, a tam viau ang!! India Foreign Service ai chuanHeaven Foreign service te chu a pui daih zawk alom :D :D
(He thu hi ka thianpa  John Zothansanga’n facebook lama a post ka lak a ni e.

RAMHUAI LEH KEINI

Tunlai kan ngaihdan tam taka natna tam tak hi ramhuai ho tih a nih dan lam te inzirtirlo a Pathian tih ah kan puh thla ngawt zel hi chu pawi...