Thursday, 26 September 2019

TUNGE KAN TANA AWM THIN CHU


In tawngtai a. Mi tuemaw in an lo hria a. An lo pui che u a. Mi hriat lohvin in tawngtai a, tuemaw in i harsat zia hriain alo pui leh che u a. In tawngtai a, in thawk bawk a, inhlawhtling a. Tui intla a, in tawngtai a, i thian ten mau an lo pe che a, i tla hlum ta lo va.


He tah hian eng Pathian mah a inrawlh lo a. Chhe te mahin a âw pawh arawn chhuah lo. Kan mihring pui te vek a ni inrawlh zawk ni. Kan mihring pui te hi mi pawimawh leh kan damchhan, an damchhan kan ni. Pathian chu saw tah lo va awm rawh se!

"LAWMZUALI" KA UI ZIA LAN NAN KA HAN PHUAH VE A NGE


                                                                                      Aigupta Lalnu hmeltha i iang elo maw;

I chhailai hnam te lém derna anka fah si hian,
I thinlung chhung Lalnu kawngkhar mawi ah,
An sawi Roman réng Marc Antony a lawi dawn an ti!
Boihte, hnamtin hnena hmangaihna sem zai tur hian maw
I tlin loh ve ka hlau mang e Lalnu hmeltha                                                                                               Cleopatra iangin!

Wednesday, 4 September 2019

BIBLE LIPSE NA


PAULA LEH ISUA CHANCHIN
Gospels kan chhiar a. Isua chanchin hlir a khat a. A ziaktute lah chuan an hmupui ve hawtloh thleng thleng an ziak a. Tirhkoh Paula alo lang ve ta. Mak ka tih tak em em chu, Isua vigir birth te, a tihdamna te, a thisen leh taksa pawimawhna te, Isua chanchin a a hero na ho arawn ziak lang ta ve miah lo hi a ni. Min ngaihtuah zui tir tak chu-

  • Paula hian Isua chanchin hi a hre mumal lo a ni thei! 
  • Isua chanchin sawi nawn fo hi tullo a ti ani mah na. 
  • Paula hunlai hian Bible ala awm lo emaw Chanchin Tha ziaktute hian an la ziak lo a ni thei. 
  • Paula hnu lam daih ah Chanchin Tha ziak te hi Apostle te nilo hian an ziak a ni thei bawk.

GOSPEL ZIAKTU LEH APOSTLE TE ZAWHNA (BIBLE INZIAK ANG THLAPIN AN CHHANG ANG)
1) Isua hi engtia rei nge in hmelhriat?
Apostles- "Keichu kum 1" "keichu kum 2" "kei kum 3 ka hmelhriat hman e"

2) Kum 3 aia rei hmelhriat leh inhre tawh in awm em?
Apostles- Awmlo.

3) Kum engzah nge Nangni ho bulah a khawsak?
Apostles- Kan chiang lo.

4) Kum engzah anih in nge khenbeh a nih?
Apostles- kan hre lo.

5) A thih leh khenbeh lai ngeia hmutu in awm a, inhre bawk a. A hun leh kum in hrechiang em?
Apostles- Hrechiang lo!

6) Kross atang a Isua an lakthlak khan in awm ve em?
Apostles- Awmlo.

7) Anih leh, Kross atang a an lakthlak khan a thi ngei tih inchiang em?
Apostles- Khatih lai khan mit ngeiin kan hmu lo a. Kan hre lo.

8) Phum anih lai khan in awm em?
Apostles- Awmlo, man kan hlauh ve avangin kan biru.

9) Anih chuan phum anih ngei zia leh, a thi ngei em, khawnge an phum tih inhrelo tiru?
Apostles- Aw, hriat ngaihna a awm lo.

10) Anih, thlan a a thawhleh laiin in awm em?
Apostles- Awmlo. Tumah kan awm lo.

11) Tichung chuan thu hriatpuitu ah in inchhal a tiru?
Apostles- Aw, kan inchhal tho.

12) Thlan a Isua va hmutu kha Mari inti em ni kha?
Apostles- Aw, ti e.

13) Anih leh Mari, lung lum sawn leh Isua thawhleh lai i hmu em?
Mari- Hmu lo, thlan ruak ka hmu.

14) Isua chu i hmu ngei a maw?
Mari- Aw hmu e. A thawhleh hnuin ka hmu.

15) A thawhlai chu i hmulo tiraw?
Mari- Aw hmu lo.


ISUA A ENGTHAWL LO/PATHIAN FA A NILO ZAWK EM?
Mathaia 5:9
"Remna siamtu chu an eng a thawl e; Pathian fa a vuahin an awm dawn si a"

Mathaia 10:34
"Rem len tir tura lokal ka nilo, do len tir tur a lokal ka ni zawk"

Remna a siam lo= A eng a thawl lo
Remna siamlo chu Pathian fa an nilo= Isua do len tirtu, Pathian fa a nilo!

ISUA TEACHING "HLAU SUH U, MAHSE.."
"Taksa tihlum theitu chu hlau suh u"
A va han 'man(pa)' rep rep tak em. Mahse a tlanchhe daih,
Johana 8:59 
Chutichuan a den nan lung an char a; nimahsela Isua a biru a, Pathian biak in ata chu a chhuak ta a.


ISUA A INSAWI AWK E
Johana 5:31 Mahni chanchin hriattir ila(if i testify about myself), ka thu hriattir a dik lo vang.
Johana 8:14 Isuan an hnenah, “Mahni thu hriattir mah ila(if i testify about myself), ka thu hriattir a dik a ni;
Mahni leh mahni a inhnial chut chut mai!

TUAL THAT SUH
Bible ah "Tualthat suh" tih a chuang a. Bible ah vek "I hmelma te hmangaih rawh" tih a chuang bawk a. Bible ah vek "hmelma te chu an pitar putar, nausen thlengin thah chimih tur" tih a chuang leh kalh bawk! 

RINNA HMAN CHHAN
Tumahin "pahnih leh pahnih belh chu rinnain pali" a ni an ti ngailo. Evidence awmna ah chuan rinna hian hmun a chang lo a. Thil chianglo leh evidence awmlohna ah "rinna" tawngkam alo ri ve mai chauh thin.

SAKHAW LEHKHABU
Bible hian khawvel muanna a siam lo a. Koran lahin khawvel a hnehchhuh theilo. Bagava Gita lahin a tleng fai zo lo bawk. MAHSE, INDONA chiah hengte hian an hringchhuak thin!

PATHIAN NUN RAWNG
Thlaler leh hmun ro rim rem, tui vanna leh thil inchuh ngaihna ram lama Pathian an hmuhchhuah ho chu an NUNRAWNG. An ram a hauhsak veleh an Theology pawh alo 'nunnem' chhoh veleh nghal mai bawk a. 

DUH THLANNA TELLO KAN HUMHIM EM NI?
Nu pum atang a i chhuah chiah minute 10 hnu ah i DUHTHLANNA tel miah lovin i Sakhua tur an pe che a. Chu chu i damchhung zawng a hmingchhiat hlauvin i venghim zui reng dawn em ni! 

BIBLICAL ASTRONAUT PAHNIH
Van boruak zau tak mai hriat thiamna neih hma, Telescope awm hma, mita hmuhtheih chin van piah a thil ropui leh khawpui ropui awm ni tlat a ngaih hunlai kha a ni a.
Chutiangin Isua leh Elijah kha mihring hmuhlai ngei a Van lama chhoh an ni tiin ziak a ni a.
Enge Van ah chuan an han tih dawn reng reng le?? Moon ah an kal dawn em ni? Jupiter? Venus? Europa????? Milky Way piah? Galaxy dang ah??
Bible a alan dan han en phei chuan an speed a chak vaklo bawk nen, Thla(moon) thlen nan pawh hun chu an duh rei dun ngar ngar ngawt ang

HMANGAIHNA INTLUKTLANG LO
Bible kan keu a.
Setana sual ah a tlu a! Adama sual ah a tlu bawk a. Vawikhat ve ve. Mahse Setan chu kumkhua atan ngaihdam a nilo a. Adama chu atan letlehna a siam thung a. Pathian hi Justice thumal hma ah hian a ding ngam meuh a nge maw?!

Sunday, 5 May 2019

DISCOURSE ON "RUATLAWK THEOLOGY BY Z.T SANGKHUMA"

Bible- ah chuan tihian kan hmua a; Pahian chuan a duh chuan thilsiam chungah a duh ang ang ti thei turin thu neihna tawp a nei, tih a ni(Rom 9:20,21). Hei hi Theologian dang te pawn zawhna lo siam fo'in; tinge Abimaleka leh Balaama sual kawng zawh tur khap si a, Evi leh Adama sual kawng zawh tur khap silo, tiin.(The Sovereignty of God by A.W Pink- p180-185). Z.T. Sangkhuma, "Ruatlawk Theology" ziaktu chuan, "Sual tilo tura a khap leh sual ti tura a phal hi a chatuan remruat dan a ni" a ti. (Ruatlawk Theology, Z.T Sangkhuma, !st Edition 20000, pp. 11)

Hei hi a awmzia nia lang chu- Pathian hian sual tur leh tha tur mi, ruat-tur hian THUNEIHNA tawpkhawk a nei a, chu chu a ruatlawk sa tihna a ni. Chu chu Sual leh tha a enkawl dan a ni, kan ti thei bawk. Z.T Sangkhuma sawi ang zelin, a duh angin hun a tidanglam a, a duh angin a siam rem thei bawk a, a duh angin a sual tir thei bawk. Evi leh Adama tlukna chungchang ah pawh pp. 45- ah, Pathian chatuan remruat sa, a ti nghe nghe!

Nimahsela kan chhiar thlak zel chuan mahni DUHTHU NGEIA SUAL AN NI, a ti lawi a. Chutih rualin an tlukna chu "awm tur reng a ni" a ti tho bawk. Tihian tawi te-in Evi leh Adama tluk chhan a sawidan hi han dah tawi sak i la;

1. An tluk chu Pathian'n tlu tur renga a tih
2. An duhthlanna a tlu


Cheiraw khaih, a ropui e, nge a nuihzathlak zawk. Mahni fa duatlai enkawlna nen chuan ava inang lovin, kei ka duhloh lam tak ani mai awm e a. Fa enkawlna nena khaihkhin dawn phei chuan "TLUKNA" "DUHTHU NGEIA MIHRING TLU" hi Pathian hmangaihna zu han tia mawle. Page 64- na ah "Sual ti lo tura khuahkhirh beh tlat kan nilo te hi hmangaihna a ni," a ti a, a mawi khawp mai. Zalenna a ngai pawimawh. Mahse, "Pathianin min sual tir a nilo a, sual turin zalenna min pe" tih erawh a sak talh. He lehkhabu ziaktu hian ama fa ngei he zalenna hi pe se a duh ng'em, a thei ng'em? A zalenna pek avang a ama fa lo sual chu amah nge a fa chu a thiamloh ang? Mahni fate pawngsual theihna ah zalen takin kan dah a, pawngsual an ni a. Chu chu kan hmangaihna em ni? Zalenna dik nge inngaihzamna Theology tenawm tak!? Hei vang hian Theologian thenkhat chuan "Zalenna hi sual bul" an tih phah nghe nghe a nih kha. Keichuan Zalenna hi SUAL a ni pawn ka hre lo. Kan dikna a ni. Pathian engkim siamtu leh zalenna siamtu khi ring thung erawh ila chuan, "Zalenna" nilovin amah Pathian ngei hi "SUAL BUL" ka ti ang.

"...remna ka siam thin a, sualna pawh ka siam thin a ni"(Gen 45:7)

Chhunzawm zel tur,,,,,,,,,,,,,,.

Thursday, 2 May 2019

CHAPONA leh RILRU TENAWMNA

Zabi 21 laia thil langsar tak pakhat chu Media lama "Miracles" thuchhuak tam lutuk kha a ni. Mi tuemaw natna ata alo dam a, khuarel chhiatna laka him ta leh thih hlauhawm thil thleng tam tak a damchhuak te chungchang chu Pathian thiltih mak a chhuahin Tv leh internet, chanchin bu lam thlengin an chhuah bang lo. Chu te hlei hlei chu Pathian awm zia lanna leh chianna ah ngaih a ni bawk a nih kha.

America ram bawk sawi zawm ta zel i la, Tornado na tak an tuar a, a dam chhuak te chu media lam chuan "Pathian thilmak tih" ah an chhuah a. mahse an thenawm te ve thung chuan "Tornado na tak chu a nilo" an ti veleh thauh thung si thin. Mizo Social Media khawvel ah meuh pawh kan hria e; tuemaw in a kang a, a kang bang ah Bible chauh a kang chhe tello tih te hi kan hmui pikpak duhna lam zawng te pawh a nih hi. Thlipui alo tleh a, Biak In a tichhe ve lo, tih te hi kan sawi duh zawng leh Pathian thiltih mak a kan ngaih zawng a. A then lahin Kross phena eng te, chhum zinga Isua hmel an lo hmu thul a. A then lahin Vantirhkoh thla nei lah an lo hmu bang lo.
Heng chhiatna a thlen changa Pathian thilmak tih emaw hmangaihna lo sawi fo hi keichuan CHAPONA leh RILRU TENAWMNA ka ti. Mi tam tak an thih laia mahni chanthat chan lai avanga Pathial thilmak tih - tih ve ngawt thin hi a zahthlak! Isua nise a lawm dawn em ni? Hmangaihna tawp lova hmangaihtu in tih khi a lawm dawn em ni? Engtin nge kan sawi zawk ang, Pathian hi a sual kan ti zawk

Wednesday, 1 May 2019

HMELTHA DAR TI-KHAMTU

Kan inhmuh hmasak ber ni kha ka la hre reng mai; i hmui sen no vam ham ham, i mit tlang dum inchawih leh hmuh nuam em em te kha. Ka kut hnaisai lo takah vuanin i t(r)e chul a, i hmai mam nalh taka mittui, luite tui luang ngiai ngiai anga i luan kha. Hlauh luat avangin ka sa-ban min vawnna chu i hmer na tual tual a(kei tihrawl chak, lo ni lo vei nen). Ka dar hnaisai lo tak, mi 100 chuang rawn nghahna lo ni tawh ah tak chuan, lung dam takin i nghat a, i muhil a. Ka dar kham viau chunga i hmel leh hmui ka hmu erawh ka lawmna a ni fo thung. Ziaktu lar A. Thanglura tawngkam sawichhuah tur khawp erawh neilo mah i la, mi dar ah muhil tawh suh, mi tupawh kan dar hi a kham duh teh a nia aw.. 

DELHI- SULHNU


Kum 2013, ber thla kan chuan kai tan tirh lai bawr kha niin ka hria, he hmun ah ngei hian kan thian hovin kan va tlawh ve a. Delhi a ni tih chu hre mah i la, a hming ka hre mai ta lo.


Hmanlai India kuthnu a ni tih hai rual a ni lo. A in hnuai lam mual hi a zawl cham per mai a. Zauh lah a zau narawh. A hmun hma nghaktu niawm tak vai-ho pawh a tuak tuakin an lo in-di kat nawk nawk lah a. Keini mipa rual tlinglo pathum awr tan chuan mit tla dawn dawn a en kha a tawk viau, kan chan tawk a ni.

He hmun hi a lar aiin Bollywood movie lam ah a lang khat viau. 'Rockstar' tih film-ah erawh Kapoor-a leh Nargis-i te Rum(a sen chi zu) bur te an in insiakna a ni tih erawh hriat theih khawpin an hmang lang a nih kha.

Ngaihzawng te nen lama han hir-ha nan a iai awmloh a nih zia erawh sawi hian a siak lo. Theih nise India History bu nena kal chilh a han zir belh te pawh chakawm rum rum tak a ni.

HNEMTU NGE HLIAMTU BY MAFAA HAUHNAR (Hringnun Hrualhrui, Bung II- (2)pp. 51-52)

Harsatna leh Vanduaina han tawh chang hian "ringtu ṭha tak tak te" hian, A. Thanglura tawngkam takin, "thu tha tawp theilo" hi, kan dil ni lem lo hian, min hrilh mawlh mawlh thin a. Mi harsatna bulpui pawh zu hriatpui hawt lova thurawn inpek zung zung hi kan thilphalna lam tak pawh niin a lang. A chang chuan he'ng mite hian Job-a hnemtu(Job's comforter) an tih hi an ang lek lek thin.













T in
Joba hnemtu hi mi pakhat ni lovin a thiante pathum an ni a. Mi fel Joba vanduaina tawh zawng zawng kha Pathian thu a awiloh vangah an dah a; an mawhchhiat a; an dem a, an deu va. Hem tum anga lang si khan a pem-ah ching-al fir an far kha a ni hawt a. An hnem lo mai ni lovin a hma aiin an tilunghnual sauh zawk a ni. Lainatna leh hriatthiampui a mamawh laiin thurawn an pe a. Chu ti ang mi chu "Job's comforter" an ti thin. He tawngkauchheh bible atanga an chher(biblical allusion) hi kum 1738-a ziaka hman tan a ni awm e. An mi hnemna hi a tawrha tawrh a ngai a, a hma aia rilru na-in min siam chawk thin. Joba ngei pawhin, "In zain thlamuantu tuar hrehawm in ni e" a tih hial kha(Job 16:2).

Heti ang hun khirh paltlang lai a, intithlarau mi tak maiina, "Pathian i hnaih tawklo a nih kha", "Inenfiah i ngai nasa, a koh harhnaah che ngai rawh," "Pathian duhzawngin i awmlo a ni ang," "Biak in i hlat vang a nih lek kha," "Kelkangah kal ve la a ni mai," tih angrenga min fuih hi chu, duh tawka mi an vih hnu a chemte an han herh vir leh kher ang mai hi an niin ka hria a, a na a thuahhnih tlat thin. Manilomaha Pathian laka lo vui ruk ve rauh rauh laia nasa taka tawngtai tura inchawh leh ngawt te hi chu thil khirh ve deuh a ni a, tawngtai tura chakna leh rinna neih loh chang, rilru a chavai vek chang hi a tam a si a. Job-a emaw Habakuka emaw ka nih te hi an ti ta thin a, misual, kawr tial ha ve naran, khawngaihna avang chauhva chhandam ve mai te kha ka ni lekfang si a.



Sam 73:28-a "Kei atan erawh zawng Pathian hnaih hi a tha a ni," tih te hi a intihfelthlak tih chang ka ngah thin. Chuvang chuan helai chang hi ka chhui bing ta a. Lehlin(version) tam zawk chuan heti lam hi awn mah se, a lehlin hi a fuk zan lo thei mai em aw, tih min ngaihtuah tir ta a ni. A lehlin dan tur tak chu, "Kei atan erawh hi chuan Pathian hnaih hi a va tha em!" tih hi a ni zawk lo maw? New American Standard Bible chuan, "But as for me, the nearness of God is my good" a ti mai a. International Standard Version pawhin, "As for me, how good for me it is that God is near!" tiin a rawn thlawp tlap a. NET Bible-in, "But as for me, God's presence is all i need" (Kei erawh hi chuan Pathian chenchilhna bak mamawh ka nei lo) tih leh Holman Christian Standard Bible-a, "But as for me, God's presence is my good," (Ka tan erawh hi chuan Pathian awmpuina hi ka thatna a ni) tih te hian an nemnghetin ka hria. A nih ang ngau ngau, a ngialngana an lehlin "Young's Literal Translation"- ah pawh, "And I- nearness of God to me is good" a inti kalh mai.

"Kei atan erawh hi chuan Pathian a hnai hi a va tha em!" tih hi a ropui ka ti. Amah hnaih tura chakna leh theihna kan neih loh lai pawha amah zawk a hnai tlat mai hi. "Immanuel"- "Kan hnena Pathian awm" hi a va han hlu tehlul em! Zun-fep cheh thawt khawpa "amen" chi mawle!

(Pu Mafaa Hauhnar, ka mi ngaihsan, ama tawngkam takin, "a khabe liam chan ka chak" ve em em, amah avanga thu leh hla pawh ka tuina chhan, nimahsela hman ni lawk a min boral san ta-in, "Hringnun Hruihrual" tih lehkhabu a ziak atanga ka duhlai bik a ni a. A Pathian thu lai khi chu ka engteh-ual ah thawk lo mah se, Mizo inhnem dan tha lo tak a lo ziak hi ropui ka tiin ka duh thaleh ngawih ngawih a ni hawt e mi ropui Fam Mafaa hauhnar hi!)

Thursday, 18 April 2019

REASON & EMOTION



Mihring nuna nei tawh phawt leh Laws of Nature inhnek rem zia hi a mak a ni. A tawk chiah(equilibrium)in alo awm tlat mai. Hriat sa fo ṭhin 'energy' pawh hi equilibrium state a a awm dawnin a parameter a inthlak danglam ṭhin. Entirna awlsam tak chu – Newton 3rd Law of motion hi a ni. Khuma mut thal ṭhuai mai hi eng vanga nuam êm êm nge a nih tih hi in ngaihtuah ve fo mai thei. Hei hi engdang vang ni lovin khum leh keimahni taksa kha equilibrium state a awmin zero energy a lo neih vang a ni. A dang leh pakhat chu vawt lo awm tur hian mihring taksa system leh a chhehvel te'n temperature in ang chiah(equilibrium) neih an duh vang a ni. Kan chhehvel kha a vawh zawk chuan taksa aṭangin lumna kha a chhuak a, a chhehvel temperature nên intluk an tum ta ṭhin. Chumi ven nan kawrchhah tak kan ha mai chauh zawk a ni. Kan natna vei tam tak pawh hi Vital force leh Inimical force imbalance vang a ni bawk.


Tin, hun(time) hi fourth dimension anga ngaihna pawh he equilibrium concept aṭang tho a lo lang a nia. Time hian spatial direction a nei hauh lo va, mahse Entropy(rate of disorder) kalna lam hi a hawi niin pawm a ni. Mathematical tools zawng zawng deuh thaw hi a innghahna chu eng dang ni lovin equal to(=) hi a ni bawk a nia. Philosophy huanga Morality aṭang pawn mahni leh midang inkar inremna 'D
ynamic Equilibrium'  hi Society ṭha siam nana pawimawh tâwp a ni.



Reason leh Emotion pawh hi hetiang deuh hi a ni. Emotion hi huam zau thei tak a nia, heng- huatna, hlauhna, thinrimna, huatna, hmangaihna, hlimna, châkna leh a dang tam tak a awm ang. Hengte pawimawh zia chu mihring nunah lohtheihloh a awm an ni a. Chumi awmzia chu mi pangngaiah chuan reason leh emotion chu kal kawp a ni reng tur tihna a ni. Mental disorder tam zawk pawh hi reasoning aia emotion tuipuina aṭang an ni ber a. Tehna tlang inanglo mahse rilru lama mi vung tak chu emotion hmang nasa tih an nia, 'disorder' tih an ni. Mahse chu chu thuthlukna ber tur ala ni chuang lo; emotion hi a nihna tur ah tak chuan chakna ropui tak alo ni tawh ṭhin. Khawvela hla ropui leh ṭha – 'We are the world' pawh hi engvangin nge miin an duh a ṭha an tih em em kan tih chuan emotion hmanga mi khalh kawi thei a ni tlat a lawm!



Chuvang erawh chuan Emotion hi a mala dahsan chi a nilo a. Emotion hi amah a kal tir chi pawh a nilo a, kawng a bo thuai ṭhin. Chuvangin engpawh inbuk tawk tur atân Reason hi hmangin, thlitfimna atan hman fo tur a ni. A inbuk tawk kan tih hian Dr Lalchhuanawma Tochhawng ziak hawh ta ila, Bazar nuho ina a inbuk tawk an tih ang hi a nilo, Legal Metrology hovin a inbuk tawk an tih ang thlap tur hi a ni.

Saturday, 6 April 2019

PA MIN TI NGAWT ANG

Zan dang ang bawkin inkhawm turin chu veng chu kan chhuahsan a. Kan chhuak hma bawk a, vanneihthlak takin dar rik zet hma chuan ṭhian te in ah kan lut kawi a. Inhmuh a khat bawk a,  ka ṭhiannu chuan thingpui in phawt a, Biakin pan rual turin min ti zui a. In bul mai chu Biakin a nia, dar pawh a la ri lo.

Chutia thingpui sen hang kan nghah lai chuan thingpui chu tuemaw kut no tak hian arawn keng tih ka tarmit phen aṭang ka hmu ta. Ngaihsak lo taka midang min biakna ka chhan pah chuan thingpui chu ka la a. Mahse alo sa lutuk tlat,
"awi- ah”tih pahin min petu hmel chu ka han bih ta thuai a. Khai leeeee……!! Kum 5 single tawh ka nihna kha ka Thluakin a thlifim hman lo, hmul-thi a ding sung sung mai a nih chu! “A sa em, ka tihpalh lutuk aw”arawn tih lai te chuan matheilova tihdanglamin ka awm ta em ni, “Lalpa, tunge i nih?”tih mai ka duh rum rum mai nia mawle.  Thawklehkhatah a zûnah ka uai nghal hnawp a. A hming hriat ka va châk êm. Chutia min kalsan leh lai te chuan a ke pen tin leh a mawng bawr insâwi dân te thleng khan tun hnu hian ka theihnghilh thei lo chu a nih hi!
Inkhawm turin kan lut dawn. Ka hmuh hmasak leh hnu hnun ber a ni ang tih ka hlau a. Engtin nge ka insawi luh ang tih chu kross thu aiin a lang lian zawk a. A fal a bawhzui a hrilh keuh keuh turin kan veng a inang lo a, hriat pawh kan la inhre ngai  der si lo. 
A zûnah ka uai tawh avângin kan hla sak te chu Lengzem ni ta vek hian ka hria. Inkhawm lai lai chuan ka chhuak a. Plan tal nei ang tiin ka ṭhiante ho phone turin zunin phenah ka dil fal a. Mahse ṭhianpa  Siamtea be dawn ila, inti fa nei tak khan nula lam min sawi pui duh dawn der silo a, ka be peih bawk silo. Thianpa Chhuana be dawn ila nula ai chuan aritmetic velah bak min luh pui ka ring bawk si. Zomuana lah vawikhata nula pathum kawp lai mek a ni si a, ka tan a pawi ka hlau leh bawk si. Tihngaihna a awm ngang silo, 'Jehova-Jhire(intum chawp Pathian)' tih pahin ka Plan ho chu Biakin chhung ka luh pui leh ta chawt mai. Ban vat vat ka châk, mahse ka huphurh bawk si. Lal Biakna kan sawi tur te pawh  ..RAMTE… tih aṭanga tan tawh mai ka duh a ni!
Ikhawm chu kan bang ta. Ka bulah chuan ka thiannu chu a rawn kal a, thinphu dup dup a ka lo nghahlai tak chuan "I thlah dawn nia”min rawn ti a le. Ka va lawm em! Tichuan thlah turin an inlam chu kan pan dun hnak hnak a. Sawi tur ava vang êm! Rilruin 'Lalpa min pui rawh, min pui rawh' tih chu Elija meipui koh thlakna anga tâk ṭha kek kawkin ka chham zuah zuah a. Ka sawi chhuah chhun lah chu, "Kan chhungkaw zat i hria em?", "Kg eng zat nge ka nih i rin?",  "Chaw ka heh hmel em?", "Ka ek laiin ka zai ṭhin i ring em?" tih te chu ka tum vang pawh niloa ka sawi te an la ni zui! Ngaihzawng la nei ngailo ta chu mahni pawh kan insawi bo lek lek dawn a lawm le. Riruin "ka ṭhianpa chuan  sawi tur a hre ngawt ang mawle”ka ti bul hmuk.  Kha tih laia ka rilru awm dân kha hria se min va khawngaih dawn teh lul em!
Ani thei tawh ngang lo, an in thlen hma kawng kual kan thleng dawn ta. Sawi hun a ni tawh. Ka huaisenna zâwng zâwng sawm khawmin ka insang mar  a, "Mapiang, manchester united tâna chakna goal ka thun hma chu ka hmangaih reng ang cheka ti ta ale…!! A zak lutuk chu a sen ṭawn ṭawn hian ka hria, a kawr hmawr pet fat fat chung chuan "Lt, keipawn Vanlalduata inbuan a  ka hneh hma chu ka hmangaih reng ang chetiin min han chhang let ve ta! Chheiraw khaih!! Nuam duh ngei mai. Ka rilru neuh neuh chuan “Pa min va ti dawn êm" ka ti a.
A thawh  hnihna  atan  mi  tihloh dan pawh a ni bik lo tih pahin a hmui sen no tak mai chu ka en reng a. Fawh hi a cho hliah hliah. Lungphu lah chu Chrismas zan lengkhawm tui vanglai tak ang maiin a ri nawn tlut tlut mai a. Chutia pawisawilo hmel duhawmnaa khat Kherolai tura ka kun hniam mek lai chuan Upa Chuailova te nupa  inkhawm bang an lo lang thut. Kan boruak an ve hre chiang kher em! Kan tih tur min ṭhulh tir vek chiang hle a!  Chutia kan Upa hote nena ka nih tak nuai avângin a dik thei tawh lo, ngaih ṭha leh nui sen sen pah chuan bye bye kan inti a, mahni inlam ve ve pan turin kan inher ta a.

"PATHIAL THILTIH MAK(MIRACLES)" HI A AWM CHIAH EM?


"Scientific research rêng rêng hi Khuarel dân (Laws of nature) hmanga teh leh mihringin kan zawh tlat a ni a. He thil avâng hian Scientist ṭhenkhat tân chuan ṭawngṭaina emaw Supernatural hmanga thilthleng ṭhin hi awi harsa tâk a ni.”
—ALBERT EINSTEIN (1879-1955), Biography Of Albert Einstein: The Human Side

Article dang ka siam tawh te in en a inlo chhiar tawh a nih chuan Christian Theology leh Bible te, a chhunga Pathian te hi a rintlakloh theih zia leh a awm theihloh dân chu inring kherlo a nih pawn inhre ve hrim hrim tawh a. A huai deuh te inawm chuan inchhiar zuina tham tak pawh a ni ngêi ang. Tun tumah erawh chuan 'Miracles'  chungchang kan sawi thung dawn a ni. 

Thuhma
Ziah tawh angin tunlai ringtu tam tak hi chuan awmze nei a Pathian awm theihloh zia Evolution leh Cosmology aṭang an ngaina lova. Chu ai chuan an nitin nun chu Pathian thiltihtheihna mak a khat nia ngai zawkin rinna ah an innghat a, a chhan chu Thlarau Thianghlim awmpui a, chu chuan chenchilh a, an hlimna ber pawh siam sak tu niin an inngai a ni.

Tin, Pathian awm leh awmloh zawhna hi ṭullo tâwp leh ṭangkai miah lovah ngaih a ni bawk a. A 'awm' tih chu sawi buai ngailovin Thlarau Thianghlimin an thinlungah a tichiang, an inti ṭhin. Chutakarah 'mi a(intifing an tih te)'  leh 'thlarau bo'  an tih te chu an rinna ang pawm lo tiin an lainat en a, a chhan pawh anmahniah tinungtu a awm ve lo niin an ngai a ni. Nitin nunhona ah thilsual an ti anih pawn Thlarau in inchhirna a siam a, simna thinlung alo pe leh mai ṭhin, niin an inzirtir bawk. Hei hi Thlarau Thianghlim sal nihna ani mai lo em ni? Nge, hei hi 'lungnona(emotional)' kan ti zawk dawn? 


Christian Fundamentalists ho ngaihdan ah Emotional hi Pathian hnathawh angin a lang thei tlat. An rin anga alo thlen nasat pauh leh thil dik zanlo pawh lungnona chuan an rinna a tipung tual tual mai ṭhin. Entirnan, Damlo thi ṭep tawh, a damdawi eiin awmzia nei tawh lo an ṭawngṭai a, alo dam tak avânga an rinna pung sawt ṭhin leh, "Pathian hi alo awm ngei a ni" ti ta hi an tam. Chu chu Emotional hmanga Pathian biakna leh Pathian a awm ngei e tih ngaihdan lo pian theihna chu a ni. 

Hetiang ngaihdan leh Christian- ten Pathian a awm zia an fiahna hi thuhmun leh thudik a nilo thei lo. Mahsela hriatreng tur chu mahni(mi pakhat bik) chhungril lungnona aṭanga lo piang mai a ni a. Lungnona(emotional) hmang vek hian mimal tin hian ngaihdan kan nei a, a fin khawm a, Sakhua alo piang a, Pathian alo piang ta zut zut a. Hman ata tun thlengin Khawvel a Pathian hmuhchhuah hi sâng chuang alo ni ta!

Emotional vek hian Christiante chu Sakhaw dang aia dik bik leh an Pathian pawh Pathian awmchhun ngei niin a la rin zui tir fan a. An hriat miahloh chu Sakhaw dang ho hian Christiante Pathian hi dik bik awmchhun niin an ngai miahlo ve thung. Agora History ah a chiang hle; Indona alo thleng a, Sakhuana anga indonate alo thleng a, Greek Sakhua kha Judate leh Catholic khan an bei rawn a. A hnuah Catholic leh Juda an indo leh a. History dang kan bih zel chuan Catholic leh Protestant inhalhlumte alo thleng leh a. An Pathian ṭheuhvin pui bik niin an inngai a. An chak changin an Pathian awmzia tihlan nan an sawi cham chi ṭhin. Skeptic- ho huat zawng tak a ni, "Indona thianghlim ah reng reng Pawl tam apiang an chak a ni ngai e" an lo tih sak hial!


Miarcle Hi A Awm Chiah Em?
'Pathian thiltih mak(Miracle)' hi alo awm chiah em, tiin i inzawt ve tawh em? I inzawt a, a awm niin i ngai em? Chu chuan Pathian hi a awm ngei a ni, tiin ngaihdan i siam sak ve tawh che em? 

A chang chuan Kohhran pungkhawm ho chuan Hospital a damlo awm mek te damna atân an ṭawngṭai sak ṭhin a, an dam a, Pathian thilmak tih tiin a awm ngei zia an sawi fo ṭhin. Chu chu tupawh kan hre vek bawk. Ṭumkhat mi pakhat hnena a ngaihdan min hrilh pawh- Putar pakhat damlo, a natna an hriatchhuah theih si loh, a damdawi ei awmze nei tam lo bawk a awm a. Chumi chu an ṭawngṭai avânga a dam thu leh Pathian a awm ngei e, tih alo rin tâk dân min fah luam. Damna a chang a, a lawmawm tak zet. Mahse! Mahse ṭawngṭaina hmanga damna chang a nih chuan chu chauh chu damlo dam nana an ṭawngṭai ani ta em ni? Khawvel pum dam nan an ṭawngṭai ṭhin ani lo em ni? Damlo te tan Ringtute hian zantin an inkhawm a piangin 'ṭawngṭai pui ngai' ah an telin an ṭawngṭai sak fo ṭhin a nih hi! Chung mite chu an dam em? An dam vek em? Engvangin nge a dam awmchhun avânga 'Pathian chu alo awm ngêi e' tih ṭawngkam hi hman ngam nge an nih! An ṭawngṭai sak damlo thi te hi a damchhuakte aia an tam tawh zia hi an hre duhlo zawk em ni. An ṭawngṭai sak avânga damte avângin 'Pathian a awm' an ti dawn anih chuan an ṭawngṭai sak damchhuaklote avâng bawk hian 'Pathian hi a awmlo alo nih ngêi hi' an ti duh chuang silo!

Hetiang hi a lawm Lope Hole leh Bias an sawi fo ṭhin chu. Entirnan, mi 50 thlan chhuahin Cancer leh Meizial inkungkaihna an chhui a. Mi 47 ten Cancer leh Meizial inzawmna an hria a, a bang mi 3 ten a inzawmlohna an hrechhuak bawk a. Chung zirna aṭanga mi 3 te zirchhuah bik chauh hmanga Cancer leh Meizial hi a inzawm love, kan ti ang hi a ni. Mahse hmaih a awm a, chu thil hmaih awm lai chu a ni Ringtu tarmit aṭanga hmuhfiah har bik êm êm chu! Sapṭawng takin,'counting the hits and ignoring the misses'  an ti a. A duhthusam thutlukna nena inmil chauh a ngaihven a, a kalh zawng thudik awm pawh a ngaihthah ṭhin tihna a ni.



David Mills Leh A Thil Tawn
David Mills thil tawn sawi ang. Kum 1993 khan a pa 'heart attack' in ICU ah a awm a, a thi dawn tawh emaw an tih laiin arawn damchhuak leh hlauh mai. Kohhran hote'n a email-ah "ṭawngṭai rah a ni e"  tih tein an thawn hlawm a. Mahse reiloah anu Hospital ah a awm a, a boral thung. Chuta chin a email ah ṭawngṭai pui a dawn thu rêng rêng a dawng ta ngailo. Heta ṭang ani pawn a Ṭha lam ah Pathian tihah an puh a, a Ṭhalo lamah Pathian an puh leh duh silo, a tih hial a ni. 

Friday, 5 April 2019

HRINGNUN CHANGVAWN

Nunna nei a ka lo pian ve chin atang khan hun leh kum bi ka chhiar let kauh kauh a, engmah reng hi chhuan tur ni duhawm alo awm silo! Hlimna zawngin nitin mai ka thawk a, hahchawlh ni reng neiloin ka taksa chu ka hliam thin. Hringnun a tha lai lai te chu fawmkhawm tumin ka phe buai a, mahse hriatloh karah a tha lo lai te pawh lohtheihloh a fawm tel a lo ngai a, achang chuan lungchhe tak a tah ni te, achang chuan hlimna avanga tah hial ni te ka paltlang thin! 

Ngun taka ngaihtuah chuan ka hmachhawn tur thil la inthuah tun mai te avang chuan ka pik em em a; hlauhna leh khurhna nasa tak te chuan min zem buai bawk a. Chutihlaiin chawthleng zenpui te ngeiin kirleh tawhlo tura min han muthilsan vang vang chang phei chuan hringnun chu inveng leh tihna in alo khat zo ta! Mal leh khawhar tak si kha mi hlimthei tak ang a lan alo tul a, zan mutmu erawh thawpikna hlir a ni si! Chuti chung chuan ka thawhrimna leh ka huaisenna chu engmahlo mai alo ni leh bawk a. Nun hi engmahlo mai a ni, mifel pawh, misual pawh an thi ve ve dawn si a, nunna hi ka hua a ni, nunna hi engmah lo mai a ni e!

Kan damlaini te hi thawnthu ang mai a ni a, suangtuahna in a thamral thin. Kan manghriat ruai te hi kan la hmachhawn zel a, duhtehlo mah ila he khawvel ah hian rim taka thawk turin kan chen a tul a. Nun hi engmahlo mai a ni tiin thih chak ngawih ngawih thin mah ila tihtur tam tak te chuan  nun chu anlo chelh ru ve hram hram a ni thin si! Hringnuna thil harsa leh beihdawnthlak tak tak te chu kan thawnthu ti ngaihnawmtu an la ni ang a, a chhiartu ten  chhelna ropui tak anlo la nei dawn a ni. Beiseina avangin nitin kan la thaw ve tawk tawk a, huaisenna nei turin hlimni leh lungngaih ni kan paltlang thin. Thuril tak tak hrechhuak turin  khawhar ni leh lunglen ni te chuan min zem thin a ,engkim mai chu a hun te ah alo thleng zel a, retheih leh hausak ni te, tah ni leh nuih ni te.

Hringnun hi suangtuah na mai a ni; a zamral thuai thin. Ro phumruk ang erawh a ni lawi bawk si a, chu chu chak ber ber te damkhawchhuahna tual chu a ni. Nunna hi thil
mak tak mai a ni. Engvang a lo awm nge! Hei hi ka hre reng thin, mak tak a siam kan nih hi! Hei hi kan mitthla ngailo a, kan suangtuah ngai hek lo. Eng emaw atan a duan kan nih hi! Thuhruk theih tura siam kan ni a, nunna awmzia leh a ken tel hlimna, hringnun hlimna mai piah a chhungril zawm pha hlimna zir tur te, dam chhan tihhlawhtlin te chu an ni.

Chuvangin nithar lo chhuaka min tibuai thei thil te hi min tifamkim tu te an ni. Lungngaihna avangin hlimna alo awm a, thatna avangin sualna. Nitin indo na ah awmin, hringnun hi indona hmun chu alo ni e! Chumi avang chuan midang te rual a nuih te, hmai hnih neih te alo tul ta thin a ni. Puitu awmlo a hringnun che thei reng renglo hmangaihna tuipui a alo tluk phah pawh hi ka dem ta hran lo e. Tihian ti ila, midam tha sa te aichuan damlam pan mek te nun hi a hlimawm a, a nghet bik a ni.

Atawp berah chuan ni alo chhuak a, zan lo thleng leh te hian zir tur tam tak min pe. Kan huaisenna chhe te hian taima taka zir tur alo ni. Mi tam tak chuan hma hun hlauhna avangin thih an inpeih diam thin a, nun huaisen tak erawhin a. beilet thin. 





PUTAR LEH A FAPA


Putar pakhat leh a fapa kum 45 zet tawha upa chu train ah an chuang a. Tukverh lam ah a fapa chu chuangin a kut leh lu te chu tukverh ah dah chhuakin a tap zawih zawih a! A pa tar tawh tak chuan lo en rengin, a fapain 'Ka pa, enteh hnim leh in te saw an tlan chak a sin. Enteh van te khi ava mawi em. Enteh hei ruah mal te ka kut ah alo far nia' tia mittui tla teuh chunga sawi chu a pa tar tawh tak chuan lawm hmel takin alo nuih sen sen a.

An hnung chiah ah hian nupa tuak an tawng lo ngaithla a hmu tu an awm ve a. Anni pahnih chuan putara fapa chu rilru buai ani tih an hria a, chutakara a pa meuh pawhin awmdan hrilh lova a nui mai mai chu an hrethiam lo tak zet!

'Ka pa, enteh saw nu saw ka nu ani em' tiin an tlanpelh a piang chu putar bula a fapa chuan a zawt bang lo. Chutiang patling meuh ât hmel zeta an awm chu an hnunga nupa tuak awm dun chuan Putar hnenah chuan,"Ka pu, tinge i fapa hi Hospital ah rilru buai enkawlna ah i kalpui loh, heti te chuan a zialo lutuk" an ti a.

Putar chuan nui sen sen pahin, "Hospital atang kanlo haw chiah zawk a lawm, kum 45 hnua a vawikhat khawvel eng a hmuhna a ni a, mak tiin a lawm a, a hlim a nih hi." tiin a fapa mitdel zaidam anih tak dan leh a lawmzia a hrilh anih chu!I 

1. Hriatchian lovah midang awmdan leh nihdan tur lo bel ngawt suh la.

2. Midang nun khuahkhir thei kan nihlo.


Thursday, 4 April 2019

MEI TIHMIH LOH


I duhawmna khan
Ka thinlung ah mei a det a,
Dehhlum reng mai ka mangnghilh!
Tunah erawh thelh mih zawh rual ani ta lo;
A kan zawh nghakin ka dangro en ve ta mai mai e!


RAMHUAI LEH KEINI

Tunlai kan ngaihdan tam taka natna tam tak hi ramhuai ho tih a nih dan lam te inzirtirlo a Pathian tih ah kan puh thla ngawt zel hi chu pawi...