Enge Nungchang(Behavior) chu?
He thumal hi mimal thiltih dân emaw, hnathawh dân emaw tihna a ni a. Nungchang pangngai(normal behavior) kan tih hi thil sawifiah harsa a ni. Khawtlang a khawsak hona chiah hian mimal nungchang pangngai a tilang thei ber ang. Nungchang pangngai hi sawifiah harsa hle mah se, nungchang pangngai ziarang ṭhenkhat târlan theih a ni thung.
Nunphung(Behavior and Culture) hi Khawtlang nundan nena inzawm a ni.
Khawtlang pakhata nungphung pangngai anga ngaih hi khawtlang dangah chuan thil pangngai lo tak anga ngaih theih a ni thung. England ramah chuan kawngpui dinglamah car khalh chu thil pangngai a ni lo, India ram angah erawh kawngpui dinglam ah kan khalh daih thung.
Entîrna dang, nunphung inang lo lantîrtuah chuan, ni tam tâk Ni en reng chunga ṭhu mipa chu mi thianghlim nia rinna India ramah chuan kan nei a. Sap ram angah chuan chutiang mipa tho chu rilru buai, khung hran ngai, leh rilru lam doctor hnena refer ngai an ti thung ang.
Thiltih dan pangngai (normal Behavior) ziarang
Mimal nungchang pangngai kan tuh chuan chu mi chu thil awmdanin a mamawh ang zelin a thiltih dân a thlak danglam thei tur a ni a. A chhan leh a rah chhuah chungchang ah hriatthiamna a nei bawk ang a. Bike accident a tawh chhan chu a tlan chak vang tih a hrethiam thei a, a insiam ṭha ang hi a ni. Hun, hmun leh mihring nena inkungkaih vek an ni a. Calendar en lovin hun dik tak kan hre lo mai thei, mahse thla, kum leh kan awmna hmun aṭangin kan hrechhuak thei te hi hei vâng zel hi a ni.
Nunphung pangngai tak chuan tu nge a nih a hre chiang hle (Hmelṭha lutuk a nilo tih a inchian ang te, entirnan) tur a ni a. Engtik lai pawn a awm dan chu a chhan leh vang a hre thei a, a hre lo thei bawk (a tlangpuiin a chhan chu a hre vek). Amah chêttîrtu(motivate) pawh awmze nei tak a ni zel ang. Tum nei lovin a awm mai mai lo va, amah leh a chhehvel pawh a thunun zui zel zawk hial ṭhin a ni, entirnan, nakin lawka in lei te pawh a tel thei.
Mihring Nungchang Defense Mechanisms
Defense; Mechanisms hi mihringin nun a harsatna--a ṭha emaw, a ṭha lo emaw- a hmachhawn dan a ni. Khawvel buaithlak takah hian thil thleng nuam tâk tâk tam tâk awm mahse, harsatna a awm ve tho si a. Nuna harsatna zingah hian nunphung lungawithlak lo tâk tâk, chhungkaw buaina, hnathawhna thlengin lungawi lohna te pawh a tel.
Defense mechanism chu rilru lama thil tih dan, conscious emaw subconscious emaw, ego (mahni)-in lungkhamna tiziaawm tura a tih hi a ni a. Mahni inhriatthiam lohna avanga mahni inrintawkna (self threatened) a awm chuan a takin leh hriat lohvin arawn thawk ṭan ṭhin. Mahse emergency lutuk thil a tam chuan mahni invenna mechanism a hmang nasa thei a, chu chuan thil nihna dik tak a hmu duh tawh lo ṭhin a. Chuvângin kan rationalize fo ṭhin a, chu chu thil ṭha a nihna a awm a, a chhan chu rationalization hian stress a tihziaawm thei tlat. Mahse thil zawng zawng rationalize vek erawh thil ṭha a ni lo thung.
Defense Mechanisms kan hman dan chi hrang hrang te chu:
- Denial of Reality
- Repression
- Rationalization
- Fantasy
- Projection
- Conversion
- Regression
Denial of reality
Hei hi defense mechanism zawng zawng zingah a awlsam bêr leh a bulpui ber a ni. Thil tâk tâk pawm duhloh luihna hmanga blank- out tumna a ni. Entîrna: Meizial zu mi pakhatin cigarette zuk leh hrisêlna lama harsatna inzawmna science rêng rêng a hmaih lui tlat hi a ni.
Repression
He defense mechanism-ah hian mimalin hlauhna avânga 'hmaih luih bikna' a hmang ṭhin hi a ni. Entirnan: A hnuaia mi pakhat chuan a supervisor mualphona a hre lo lui tlat a, a chhan chu a hna aṭanga bân nih a hlauh vangin.
Rationalization
Miin a thiltih inmil lo emaw, duh loh zawng emaw chu a dikna a zawng a. En thuak chuan dik ang maiin lang mahse, zir chian chuan dik miah silo ang chi hi a ni. Entirnan: Casier pakhat chuan a eiru zauh zauh ṭhin a, a chhan chu 'mi zawng zawngin an ti vek' a tih tlat vang a ni.
Fantasy
Suangtuahnain thil dang hmanga k1hawvel tak tak a tlanchhuahsanna hi a ni. Entirnan: zirlai pakhatin test-ah a ti ṭha lo va, a zir loh aiin a zirtirtu a mawhpuh zawk ang hi..
Projection
A mizia duh loh emaw, pawm theih loh emaw hriatna lakah inven nan a rilru put a thlak a, chu chu midang vangah a puh thung hi a ni. Entirnan: Hitlera mize ṭobul chu Jews ho a puh ang kha. A mizia neih tirtu chu midang thiamloh ah a ngai a ni.
Conversion
Miin a rilru lamah hnialtu a nei a, chu chuan a taksa ah harsatna thlenin hnathawh ṭhat lohna emaw, natna emaw ah a tlâk ta daih hi a ni. Entîrna: A Boss chuan a project a hnawl a, chu chuan lu na lian tak a siam a, hna chhuahsanin in lamah a haw ta ang hi a ni.