Wednesday, 15 February 2017

'TRINITY/ONENESS' LEH 'HINDUISM' THEOLOGY INANNA

TRINITY/ONENESS PIANCHHUAHNA LEH RINDAN

Trinity champion pui tumtu Athanasius khan Isua Pathianna chungchang kawng thumin a sawi thin a; Pakhatna ah chuan Johana bung 10: 30; 14:9; 14:10 te tanchhanin Isua hi Pathian a ti a. Pahnihna ah Isua hi kan rin leh chawimawi tur a ti bawk a. A pathumna ah pawh Isua mihrinna leh Pathianna sawiin, Isua hi Pathian nilo se min chhandam thei dawn lova, chutiang bawkin Pathianna leh mihrinna kawp nilose Pathian leh mihring hi pumkhat kan ni thei dawn bawklo niin a sawi bawk thin a ni (Ref. Idem, Orations against the Arians 1:13:61, NPNF 4:341). Athanasius sawidan ngialngal tak en chuan, “Pa Pathianna chu sem then emaw danglam emaw hauh lovin Fapa ah a awm a. Pa Pathian famkimna tinreng chu fapa ah a indin a, fapa pawh chu Pathian a ni….fapa Pathianna pawh Pa Pathianna tho a ni bawk" (Idem, Discourse against the Arians 3:23:5, NPNF 4:396)

Hetih rual hian Pathian Pakhat chungchang ah vek Modalism ho hrilhfiahna anga a sawina hi enleh teh ang, Pa chu Roman Lal ang a ni a, Fapa chu Roman Lal Thlalak(Image/photo/statue) angin. Tupawhin Lal thlalak chibai buk a piang chuan Lal chu chibai an buk ang a ni, a ti a. Chuvangin Pa leh Fapa ah chuan Pa chu eng niin fapa chu engchhuak sawina a ti thin (The Trinitarian Controversy In the Fourth Century by David K. Bernard ©1993, David K. Bernard Printing History: 1996).


Trinity lo pianchhuahna hi sawidan ah chuan Tetulliana kha a phuahchhuaktu anih hmel a. A rindan ah chuan ‘Lal Isua chu Pa aia hniam a ni a. Trinity hi kumkhua atan ani hek lova, Isua hi a tirin thil nung hrang a ni lova, thilsiam titura Pa-in a hrin mai a ni a, thilnung hrang an nihna hian tawp chin a nei bawk ang’ tiin a ngai a(Ref. Ibid).

Origen, Trinity sawilar tu dangleh chuan “Tawngtaina hi Pa hnenah chauh address tur a ani a, Isua hi Pathian aia hnuai ami a ni’ a ti bawk (Ref. Ibid). Trinitarian Theologian hmingthang Emil Brunner pawhin, ‘Trinity doctrine hi Bible ah a chianna a awmlo va, chhuidawnna emaw ngaihruatna mai a ni e’ a ti (Ref. Ibid. pg. 263).

The New Catholic Encyclopedia pawhin ‘Trinity hi Isua thih hnu kum zabi 4 na ah chauh ngaihtuah chhuah ani’  tih a sawi bawk a. Scholar lartak Alexander Hislop pawhin Trinity chu Babulon hovin an pathian pakhat mihrang pathum a an siam leh a entirnan a thil killi nei(Triangle) an hman thu a sawi bawk(Ref. Ibid p. 264). Hetiang bawk hian Historian lartak Will Durant pawhin Trinity chu Aigupta sakhaw pathian ah pawh a awm thu leh hnam dang dang sakhua ah pawh a awm thu a sawi bawk a. Chungzing ah chuan Hinduism, Buddhism leh Taoism te pawh an tel a ni.

Mithiam zawk leh Trinity ringtuten an sawifiahna hi han en leh zawr zawr the ang. Rev Dr. Lalsawma’n kum 1999 a Presbyterian Kohhran Puitling Sunday School zirlai ah chuan tihian Trinity chu a sawi a,

“Trinity thurin chu- Pathian chu Pakhat chauh a awm a; Pathianah chuan minung pathum an awm a; minung chu a mal malin Pathian an ni vek a; Thil kalhmang pangngai ah chuan chu chu thil inkalh tlat, pawm ngaihna awm lo, thu hnawk tak a ni..”

Chutiangin Patristic period a kohhran pa Trinitarian ho pawh khan Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim chu Pathian pakhat, minung pathum tiin an sawi vek a. A hma chuan Pa leh Fapa hi intluklovin sawi mahse thurin(Creed) Council-in a siam that nawn fo hnu chuan Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim chu an intluk tlang a, awmtan ni leh hun thuhmun vek niin an ring ta a ni.

Tin, Unitarian rindan pawh Pathian chu hmuntin a awm leh mi hrang pathuam Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim a inlantir thei leh inlar thinin an ring bawk a. An intluk tlangin mithuhmun vek an ni a; mihran an ni lova, mipakhat lan dan thum nei leh inlar thin tih ani( Ref. David K Bernard. The Oneness Of God).

Heng atang hian Trinity chuan pakhat kha mihrang pathumah an then anih mai hmel a. Chutih rualin Unitarian lamin pathum kha pakhat lek alo nih zawk zia an ring ani veleh mai hmel a ni.

HINDUISM- PATHIANA MI PATHUM

Pathian nihna chungchang Kristian mainstream rindan pahnih Trinity leh Oneness rindan en hian sakhaw rindan pakhat sawi hmaih theih hauhloh a awm a, chu chu Hindusm hi a ni.

Hindu hian pathian hi an nei ngah khawp a, an sawidanin a hma chuan pathian 33 chauh an bia a, tunah chuan pathian 33,000,000 chuang an nei tawh a ni (Ref.. VL Zaikima, Sakhaw Hrang Hrang Thlirna, p 52).

Heng an pathiante hi kan sawi vek lo ang a, chung zinga an ngaih pawimawh ber kan sawi dawn a nga, chu chu ‘Huapzo Pathian’ an tih ‘Brahman’ hi a ni. ‘Brahman’ chu Isha Upanishad ziak danin hmun tina awm, taksa neilo, pianhmang neilo, famkim si, thianghlim bawk si, fing leh engkim hria, amah leh amah a awm, engkima awm vek ani e, a ti a. Advaita Vedanta, Hindu zirtirna pakhat phei chuan mimal nihna nei angin a sawi ngailo bawk a. Chutih rualin Vishishtadvaita ve thung chuan nihna nei angin a ngai thung a, mahse zirtirna dang ang thovin hmuntin a awm, engkimhria, engkimtithei, khawngaihna leh zahngaihna a khat tih a ring a.

Heng Hindu zirtirna ah hian Brahman an rindan intluktlang vek chu ‘Brahman chu Pakhat a ni’ tih hi a ni a. Mimal leh nihna bik neilo, khawikipa awm leh engkim hria a ni a. ‘Amah’ tih tur khawp a nihna nei leh sawi bik tur khawpa nihna chiang neilo a ni a, engkim bul leh tawp a ni a. Chu chu mi PATHUM hlawm lian leh hraw em em ah arawn inlarchhuak ta thin a ni. Sawi tur ava tam em chiang zawk takin, mahse hun a awm silo.

Brahman rawn inlarna pathum lian leh hrawl bik em em pathian chu-

- Brahma
- Vishnu
- Shiva

Heng te hi ‘Brahman’ atang a pathian chhuak, a inlarna leh inlantirna  te an ni a. An vai hian mihrang theuh nimahsela ‘Brahman’ vek an ni a. Pathian chungnung leh vawrtawp ‘Brahman’ nihna vek an ni e. An hnathawh a hrang vek a, an sawi hran theih vek laiin ‘Brahman’ erawh an ni vek a. Tin, Hinduism te pawhin heti chung hian Pathian pakhat ‘Brahman’ chu an ring a, tah chuan heng pathian te hi an awm vek a ni tiin an ring nghet tlat (Ref. Lalchhuanawma Tochhawng Dr, Mihring Leh A Sakhua. P. 303-313)



HINDUISM LEH CHRISTENDOM(TRINITY/ONENESS) INANNA

Khing kan sawi tak te khian inanna lian em em an nei ta a nih chu. Christendom chhungah Pathian pakhat tih an ring vek a, chutih rualin Pathian chu engkim tithei leh khawikipa awm niin rin ani bawk a. Chu Pathian pakhat ah vek chuan mi pathum an awm bawk a, an intluk vek a, a lian bik leh te bik, chak zawk leh ropui zawk awmlo niin Trinitarian leh Oneness theology chu a inlungrual em em bawk anih khi.

Tiang chiah hian Hinduism ah pawh Pathian pakhat a awm a, chu chu anihna fak sawi theihloh khawpin a ropui em em bawk tih a ni a. Tin, chu Pathian pakhat ah chuan mi pathum lian bik em em an awm a. Chung chu Pathian pakhat nihna vek nei, mihrang ang a awm leh mihrang anga inlantir, hnathawh pawh a hrang theuh nei an ni.

TLIPNA/KHAIHKHAWMNA

Heng hian Oneness leh Trinity rindan hi Pagan sakhaw rindan nena inhnerem leh inngheng chat ani a tihloh theihloh va. A tenawmin a bulfum hi ngun taka ngaihtuah chuan Babulon thuruk- number 666 leh Setanic symbol killi(Triangle) nen inzawmna thuk tak nei an ni a.

Pathian hnamthlan Yisrael te Pathian pakhat sawidan nen chuan sawirem harsa leh inhlat em em niin, alo zikchhuahna pawh Juda pachal(Apostol) te atang nilovin Greek leh Roman philosophy hmanga siam ani a. Kohhran inerna leh inhmelmakna a siam ta tawk tawk mai a nih hi.

Engpawh nise, heng thu a ka sawitum ber chu Oneness leh Trinity hi Pagan sakhaw pathian nena inkungkaihna thuktak nei ani etih leh, Trinity leh Oneness hi mainstream inang an ni e tih hi a ni!


3 comments:

  1. Oneness leh trinity in tluk I tih leh daih bawk si Aa.!!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Intluk e, a awmzia chu an inang. AN sawi dan hrang vel mai zawk a ni e!

      Delete
  2. Oneness han sawifiah deuh la

    ReplyDelete

RAMHUAI LEH KEINI

Tunlai kan ngaihdan tam taka natna tam tak hi ramhuai ho tih a nih dan lam te inzirtirlo a Pathian tih ah kan puh thla ngawt zel hi chu pawi...