"Scientific research rêng rêng hi Khuarel dân (Laws of nature) hmanga teh leh mihringin kan zawh tlat a ni a. He thil avâng hian Scientist ṭhenkhat tân chuan ṭawngṭaina emaw Supernatural hmanga thilthleng ṭhin hi awi harsa tâk a ni.”
—ALBERT EINSTEIN (1879-1955), Biography Of Albert Einstein: The Human Side
Article dang ka siam tawh te in en a inlo chhiar tawh a nih chuan Christian Theology leh Bible te, a chhunga Pathian te hi a rintlakloh theih zia leh a awm theihloh dân chu inring kherlo a nih pawn inhre ve hrim hrim tawh a. A huai deuh te inawm chuan inchhiar zuina tham tak pawh a ni ngêi ang. Tun tumah erawh chuan 'Miracles' chungchang kan sawi thung dawn a ni.
Thuhma
Ziah tawh angin tunlai ringtu tam tak hi chuan awmze nei a Pathian awm theihloh zia Evolution leh Cosmology aṭang an ngaina lova. Chu ai chuan an nitin nun chu Pathian thiltihtheihna mak a khat nia ngai zawkin rinna ah an innghat a, a chhan chu Thlarau Thianghlim awmpui a, chu chuan chenchilh a, an hlimna ber pawh siam sak tu niin an inngai a ni.
Tin, Pathian awm leh awmloh zawhna hi ṭullo tâwp leh ṭangkai miah lovah ngaih a ni bawk a. A 'awm' tih chu sawi buai ngailovin Thlarau Thianghlimin an thinlungah a tichiang, an inti ṭhin. Chutakarah 'mi a(intifing an tih te)' leh 'thlarau bo' an tih te chu an rinna ang pawm lo tiin an lainat en a, a chhan pawh anmahniah tinungtu a awm ve lo niin an ngai a ni. Nitin nunhona ah thilsual an ti anih pawn Thlarau in inchhirna a siam a, simna thinlung alo pe leh mai ṭhin, niin an inzirtir bawk. Hei hi Thlarau Thianghlim sal nihna ani mai lo em ni? Nge, hei hi 'lungnona(emotional)' kan ti zawk dawn?
Christian Fundamentalists ho ngaihdan ah Emotional hi Pathian hnathawh angin a lang thei tlat. An rin anga alo thlen nasat pauh leh thil dik zanlo pawh lungnona chuan an rinna a tipung tual tual mai ṭhin. Entirnan, Damlo thi ṭep tawh, a damdawi eiin awmzia nei tawh lo an ṭawngṭai a, alo dam tak avânga an rinna pung sawt ṭhin leh, "Pathian hi alo awm ngei a ni" ti ta hi an tam. Chu chu Emotional hmanga Pathian biakna leh Pathian a awm ngei e tih ngaihdan lo pian theihna chu a ni.
Hetiang ngaihdan leh Christian- ten Pathian a awm zia an fiahna hi thuhmun leh thudik a nilo thei lo. Mahsela hriatreng tur chu mahni(mi pakhat bik) chhungril lungnona aṭanga lo piang mai a ni a. Lungnona(emotional) hmang vek hian mimal tin hian ngaihdan kan nei a, a fin khawm a, Sakhua alo piang a, Pathian alo piang ta zut zut a. Hman ata tun thlengin Khawvel a Pathian hmuhchhuah hi sâng chuang alo ni ta!
Emotional vek hian Christiante chu Sakhaw dang aia dik bik leh an Pathian pawh Pathian awmchhun ngei niin a la rin zui tir fan a. An hriat miahloh chu Sakhaw dang ho hian Christiante Pathian hi dik bik awmchhun niin an ngai miahlo ve thung. Agora History ah a chiang hle; Indona alo thleng a, Sakhuana anga indonate alo thleng a, Greek Sakhua kha Judate leh Catholic khan an bei rawn a. A hnuah Catholic leh Juda an indo leh a. History dang kan bih zel chuan Catholic leh Protestant inhalhlumte alo thleng leh a. An Pathian ṭheuhvin pui bik niin an inngai a. An chak changin an Pathian awmzia tihlan nan an sawi cham chi ṭhin. Skeptic- ho huat zawng tak a ni, "Indona thianghlim ah reng reng Pawl tam apiang an chak a ni ngai e" an lo tih sak hial!
Miarcle Hi A Awm Chiah Em?
'Pathian thiltih mak(Miracle)' hi alo awm chiah em, tiin i inzawt ve tawh em? I inzawt a, a awm niin i ngai em? Chu chuan Pathian hi a awm ngei a ni, tiin ngaihdan i siam sak ve tawh che em?
A chang chuan Kohhran pungkhawm ho chuan Hospital a damlo awm mek te damna atân an ṭawngṭai sak ṭhin a, an dam a, Pathian thilmak tih tiin a awm ngei zia an sawi fo ṭhin. Chu chu tupawh kan hre vek bawk. Ṭumkhat mi pakhat hnena a ngaihdan min hrilh pawh- Putar pakhat damlo, a natna an hriatchhuah theih si loh, a damdawi ei awmze nei tam lo bawk a awm a. Chumi chu an ṭawngṭai avânga a dam thu leh Pathian a awm ngei e, tih alo rin tâk dân min fah luam. Damna a chang a, a lawmawm tak zet. Mahse! Mahse ṭawngṭaina hmanga damna chang a nih chuan chu chauh chu damlo dam nana an ṭawngṭai ani ta em ni? Khawvel pum dam nan an ṭawngṭai ṭhin ani lo em ni? Damlo te tan Ringtute hian zantin an inkhawm a piangin 'ṭawngṭai pui ngai' ah an telin an ṭawngṭai sak fo ṭhin a nih hi! Chung mite chu an dam em? An dam vek em? Engvangin nge a dam awmchhun avânga 'Pathian chu alo awm ngêi e' tih ṭawngkam hi hman ngam nge an nih! An ṭawngṭai sak damlo thi te hi a damchhuakte aia an tam tawh zia hi an hre duhlo zawk em ni. An ṭawngṭai sak avânga damte avângin 'Pathian a awm' an ti dawn anih chuan an ṭawngṭai sak damchhuaklote avâng bawk hian 'Pathian hi a awmlo alo nih ngêi hi' an ti duh chuang silo!
Hetiang hi a lawm Lope Hole leh Bias an sawi fo ṭhin chu. Entirnan, mi 50 thlan chhuahin Cancer leh Meizial inkungkaihna an chhui a. Mi 47 ten Cancer leh Meizial inzawmna an hria a, a bang mi 3 ten a inzawmlohna an hrechhuak bawk a. Chung zirna aṭanga mi 3 te zirchhuah bik chauh hmanga Cancer leh Meizial hi a inzawm love, kan ti ang hi a ni. Mahse hmaih a awm a, chu thil hmaih awm lai chu a ni Ringtu tarmit aṭanga hmuhfiah har bik êm êm chu! Sapṭawng takin,'counting the hits and ignoring the misses' an ti a. A duhthusam thutlukna nena inmil chauh a ngaihven a, a kalh zawng thudik awm pawh a ngaihthah ṭhin tihna a ni.
David Mills Leh A Thil Tawn
David Mills thil tawn sawi ang. Kum 1993 khan a pa 'heart attack' in ICU ah a awm a, a thi dawn tawh emaw an tih laiin arawn damchhuak leh hlauh mai. Kohhran hote'n a email-ah "ṭawngṭai rah a ni e" tih tein an thawn hlawm a. Mahse reiloah anu Hospital ah a awm a, a boral thung. Chuta chin a email ah ṭawngṭai pui a dawn thu rêng rêng a dawng ta ngailo. Heta ṭang ani pawn a Ṭha lam ah Pathian tihah an puh a, a Ṭhalo lamah Pathian an puh leh duh silo, a tih hial a ni.
David Mill, Atheist University, Published in the U.S. by Ulysses P.O. Box 3440. Berkeley, CA 94703 www.ulyssespress.com. pp 160
Ṭhenkhatah ve damlo an awm a, theih tawpin doctor te'n an lo enkawl a, an dam chuan Pathian thiltih ah ngaiin Pathian an fak a. Enkawlna nêna a natna a zawhloh erawhin Doctor thiam lohvah an puh thung! Uluk taka ngaihtuah chuan hetiang thil hi ringtute rinna nena khaihkhin chuan thil zahthlak tak a ni! Pathian engkim tithei an nei a, an ṭawngṭai a, an dam a. Doctor fak a hnekin Pathian an fak a. Ṭawngtai chung renga a boral chuan doctor an dem ṭhin. Damloah khan Pathian nge Doctor in thiltithei zawk a an rin rêng rêng ni. Hei hi sawi nawn fo a nih chhan chu Pathian an rin chuan doctor an dem tur a nilo a, an Pathian, an dilna ngaithlalotu zawk an dem ngêi tur a ni ang chu. Dik tak chuan Ringtute hi an Bible milhin nung se Dilna(Asking & Permission) hi dil tur an nilo. 'Mihring tan engkim ruatlawk a ni' tih a ni a, ruatlawksa chu tihdanglam tura dil buai a ngai em ni? Isua ve thungjn Ruatlawk kalh chiahin "Dil rawh u" a tileh lawi si! A mak a ni! Hei hi kan ring êm êm chu a ni si a!
Ṭumkhat John Glenn a'n a ṭumhnih nana Vanthengreng(space) a zin ṭum khan Lei hi arawn en a, “A va mawi êm, Siamtu chu awm ngêi tura mawi a ni”a ti e, an ti. Chu chu Ringtu tam takin an tilar êm êm a nih kha. A âwmlo hran lo, mifing intingat zingah Siamtu(Creator) awm ring an tam tlat. John Glenn ṭawngkam avâng maia Pathian a awm ta, tihna erawh a nilo nasa si! A nilo nasa mai pawh a nilo, Van aṭanga alo thlir thlak nan leh Lei(Earth) mawi a tih em avânga Pathian awm anga a sawi mai theih nana an Thlawh chhuahna Central America chu thipui nâ chi- Harricane in nâsa takin a nuai chu tuman Pathian a awm ngêi ang emaw, Harricane thlentu Pathian chu a awm ngêi ang an ti chhunzawm tawh lo! Mi sâng chuang an boral a. Chenna in neilo mi sing chuang an awm nghe nghe a nih kha. Sawrkar chuan awmphung pangngaia awm leh tur chuan kum 30 hial a awh a ngai, an tih phah hial!
Glenn a'n "Pathian kutchhuak mak" a tih hi chu a duhthusam nena inmilh tâk a thur chhuak mai a ni. Chutiangin tunlai Christian te pawh hian Pathian a awm a, kan nitin nuna thilmak thlengah a chiang, kan ti ṭhin pawh hi an duhlai tê an thurchhuah vang mai mai chauh a ni! A fing zual ten Intelligent design tih ten an phuah zui a. He khawvel thilthleng ṭhalai chauh thlirna aṭanga Christian argument mai mai a ni. Intelligent design ni ila, HIV pawh hi Pathian intelligent design ani ang chu; Ringtute'n an thihpui phawk phawk a, Mizoram phei chu a kai tam ber kan la ni zui!
Tlipna
He khawvel leh kan nuna thilthleng ṭhalai lai lai thurchhuak a Pathian awmzia tihfiah nana phochhuah chi a nilo. Khawvel hi 'Order' leh 'Disorder' infuankhawm a ni a. Chemistry field a Law of equilibrium ang hi a ni; a ṭha leh ṭha lo an inbuktawk hian thil hi alo inhnerem êm êm mai ṭhin. Hetah hian Pathian thilmak tih biahthudi lam a hawi lo. Khuarel hi mihring nena inhnerem hrim hrim a ni a, pawm mai tur kan ni. A harsa tih pawh tupawn kan hria. Khawvel ah cyclone leh ruahpui a thleng fova, ruk ruk leh insuam, nâtna, retheihna leh thihna. Naupang takin Leukemia an vei a. Nupa hlim tur tâk si pakhat zawk a boral a. Vanah arsi an mawi êm êm reng lo a. Thihna a awm a, piang mek an awm bawk a. Hei hi hringnun chu a ni, beiseina leh rindan vei vunga tuemaw hnen aṭanga chhanchhuah inbeisei tlatna Universe chu.
Zabi 21 laia thil langsar tak pakhat chu Media a 'Miracles' thu thar tam lutuk kha a ni. Mi tuemaw natna ata a dam a, khuarel chhiatna laka him ta leh, thih hlauhawm a damchhuakte chungchang chu Pathian thilmak tiha ngaiin Tv leh internet, Chanchin bu thlengin an chhuah chuai chuai a. Chu'ng te hlei hlei chu Pathian awm zia lanna leh chianna an ti bawk a nih kha.
![]() |
| 21st Century Temples |
Hêng tiang mahni chan ṭhat vânga Pathian thilmak tih emaw hmangaihna lo sawi fo hi Chapona leh Rilru Tenawm ka ti. Mi tam tak an thih laia mahni chan ṭhat vânga Pathian thilmak tih- tih ve ngawt ṭhin hi a zahthlak! Mi tam takin an in luah an chan laiin, mahni in a him tak vâng a Pathian ṭhat zia leh a thiltih mak a puh te hi a chapo thlakin a tenawm tlat! A dik zan lo bawk! Pathian hmangaihna hi a kim zan lo tlat! Hmangaihna tawp lova hmangaihtu an tih khi a lawm dawn em ni? Engtin nge ka'n sawi ang, 'Pathian hian hmangaih bik a nei tlat', 'A sual tlat', 'Engkim a enkawl lo tlat,' emaw 'a khing-bai tlat!'. Nge, mihring hian 'emaw' tih hmangin kan inawi-tlai chawp mai zawk a ni!
A ṭhen lah hian 'rinna' hmatheh meuhvin zawhna harsa chhanna tur an duang sa a. Mittui tla dâwn dâwn hian an sawi ṭhin. Mafaa Hauhnar ṭawngkam takin mahni phone bo mai maiah pawh vui nasa êm êm ṭhin ringtu awmkhawm kha an ni si a. A ṭha lai thur a, a ṭha lo lai en hmaih hi a pawilo teh meuh e. Mahse chutiang nilo, a ṭha lai reng reng thurchhuah tur pawh awm lo khawpin he'ng zawhna hian delh kilh ve ngat se 'Pathian hmangaihna vek a ni' chu an ti bik hauh lo ang. Retheih vanga rilru hmang thiam lo an awm a. Chutihrualin nawm sak luat avâng a mahni rilru a zawhna insiam thiam theilo nih hi thil awl-ai tak, mit tideltu a ni!
.jpeg)


.jpeg)
.jpeg)

No comments:
Post a Comment