Saturday, 4 April 2020

MORALITY HI PATHIAN ATANG A LOKAL A NI EM?



Theist ho ngaihdan chu hriatsa vek a ni a. An ngaihdan kha dik ta ber niin an hre bawk. Hei ringawt pawh hian Morality hi Objective nilovin a Subjective êm êm tih min hrilh nghal phawt a. Chu erawh Atheist lamin an pawm si lo a, Morality nei ve lo ang hial ah an ngai ta ṭhin a ni.

Argument pahnih an chhawpchhuah lar zet hi han tilang ila-

  • Thil dik leh dik lo kan thiarna(Morality) hi Pathian aṭang chauh va chhuak a ni a. Chu chu zir tur leh zui ber tur pawh a ni. Hei hi Objective Morality tih a ni.

  • Objective morality tello chuan mihring hian thil dik leh dik lo thliar thiamna a nei lova. A bikin Atheist te hian Morality an nei lo.

MORALIY CHU PATHIAN HNEN AṬANGA LO CHHUAK A NI RENG EM?

Morality hi Pathian aṭanga lochhuak a nih dawn chuan Pathian a awm, kan tih zet a ngai a. Pathian a awm ngei a ni tih evidence a awm si loh erawh chuan chu chu engmahlo tihna a ni thung ang. An duh chuan Evidence an neih hun ah an rawn Objective morality leh thei ang, phal vek a nia lawm!

A hmasa berah chuan zawhna pakhat a awm a. Pathian chu engtin nge 'Ṭha' nia kan hriat mai theih ang. Plato chuan Euthyphro Dilemma arawn dah chhuak a,  "Chhungril ṭhatna hi a ṭhat avanga Pathian min pek kan ti dawn nge: Pathian chhungril ṭhatna avanga ṭha kan ti ve zawk" tiin

Tihian han ti ta ila. Mitin hian thil engpawh/thil thleng engah pawh  hian‘dik leh dik lo',‘ṭha leh ṭha lo’ tih chungchang a kan ngaihdan a inang vek lo a. Chutah chuan Pathian hi a tichiangtu chauh lo ni ta se, Morality chu a lak aṭanga chhuak a ni lo tihna a ni. A tel miah lo pawn Morality chu kan nei thei tihna a ni daih. Tin, kan mamawh ber hek lo a, amah hi awmlo mahse Morality chu a ṭhang bek bek tho ang. Pathian chu lo awm ta reng pawh nise, a ni chu Morality speed up tu mai chauh a ni bawk ang!

Anihloh vek pawn, thil engemaw ‘dik’ kan tih theihna chhan hi Pathian thupek vang ni ta se, chhan awmlo lehnghal in, chu Morality chu ‘awlze neilo/kan ngaihdana lakkawih(Arbitrary)’ tihna a ni tho tho. Chhan leh vang awm lova Pathianin ‘dik’ a tih avanga Morality lo nei ni ila, chu kawng chu awmze nei lo, chhan awmze neilo(clueless) tihna a ni. Bible ah pawh kan hmu a, Pathian chuan a ngaihdan leh thupek a tidang zung zung a, chuvang a Bible Commentary lo tam a, Church Dogmatic inanglo lo piang ta nuai a ni a. Hei ringawt pawh hian Morality chu Objective nilovin a ti Subjective em em zawk a nih hi.

He’ng Logic hian Pathian hi Morality siamtu a nilova(Morality hi a Objective lo tihna a ni), lo Objective ta riau pawh nise, dik leh diklo ngaihdan inanlohna thinlung ah hian a hmuhfiah ve na lek TARMIT ang hi a ni chauh ang, mihringin kan inzir bek bek a kan hmuhfiah ve thin chauh ta ang hian. 

Tin, Pathian morality(Divine morality) kan sawi kai ngei ngei a ngai bawk. Theist thenkhat chuan Pathian a thatna leh thatlohna awm hi a Objective lo a, a duhdan vekin Morality hi alo awm a, a Subjective lutuk, an ti thin. Chu chu lo ni ta se, Subjective ta viau se, eng Pathian ber nge mihring Morality chu rawn pe ta ang? A tlem berah Sakhua sang chuang awmna Khawvel ah hian a tlem ber ah Pathian sang chuang a awm tih kan hria a. Han en ta ila, an Pathian theuhvin a hrilhna atang a ‘tha leh dik’ an tih chu a inang nual hlawm a. Mahse, a chhungril tak ah chuan inanna lai an nei miah lo. A tam zawk chuan mi tihhlum(murder) hi tha lo an ti tlang vek a. Athen ah chuan tha leh tha lo tihlai hun an nei thung. Entirnan, Bible a Pathian chuan Gay thah hi a thiang, tiin a ziak a. Aztec Ni Pathian thung chuan Hmeichhe naupang hi inhlanna thianghim a tan thah a thiang, a ti ve thung. Heng bakah hian tha leh tha lo tih hun inang lo tak tak heng- mihringpui thah, rukruk leh intihbuai, nupui pasal chungchang leh sex chungchang thleng tam tak a awm!

Hetah hian eng Pathian ber hi nge Morality chu rawn siam ang? Pathian i hmuin i inhria a, a zuitu Sakhua ah i lut a, an Morality chu dik i ti em em a, mahse chu chu tu Pathian ber chuan nge ‘kei hi Morality dik’ tia insawi thei? ‘Kan Pathian atanga chhuak Morality hi a dik ber’, ti ta la, midang ngaihdan pawh i ngaihdan ang tho a ni. Hei hian English lam a an sawi fo thin- ‘Abitrary God’, ‘Abitrary Religion’ leh ‘Abitrary Morality’ te hian Morality nei tir tu Pathian kan mamawh kher loh zia chiang takin an tilang a ni!  

PATHIAN TEL LOVIN KEIMAHNI AH ‘THA’ A AWM THEI EM?

Morality chungchang ah hian Pathian kan va sawi rik kher loh chuan thil harsa tak sawifiah tur a awm lo. Keimahni ah hian nungchang tha leh tha lo a awm a, chu mi kan hman hun dik leh dik loh mai chu a ni!

A hmasa berin, kan nungchang a tha leh tha lo hian midang a nghawng ngei ngei tih kan hria a. Lungtum hi a mum that leh thatloh ah kan mihringpui a nghawng lo. Kan nungchangin thiltih a neih chiah hian ‘tha leh tha lo’ hi kan thliar hrang ta mai zawk a ni. Chuvang erawh chuan Tsunami leh Tektla velin mihring tam tak a tihlum a, he thil thleng hi ‘thil dik lo tak a ni’ tihna tur erawh a ni miah silo!

A nihna tak ah chuan Morality hi mihring leh mihring inkar a kan thiltih atanga lo langchhuak a ni a. Tuman Acid-in Naute an bual ngai lo, ‘Acid a bual hi a tha’ ti engang mahse tuman an ti dawn lo. Hei vang hian kan thiltih hian tha leh tha lo inthenphelphawkna lai a nei ta a ni ber a. Entirnan, kan thiltih, a tulnain a phut tlat ni silo avang a midang natna leh hrehawmna thlen thei thil chu ‘a tha lo’ kan ti thin. Chutah chuan ngaihdan dang ala awm leh a- tihpalh thilthu(accidentally) avang a mi thah hi Objectively a ‘dik lo’ tihna leh ‘dik’ tihna lai a awm a. Chutah chiah chuan Objectively Moral Truth an tih, reasoning(science) lo pawimawhna em em chu a ni!

Society chungchang ah pawh hian a ni deuh vek a. Khua leh khua a ngaihdan/tihdan tha leh leh tha lo a inang vek thei lo va. Khaw khat rau rauvin an Moral standard pawh an thlak fo thin bawk. Khaw khat thiltih avang a midangin an lo tuar a, anmahni hlawkna lo ni daih ta erawh chuan, ‘an ti dik a ni’ ti tur erawh chuan thil har tak a nit hung. Midang tawrhna, mahni hlawkna si hi chu sawifiah dawn a, ‘a tha’ emaw ‘a tha lo’ tih theih a ni lo. Hei vang a Sawrkar tin rorelna ah buai leh phun fo kan nih ber hi. 

A tawp ber ah chuan mihring ten ‘tha’ kan tih fo hi a inthlakin a changkang chhoh telh telh a. ‘Bawi/sal’ neih te kan tawp san a, Naupang nupui pasal a inneih luih tir te, hnam hnuaihnung zawk tih duhdahna leh Tuai halhlum  thlengin kan ngaihdan kan thlak ta a nih hi. Pathian in morality pek zinga la kal fawr ber leh dam rei ber chu ISIS ho hi an la ni ngei ang, Tuai ho Building sang taka tang an thlak hlum a, naupang pawngsual leh sal a chhawr an la ban lo va. An Sakhaw zauh nan midang thah an la hreh lo tluang zel chu a nih hi!
x

No comments:

Post a Comment

RAMHUAI LEH KEINI

Tunlai kan ngaihdan tam taka natna tam tak hi ramhuai ho tih a nih dan lam te inzirtirlo a Pathian tih ah kan puh thla ngawt zel hi chu pawi...