Mizote pawn Sandei sikul a naupang inzirtir nân Setana hming chu Lucifer an ti fo thin. Lucifer chu sual tak, bum hmang, atso nei ṭhin, Pathian lak aṭanga hel niin mi a rin tir thei a. English a kan hriat tlanglawn dan ber pawh Devil(ramhuai) emaw Setan tiin hriat lar a ni. Ṭhenkhatin “fallen angel(vantirkoh tlu/sual)” an ti a, hei erawh chiang takin Hebrai leh Greek lehkhabu ah hian a awm hauh lo thung.
A hmasa berah Classical Bible aṭang Hebrai hming neih dan hi en maia a landan, sapṭawng a proper noun value nei ang mai mai hi a nilo. An hming hian an landan chauh nilovin an chhan(purpose), tihtur(mission), nihdan(cause & effect), enge an zirtir ṭhin zawng zawng a huam vek ṭhin. Chuvang chuan an mission nei tura kohchhuah an nih khan an hming thlak sak an nih ṭhin.
Bible hrilhfiahnaa tihsual tlanglawn tak chu hming leh title thliar hran hi a ni. Entirnan, 'Lal Davida', tih hi 'hming' 'David' (identifyer) leh a 'title', 'Lal' tihna a ni a. Hebrai thumal דויד (david) tih awmzia tak chu; 'hmangaih', emaw 'hmangaihtu' tih leh Davida mizia sawifiahtu a ni. Hebrai ṭawng מלך (melek) tih pawh hi a awmzia tak chu 'roreltu' tihna tho a ni a, Davida mizia sawina a ni bawk. Hebrai mite chuan hetiang hian hming leh title an thliar hrang ve lo a. 'Lal Davida' tih thumal hi Hebrai ṭawngin 'roreltu chu hmangaihtu a ni' tihna a ni a, Israel lal mi ṭha ropui tak leh Pathian ṭhian hming atân chuan a inhmeh hle a ni. Hebrai hmingte hian awmzia a nei a, chu chu sap ṭawnga lehlin a nih chuan a awmzia a bo ṭhin.
Vantirhkoh tlusualpa pawh hi a tluk tawh avângin a hming dik hi mihringte zing a puan a ni tawh lo a. Setana tih hi a hming dik pawh a ni tawh lo a, Lucifer tih pawh, chutiang zel in. A mah chauh pawh a ni lo, fallen angels ho leh demons ho zawng zawng pawh an hming dik tak hi thup vek anni tawh. Setan tih phei hi chu Babylon saltanna aṭanga Persian ho sual sawina pakhat 'Saitan' tih aṭanga an hmelhriat, saltang lokir leh te'n an rawn hawn tel a ni an ti. Paradise tih pawh an saltanna lam aṭang thoa persian ṭawng Paradeisos( Hindu Pardes) - Nebukadnezara pangpar huan leh an hmanlai Eden inanna aṭanga an hriat ṭan ve tho tiin mithiamte chuan an sawi!
Isaia 14:12 ziak a, “Aw ‘Varparh’, zing lam fapa engtizia nge van ata i tlak tak chu le…..” tiha a ‘varparh’ lai kha ‘Lucifer’ tih a ni a. Latin ṭawng 'lucem ferre' tih aṭanga english-a lehlin chhawn leh a ni a. Sawi tawh angin a awmzia chu 'varparh' tihna a ni. 'Morning star(Venus)' nen pawh hian sawi zawm a ni bawk. Isaiah 14:3-20 hian Babulon Lal sawi nan a hmang a; chu chu Helel ( llyh , shining one) a hebrai lamrik danah chuan a ni a. A english a lehlin, latin ṭawnga Lucifer bawk kha a ni.
Isaia 14:12, Aw ‘Varparh’, zing lam fapa engtizia nge van ata i tlak tak chu le…..
Isaiah 14:4, he tihelna thu hi Babulon lal au khumin i la sawi ang, "Eng tizia nge hnehchhiahtu chu a va reh ta êm! Eng tizia nge rangkachak khawpui chu a va reh ta êm…
Tin, 'Varparh' Hebrai 'Helel' tih leh Latin-in Lucifer an lo tih hi Greek ṭawngah 'Phosphorus(2 Pet. 1:19)' tiin lehlin ve a ni tho bawk. Mahse 'Phosphorus' erawh Y'shua sawina a ni thung(Rev. 22:16).
Hebrai : Halal / Heylal / Helil / Heeyleel
Latin : Lucifer ( Planet Venus ) / Luciferos
Greek : Foosforos / Phosphoros / asteer / astera
English : Morning star / Day star / Shining One
Mizo : Chawngmawii / Varparh / Arsi
Tihian Lucifer chu Satana hming bik emaw hming bik hrim hrim a nilo tih a chiang a. Pawimawh ta erawh he hming pu thei hi hriat chian a ngai hle. Bemidbar (בְּמִדְבַּר) ah chuan, "Yakov aṭangin Arsi a lo chhuak ang a"(Num 24:17) tih leh 2Pet 1:19, “Tin, hrilhlawkna thu nghet leh zual kan nei a ni, khua a lo var a, Varparh arsi (foosforos / Day Star) chu in thinlunga a lo chhuah hma loh zawng chu chu thima khawnvar an ngaihsak anga in ngaihsak chuan in tiṭha ang" tih te hi Y'shua sawina vek an ni.
He'ngte hian chiang takin 'Lucifer' chu setana(ramhuai) emaw vântirhkoh tlu zinga hming pakhat emaw hming bik a nih loh zia a tilang a. Chutihrualin miropui, mithianghlim hlang sawina, emaw kan sual kalpui tu Y'shua mission ropui lo chhuak tur avânga a hming neih tel sawina pawh a kawk thei. Misual sawina a nih ngailoh zia chu; “Kei Isua hian kohhran ho pawlte tân heng thu hi in hnena hriattir turin, ka vantirhkoh ka rawn tir a ni, Davida bulpui, arsi eng tak, Varparh (astera / Morning Star) chu ka ni”( Thup 22.16) tiin. Heng bung leh chang te hian Lucifer hi setana hming leh nihna a nilo mai nilovin Y'shua ngei pawh Varparh nihna nei tiin Bible hian alo sawi a ni. Hming bik emaw chu chu a kawk tih fak tur awm lo a, 'title' tih hian a fiah ber.
Lucifer(morning star) chu tluchhia leh satana ang maia ngaih hi Isua pian hnu zabi 2 leh 3 lai bawr a Kristian zirtirna a nih hmel a. Luka 10:18 'Setan' tia lehlin pawh AD zabi 3-na vel aṭang chauh a lo chhuak a nih hmel bawk. A tawp berah chuan Hebrai hming awmzia avangin Y'shua hi Varparh a ni tawh a, a chhan chu mihring tâna enna rawn thlentu a nih vang a ni. Isaia ziaka 'Lucifer pawh hniam tak a' pawh hi Varparh chu a ni ngei ṭhin a, mahse Varparh hming a neihna chanvo a fail pui vânga paihthlak, paihthlak hnu a hming thar emaw Varparh a nih hma hming zawng zawng nena thupbo sak tak a ni bawk a. Mahse chu chu tunge a nih hriat a ni tawh lo a, Setana leh Ramhuai Lal, Khawvela thuneitu tih zawng hi sawi rik a ni tawh.


No comments:
Post a Comment