Christian-te Pathian hi thil mak leh hriat thiam har tak niin a lang. Christian chhungkua rau rau ah pawh Pathian nihna leh a zia te, a zat leh a awmzia chungchangah inhnialna rêng a bang thei lo a. Chung zinga lar tak pakhat chu Thomas Aquinas-a theology hi a ni. Christian-tea zawhna pek ṭhin chu,“Pathian hi tlang takin hriat fiah theih a ni em?" tiin. An chhanna chu 'thei lo' tih hi a ni ṭhin. A nih chuan Pathian chu engtin nge kan hriat a, a nihna pawh chu engtin nge kan hriat a, kan hriatna lai tak pawh chu a khawi lai nge a nih a, a eng lai ber chu nge kan hriat chhan pawh chu lo ni ta ang? Chu zawhna pawimawh tak chu chinfel tumin Bible nen an ṭang kawp a, National Catholic Almanac chuan Pathian zia leh nihna chu tihian an ziak lang ta a ni. Pathian chu,
- Ropui ber(almighty),
- Chatuan mi (eternal),
- Thianghlim(holy),
- Thi thei lo(immortal),
- Khat chhuak (immense),
- Danglam thei lo (immutable),
- Hriat thiam rual loh(incomprehensible),
- Sawi fiah theih loh(ineffable),
- Tawp chin nei lo(infinite),
- Hmuh theih loh(invisible),
- Roreltu dik(just),
- Hmangaihnaa khat(loving),
- Khawngaihnaa khat(merciful),
- Chungnung ber(most high),
- Finnaa khat(most wise),
- Engkim tithei(omnipotent),
- Engkim hria(omniscient),
- Khawi hmuna awm(omnipresent),
- Dawhtheihnaa khat(patient),
- Ṭha hlang (perfect),
- Intum chawp (provident),
- Chungnung ber (supreme),
- Mi rinawm (true) a ni.1968 National Catholic Almanac, edited by Felician A. Foy, O. F. M. (Paterson: St. Anthony’s Guild, 1968), p. 360.
Heng ningphung leh zia te hi a ropuiin a dangdai khawp mai. Mahse, kan en chik chuan hrilh fiah leh chuan ṭullo thil harsa tak pakhat, buai ru tak si a awm a. Khing nihphung leh ze dang zawng zawng kan tar chhuah tak te awmze nei miah loa siamtu pakhat a awm a, chu chu 'Hriatthiam rual loh' tih hi a ni.
Pathian zia leh nihphung tlar thlak del dul a ni a; mahse, 'hriatthiam rual loh' a ni leh daih si! Hriat thiam rual loh ti chungin a zia leh nihphung an hre ṭeuh thung tho si!
'Hriat thiam rual loh/hriat fiah phak rual loh' tih thumal hian Christian-te hi agnostic tluk lekah a chhuah a ni zawk mai em? Nge, mihring chhia leh ṭha hriatna fim(reasoning) hian a pha lo kan ti dawn zawk.
Christian pakhat ziakah chuan:
"... Pathian chu mihring hriat phak mai mai a ni lo, sawi fiah theih lah a ni vek hek lo; mahse, leilung dan kalhmang leh khawsak dan aṭang hian a awm tih chu kan hre thei si a ni"Thomas, Philosophy and Religious Belief, pp. 180-181.
Chriastianity leh agnostic te hian ṭanhmun inang an nei tih theih a nia, chu chu Pathian hi chhui chhuah emaw, hriat fiah emaw, sawi fiah emaw rual nia an rin loh ve ve na hi a ni. Mahse, Christian-te hian agnostic nih erawh an duh miah lo! Chutih rualin, agnostic an ni tih an inhai si a. Pathian ring mawl ve tawp, 'religious agnostic' an tih ang hi an kat fur. Mizoram ringtuteah phei hi chuan 80% vel hi religious agnostic kan ni hial lo maw! A fing fal deuhten agnostic nih hreh ta ngang chu Bible nen Pathian zia leh nihna an dahchhuak ta ṭeuh a. Mahse hei hi agnostic laka an tlanchhiat duhna mai mai niin a lang daih thung.
Tin, Religious agnostic hian ṭanhmun nghet ve tak pakhat an nei leh ta bik a, chu chu 'Pathian nihna hi amah ah chauh a ni a, keini ah chuan a limit tlat thin a ni' an ti. Chuvang chuan, Pathian hi a awm (exist) tih thumal hman hi an hlau ta êm êm ṭhin a, a awm lo tih pawh an hlau bawk. A awm (exist) a nih chuan thil awm (existence) reng reng hi a limit vel vek a, chutiang a nih chuan Pathian pawh chu a LIMIT tihna a ni thei! Chuvangin, religious agnostic tan chuan ‘existence’ thumal hi thil hlauhawm tak a ni a, a awm lo tih lah thil hlauhawm tak a ni bawk a. A awmzia berah chuan a buai chuar a ni ber e!
Hei vang hian Christian mi thiam zawkte'n agnostic laka tlanchhiat nan Pathian nihna leh zia an zam ta vak vak kan ti tawh a. Chu lah chuan a ngaihna reng hre lovin a siam leh thung si ṭhin a nih hi! A chang lahin chatuan mi leh tawp chin nei lo a nih theih nan 'tisa piah lam thil (supernatural)' ang deuhvin an chhuah a, Pathian chu leilung dân nena inzawm lo an ti a. A chang leh amah chu ropui leh dangdai tak a nih theih nan zia leh nihphung a nei niin an hre tho bawk si. Chu lah chuan leilung dan kalhmangah an Pathian chu an chentir a, chuti chung chuan agnostic laka tlanchhiat nan bawk tharlam takin 'tawp chin nei lo ziarang a nei' an la ti fan bawk a nih hi!
Mahse, heng hi kan sawi tak angin han ngaihtuah chiang ila, 'tawp chin nei lo ziarang' tih thumal hian harsatna lian tak a la nei tho mai. A ziarang tawp chin nei loa kan puhna hian ṭha lam leh sual lam erawh a thliar leh chuang hauh si lo. A chhia leh tha ziarang tawp chin nei lo tih hian tawp chin nei a nihzia a tilang hial zawk awm e.
Feuerbach sawi fiah dan hi a ṭha khawp mai,
"Tawp chin nei a ni ang tih hlauh luat tukna hian Pathian hi a awm ang tih hlauhna mai a siam a. Thil awm reng reng hian hrilh fiah theih chin nei lo mah se ziarang erawh nghet tak an nei a, tawp chin nei mi nih hlau reng reng Pathian erawh hi chuan awm ve hi a phu lo mai ni lovin chakna (strength) min pe thlawt lo” a ti. Feuerbach, Essence of Christianity, p. 15.Hei vang hian 'ziarang tawp chin nei lova' tih hian awmzia rêng a nei lo a, eng ang hrilhfiahna mah a pawchhuak hek lo!
Ṭhenkhat chuan mihring hriatna hi 'limit' nei zawk leh hriat thiam chin nei niin an ngai ta a. Pathian chu hriatfiah phak loh ah an chhuah bawk a. Miin 'Pathian engkimtithei’ tih hi thil theih loh a ni, emaw ‘Engkim petu Pathian’ tih hi thil inrem lo tak a ni tiin khawvela sual lo luh dan Bible hmanga an hnial changin Christian-te chuan agnostic rin dan ang chiahin 'hriat thiam phak loh Pathian' -ah an dah zel bawk a. Dik tak chuan Christianity kawr hi han kheh tak tak ila, a chhungah agnostic hi a lo tawmkuk a ni ber! Agnostic aia an changtlunna bik pawh a awm hek lo. Agnostic laka insawi fiah nan an sawifiah theih loh kha sawi fiah an tum a, an hriat phak loh kha hriaah an inchhal a, an ngaihtuahnain a phak loh kha an ngaihtuah ṭhin a. A tawpah agnostic nen inhne rem tak, inngeih hauh si lovin bawm khatah an inkhungkhawm mai ṭhin!
.jpeg)

.jpeg)
No comments:
Post a Comment