Theologian tam tak zirtirna atang chuan Pathian hnung zuitu te hi thuanghniha then an ni a; Believers(ringtu satliah) leh Disciples(Pathian koh bik) ah hian an then a. Heng mite pawimawhna leh Pathianin an chunga a ngaihdan leh a hman dan pawh hi a dang ve ve a. Zirtirna tam zawkah chuan Disciples ho hi chu Pathianin a serh hran bik..prophets, pastor, father, saint..adt ho te ang hi anni a. Piantharna hrim hrim pawh hi an mahni tan bika duan niin, tui leh thlarau baptisma phei chu Disciples chan tur chauhin an ngai a. Amahni ah Pathian a pian tawh avangin an nunah sual a awm tawh lo a, an dai baw ngai tawh lo a, an chau tawh ngai hek lo.
Believer class ve thung chu rawn piang lam niloin “thunun/enkawl(influence)” zawk an ni anti thin. An tan chuan piantharna hian awmzia a neilo a. Pianthar theih pawh a nilo a, enkawl leh a tul hun atana hman mai mai an ni a. Tlu thei, tlu thin. Sual ngaihtuah thei, sual thei, sual thin leh chaklo thin an ni.
Hei hi theologian ngaihdan fumfe tak a ni a. A dikna lai awm mahse a diklohna lai a awm ve leh tlat thung si a ni. A bikin baptisma chungchang hi han khel dawn teh ang. Disciples class ho chauh chan turin baptisma hi duan chiah a ni em, enge baptisma, eng atan nge a pawimawhna tih han chhui chin teh ang.
CHANDAMNA ATAN BAPTISMA A PAWIMAWH EM
Middle age tirlam ah kha chuan Pelagius zirtirna anglo takin Augustine kha chuan Baptisma chu naupang atanga puitling thlengin chhandamna atan a pawimawh tak zet a ni tih kha an zirtir ber a. Kum zabi 12- na ah chuan khunkhan taka neih atan “sacrament” zingah telh ve alo ni ta a ni. Luther’s Large Catechism, 1529- in a sawi dan phei chuan Catholic, Eastren Orthodox, Protestant reformation, Lutheran leh Anglican ho zirtirna ah chuan “To be saved(chhandam nan)” tih vek a ni.
Baptistu Johana chuan “Rul thlahte u(Mat 3:7)” min ti a. Paula chuan “rinna avanga khawngaihna a chhandam inni(Ephesi 2:8,9)” a ti leh a. Petera chuan “sim ula, insual ngaihdam nan Isua krista hmingin Baptisma chang theuh rawh u(Tirh 2:38) a ti a, tin, Baptisma chu Isua thihna leh thawhlehna anpui a nih zia a sawi bawk(1Peter 3:21). Isua vekin “mi tupawh tuiah leh thlarauva an pianthar loh chuan Pathian ram an lut thei lovang(John 3:5)” a ti ve leh a ni. Heng zawng zawng hi kan rem khawm dawn chuan tihian chhandamna alo insiam fel ta diam mai a, rinna(faith)+ simna(repentance)+ thih(baptisma)= chhandamna(salvation) tih hian kawng a awmsa diam mai a ni.
He formula hi bawhkan hlauh chuan a pawi thui em em a. Diklo taka shortcut chuan ringtu nun a fiahlova, engah mah a tlak lo a, chhandamna thleng zoloin a zuzi mai thin a ni!
BAPTISMA CHU ENGE
BC 1000 hunlai vel khan Johana Baptisma ang tak hi Juda hnam khan an lo nei deih tawh a. Juda dan leh Talmud chuan chu chu “Mikvah” a ti a, English- ah chuan “ritual purity(urhsun taka thenthianghlim)” tihna a ni. Juda bible ah chuan miin Temple chhungah a luh dawn chuan he Mikvah hi a chang hmasa ngei ngei tur a ni a, chu chuan Juda Pathian a ring nei a ni tih a lantirna a ni. Thuthlungthar JUda lamah vet hung chuan Paula vekin Isua thihna chu sual kan thihsanna a ni a ti a, chutiang bawkin Isua thawhlehna chu nun thara thawhlehna a ni a ti a ni(Rom 6:3-5). AD 27 –laia Johna baptisma pawh kha simna baptisma aimahin simna atanga baptisma tih zawk tur a nih hmel a(Mark 11:13; Luka 7:30). Isua ngei pawhin a ngai pawimawh em em a nih kha!
Baptisma chu greek tawng “baptizo” tih atanga lak, “silfai” tihna mai a ni a. Bible ah erawh chuan a nihna tak hi chi tam takin a awm a ni;
1.Felna zawng zawng hlen chhuak tawh tih entirna a ni(Mat 3:15)
2.Sual laka thih sanna entirna a ni(Gal 6:14)
3.Krista nen inzawmna nghet entirna a ni(Rom 6:4-13)
ENG HMINGIN NGE CHAN TUR
Isua vekin “intih a piang ka hmingin ti zel rawh u” a ti a, chu chu rawn chhunzawmin Apostle Paula chuan “engkimah Isua hmingin ti zel rawh u” a rawn ti ta a ni. Isua vekin “thuneihna zawng zawng ka hnenah pek a ni tawh” a ti a, tin, “hming zawng zawnga hming chungnung ber” title chu hlan a ni bawk tih Isua hian a sawi a ni.
Isua tih hi Hebrai ah chuan “Yehoshua” emaw “Yeshua” tihna a ni a. A lampum chuan “Jehovah chu chhandamtu” tihna a ni.
Baptisma channa atan pawh hian Isua hian hming hman tur hi AD 30 laia Isua vana a lawn dawn khan a zirtirte a chah a, “Pa, Fapa leh Thlarauthianghlim hmingin Baptist rawh u(Matthew 28:19)” tih a ni. Mahse kum zabi 1-na laia Apostle te hming hman erawh chu engkim maiah khan “Isua hmingin” an ti vek thung(Galatians 3:26,27; Tirh 2:38; 8:12,36,37; 10:43,44,47). Hei hi Apostle ten Isua thusawi an zawmloh lampang a nilo a, Isua hming chu chhandamna(Hb. Shua) anih tlat vang zawk a ni.
BAPTISMA CHANG THEI TE
Theologian thenkhat ngaihdana Believer class chan ve atana duan a nilo an tih thin dikloh zia chu Tirh 8:12 leh 10:43 ah a hmuh theih a; hetah hian Believers ho ngeiin a ni Baptisma chang ni! Hei aia ngaih pawimawh zawk hi bible hian ala nei zawk a ni.
Baptisma hian anpui alo nei tawh a. Hlimthla pawimawh leh awmze nei tak atanga lo piangchhuak a ni a tihloh theihloh.
1. Setana toilet(Gen 1:1-2): He toilet ah hian setana pawl zawng zawngte(dinoussauras) chu tih mih vek an ni a. A awmzia chu leilung hmasa ber chu tui hmangin Pathianin alo chimpil tir vek tawh a. Tui hmangin thihna, siam tharna alo thleng tihna a ni.
2. Nova toilet(Gen 6-8): He toilet ah hian Nefellim leh mihring fate an inneihpawlh nasat em avangin thenfaina alo thleng a. Nova leh a chhungkua, ransa thianghlim thenkhatte nen chauh tui hian a chim ve lo a. A dang zawng chu tuiin a chim vek a, a tihlum a, siam tharna alo thleng bawk a ni.
3. Isua thihna(Kol 2:12): He thihna hian mihring sualna zawng zawng a phur a. A thihna in a bual khat a, nunna thar alo awmleh ta a ni.
Heng atang hian baptisma awmze dik tak chu alo lang ta a. Baptisma a rik hian“lungngaihna” leh “thihna” hi a ri tel ngei ngei tur a ni. Chuan thil khunkhan tak leh pawimawh em em a ni bawk a. A kentel pawimawh em em chu rinna(faith) mai bakah simna(repentence) a nei hmasa zet tur a ni(Mark 16:16; Tirh 9:18; Tirh 2:38; Matt 3:8; Tirh 10:39; Matt 28:19; Rom 6:1-13).
Hetih rual hian pawl ram zauh nan emaw, inneih nikhuaa chan atan emaw, a awmze hrelo a chan emaw, rinna neilo leh simlo tana chan hi phal loh leh khap tlat a ni thung a. Changlui leh tilui an awm chuan Pathian tumpuiloh ram dai tihna a ni. Pathian tumpuiloh ram dai hi Hebrai- ah “hamartia” tih a ni a, chu chu“sual” tihna a ni!
NAUPANG BAPTISMA CHUNGCHANG
Tirh 8:12 ah chuan Baptisma hi hmeichhia leh mipa ah chan tir a ni tih kan hmu a. Hengbak ah hian hmun dang dangah chhungkua anga chang pawh an awm a, naupang erawh a chang zingah sawi tel an ni ngailo(Tirh 16; 1Korth 1:16; Tirh 16:5). Naupang baptisma chan hi a chunga topic atang khian khap a nih zia chu a lang mai a ni. Mahse an chanloh vanga meidil kal tur lampang an nilo a, reason an la neihloh avangin baptisma chu chanter rihloh mai an ni. Mahse meidil an kal dawn tihna niloin, Davida ngei chuan a fapa, Betsebi laka a fa chu serh pawh tanlo, Baptisma pawh changloin thi mah se, “A hnenah ka la kal ve ang” a ti a nih kha(Sam 12:15-23).
Reference:
1. Douglas Allen Foster and Anthony L. Dunnavant, The Encyclopedia of the Stone–Campbell Movement: Christian Church (Disciples of Christ), Christian Churches/Churches of Christ, Churches of Christ, Wm. B. Eerdmans Publishing, 2004, ISBN 0-8028-3898-7, ISBN 978-0-8028-3898-8, 854 pages, entry onBaptism
2. Bowker, John (1999). The Oxford Dictionary of World Religions. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-866242-4. OCLC 60181672
3. Arndt, W., Danker, F. W., & Bauer, W. (2000). A Greek-English lexicon of the New Testament and other early Christian literature (3rd ed.) (164)
4. Theological dictionary of the New Testament. 1964– (G. Kittel, G. W. Bromiley & G. Friedrich, Ed.) (electronic ed.), volume 1 (530)
5. A Greek-English lexicon (Rev. and augm. throughout) (305)
6. Stoltz, Eric (2005). “A Christian Glossary: Baptism”. The Abraham Project. Retrieved February 25, 2009
7. Online Etymology Dictionary. Etymonline.com. Retrieved on August 14, 2010.
No comments:
Post a Comment