Pathian lehkha thu hian hun hi a then hrang thliah thliah a, chung te chu hun inanglo tak tak, mahse pawimawh em em si te an ni. He hun hi Bible zirtu te chuan Dispensation an vuah a, mizo bible ah chuan Pathian enkawlna emawHun tiin dah a ni ve thung(Ephesi 3:2; 2:7). Pathianin a hun a zir zela chhandamna a siam hun pawh a tih theih bawk. He hun inthlak zelah hian mihring chungah enkawlna dan pawh a dang zel a, a thar zela siam thin a ni. Dispensation hi hun 7-ah then niin hun 5-na lai chu hman zawh a ni tawh a, hun 6-na ah hian kan awm mek tawh chu a ni. Mahse chu hun inthen dan leh nihna lam tak ai chuan Pathian min tiam ram lam hi chhui zawk ta ila, a ram tiam leh a thuthlun inkungkaihna lam hi lo bih zawk daih teh ang.
Adama hulai
Dispensation hi Eden huana Adama siam atanga in tan a ni a(Gen 2:7). Adama hi Pathianin mawl tak leh hriat thiamna neiloin a tir te chuan a siam a, zawi zawia thang chhauh bek bek turin a duang a ni. Pathianin Adama te nupa chunga a ramtiam chu leilung, khawvel luahkhah a ni a. Hemi atan hian Pathian nena an thuthlun chu ”chhia leh tha hriatna thing rah” kha hnaihlo a, ei hekloh tur a ni a. Mahse Adama nupui, Evi chuan eimi a ni tih hriain a ei a, adama pawh chuan hmangaihna avangin a ei ve ta a, tichuan Pathianin, “keimahni ang anlo ni hlauh dah ang e” tiin Eden huan atang Adama te nupa chu a hnawtchhuak ta a ni(Gen. 1:26; Gen. 2:16,17; Gen. 3:6; Gen. 3:22-24).
Bible chuan Evi hi sualna dai hmasatu ni mahse Adama avangin khawvelah sualna alo lut a, amah avangin khawvel mihring, Adama atanga chhuak zawng zawng chuan he finna(chhia leh tha hriatna) hi thisen ah inkaichhawn vek alo ni ta a ti a. Pathian chatuan thiltum a nih loh avangin he finna hi hebrai tawngin “sual(hamartia)” a tih theih bawk a ni. Adama atanga a thlahte chhui hian Setha fapa Enosa atang chauh hian Pathian hming an lam tan leh chauh a. Nova hun alo thlen chiah hi chuan khawvelah sualna alo nasa leh tawh em em a ni. He sualna hi sualna satliah- mihring leh mihring inkar a ni mai lova; Pathian fate(vantirhkoh tlute/vantirkoh sual/ramhuai taksa nei) leh mihring inneih pawlh vang a ni ber a. Pathian chuan mihring alo siam ta kher kher chu pawi a ti em em a; leia mihring awm chu tihchimih vek a, thilnung zawng zawng pawh chu tihmang vek a duh a(Gen 6: 7). Chumi laka him Pathian mi chu zawn an ni, Nova te chhungkua chauh chu him anlo awm a(Gen 6:8). Pathian chuan sual tlenfaina atan tui lian a sah ta a ni. He tuilian hi mihring tihmihna lam niloin, Pathian thiltum chu reformative zawk hi a ni(Gen. 3:7, 22; Gen. 6:5,11-12; Gen. 7:11-12, 23). Adama hnena Pathian thil tiam pek chu a fail ti tih ta tlat mai!
Nova hunlai
Pathianin khawvel sual a tlenfaina laka him chu Nova te chhungkua mi pariat chauh kha an ni tawh a. Adama hnena Pathian thuthlunna chu thlun nawn leh niin; Pathianin Nova thlahte chuan leilung hi luahkhat a, thilsiam chunga thunei turin thuneihna a pe nawn leh a ni. Nova hnena Pathian thuthlun chu khawvel enkawl a ni a, chu chu a thlahte zel pawn rawn chhunzawmin pawl lian tak mai an din ta a, tawng thuhmun an hman bawk avang hian anmahni a sakhuana hial zawngchhuak a, mahni inpathianna hial a thleng thei a ni tih Pathian hian a hre leh ta tlat a. Chutichuan anmahni chakna maia an kal loh nan mihring te chu tawng tihhran sak anlo ni ta a ni. Hemi chungchanga Pathian huat em em chu Human government hi a ni a, BC 2ooo hmalam kha a ni(Gen. 9: 1, 2; Gen. 11: 1-4; Gen. 11:5-8).
Abrahama hunlai
Kum BC 1928 alo chuang kai a, Babel avanga tawng tihhran sak mihringte an nih hnu chuan Pathianin mipakaht “Abrahama” a koh hrang leh ta a. Pathianin a hnena a tiam chu chi ropui taka siam leh, ram pek a tiam leh a(chu chu Adama atanga Pathian thiltum a ni). Chumi atan chuan Pathianin rinna a pe a, serhtan thuthlung, sual thawina thisen hlan. Chu chu Pathianin ram a pek luah tura an thuthlung chu a ni. Chu thuthlung chu Genesis atanga Exodus thleng hian ziah chhuak vek a ni an ti. Mahse Pathian duhloh lam an hawi tak avangin Pathianin reformative punishment atan ramdang sal ah a tan tir ta a ni (Gen. 12:1-3; Gen. 13:14-17; Gen. 15:5; Gen. 26:3; Gen. 28:12-13; Exod. 1: 13-14).
Bible thu chhui zar zarin mihring hi Abrahama chin atang sala an tan chhan chhuak turin Pathianin a bel ruat Mosia a thlang chhuak leh ta a. Hetih hunlai hi BC 1800 lai vel a ni. Chumi chuan Israel fate chu hruaichhuakin Dan hnuaiah rorel sakin an awm ta a. Chu dan chu Pathianin Mosia hmangin a pe a, amah Pathian chauh be tur leh Pathian dang neilo turin a ti a ni. Mahse ramdang pathian te anlo biak thin avangin Pathianin ram dang leh hnam dang sal ah te tihduhdahna nasa tak nen a thlah leh ta a. BC 333 laiin Alexandera’n Judai ram chu a hneh ta a, BC168- ah phei kha chuan Antiochus chuan Juda te chu nasa takin a tiduhdah a, temple-ah ngei pawh vawk hlanin a tibawrhbang a nih kha. Heng ho lak atang hian zalen leh thin mahse BC 63 atang a Isua thih thlengin Rome sawrkar chuan Judai ram te chu a awp hlen ta a ni(Exod. 19:1-8; 2 Kings 17:1-18; 2 Kings 25: 1 -11; Acts 2:22-23; Acts 7:5152; Rom. 3:19-20; Rom. 10:5; Gal. 3: 10).
Isua hunlai
BC 6- na atanga Isua alo pian taka chin zawng chu dan hnui ah te, rinna leh thupek hmangte niloin, khawngaihna a rorel leh chhandam kan ni ta a. Pathian chatuan min tumpui ram khawvel pawh chu a tlangau pui zel bawk a. Paihbo ala ni reng reng lo bawk! Rinna avanga khawngaihna a chhandam kan ni a, keimahni thawhchhuah lam ni tawhlohin, Isua hmangaihna luangliam a ni zawk. He era ah hi chuan Israel emaw Jentile emaw a awm ve tawh lo a. Mi zawng zawng tan a ni. Mahse Isua chuan amah nena chatuan thiltum ram thleng tur chuan thu mihringte chu a thlunpui leh ta a, chu chu a thih dawnin Apostol te hnenah,“Ramtinah he chanchin tha hi hril rawh u. A ringa baptisma chang chu chhandamin an awm ang a; a ringlo erawh chu thiamloh changin an awm ang(Marka 16:15-16)” a ti a ni. Pathianin Adama hnena a tiam tawh ram chu Nova hnenah hlan chhawn a ni a, Nova chuan Abrahama hnenah a hlan chhawng ve leh a, Abrahama chuan Mosia hlan chhawng ve lehin, ram chanchin tha ngei chu Isua hian a rawn hril ta a ni. Isua lo kalna hian demand ropui tak mai ken tel a nei a, chu chu appointment rura tak a ni, a hnenah “vanram” a kan chen ve theihna tur permit hi dil thlak sak kan ni a(John 17:24). Ava ropui teh lul em(Jer. 30:5-7; Dan. 12:1; Zeph. 1:15-18; Matt. 24:21-22.)
Isua lo kal lehna
Isua ngei chu thiin van ah lawn mahse, “ka lo kal leh ang” a tih avangin alo kal leh ngei dawn a, chutah chuan a mite chu thlamuang takin a la ang a, a hnenah a hruai tawh ang. A chhandam fate chu chatuanin a leiah ro an rel tawh dawn a ni. Hetah pawh hian Setana chungchang pawh hi mithianghlim ten an rel a rinawm. Chumi hnuah Setana chu thlah dul leh a ni ang a. Chumi zawh ah “lei thar” leh“van thar”, Pathianin Adama hnen atanga alo tiam tawh ram chu kan luah dawn a ni. Chumai pawh chu la niloin, “van thar” pawh luah thei tur a peih diam leh permit pek vek kan ni ta(Isa. 2:1-4; Isa. 11; Acts 15:14-17; Rev. 19:11-21; Rev. 20:1-6) !
“Van thar” leh “Lei thar” ah chuan thihna a awm leh tawhlo ang a. Mangan lusunna a awm leh tawh lo bawk ang a. Natna reng reng a awm tawh bawk heklo ang. Tar ni a awm tawh lo ang a. Inthenna a awm tawhlo ang a. Hmangaih inkalsanna leh hmangaihte kalsan kan ni tawh lo ang a. Pathian angchhungah chatuanin kan awm tawh dawn a ni.
“Tin, lalthutphaha thu chuan,’Ngaiteh, thil engkim ka siam thar e’ a ti a”(Thupuan 21:5)
“Tin, van thar leh lei thar ka hmu a; van hmasa leh lei hmasa chu an boral tawh a, tuifinriat pawh a awm tawhlo a ni”(Thupuan 21:1)
“Ngaiteh, Pathian bawkte chu mihring zingah alo awm ta,
Ani chu an hnenah a awm ang a,
Ani chu an hnenah a awm ang a,
Anni chu a mite an ni ang.
Pathian ngei chu an hnenah a awm bawk ang a, An Pathian a ni bawk ang.
An mit ata mittui zawng zawng a hrufai ang a;
Thihna a awm leh tawhlo ang a,
Lungngaih te, tah te, nat te pawh
A awmleh tawh heklo ang.
Thihna hmasa chu a ral ta”(Thupuan 21:3-4)
No comments:
Post a Comment