Sap tawng a Galaxy tih hi mizo tawng ah chuan “Arsi rual” tihna a ni a.Chung galaxy te chu tuemaw pawh khawm vang pawh niloin Gravity vangin an bawr khawm luih thin bawk a.Chung arsi maktaduai chuang bawr hlawm khat chu Galaxy khat an ni zel a.Radio telescope leh Optical telescope te tehna atang phei chuan universe ah hian galaxy tluklehdingawn za chuang aia tam mah an awm a ni.
Galaxy lo insiam dan pawh hi science lam atang chuan gas hlawm atang proto-galaxy alo insiam a,an formation beihlai ang zelin an lo puitlin hnu pawn pianzia an pu hlen ta thin a,galaxy pianhmang langsar pathum te zing ah spiral,elliptical leh irregular te an ni.
Spiral galaxy ah chuan kan awmna lei pawh hi a awm ve a,kan galaxy chu milky way galaxy tih a ni a.Pianhmang bial tha tak hi an pu thin a.A lai lam ah arsi naupang deuh te awmin a pawnlamah a upa tawh te an awm thin a ni.Universe ah hian 80% vel hi spiral galaxy ni tur a ngaih a ni.
Elliptical galaxy te erawh pian hmang sawl nei an ni thung a,17% vel an awm a.Irregular galaxy te erawh 3% chauh niin pianhmang mumal an neilo a ni.
Milky way galaxy(Thlasik kawng): Hei hi mizo pipu te lung tileng em em thin tu kha a ni.Thlasik lai chuan zan ah van lam han en ila alo paw chiai mai thin a,thlasik hriatna awlsam tak a ni pah fawm.
Vai tawng chuan Akash Ganga(Pathian lui) tihna a ni a.Hmasang rindan ah chuan an miropui te chu thlasik kawng ah khian an thih hnuin an pan thin niin an ngai a.Hnam thenkhat ah chuan he khawvel(Earth) a lui lo awm tawh,van a lak chhoh tak niin an ngai bawk a.A mawina leh a ropuina te hian mihring rilru hi ala em em a ni.
Thlasik kawng hi tuipui tak tak erawh chu a ni lo.Galaxy tam tak zing a pakhat ve mai,arsi maktaduai chuang inbawr khawmin a an siam lehchhawn a ni a, an enna chuan thlasik kawng chu a ti eng a,an awmna hla tak avang chuan keinin paw ruaiin kan lo hmu ta a ni.Chung arsi te zingah ngei pawh chuan keini chenna Lei(Earth) pawh hi a tel ve a.A lairil atanga Earth hlat zawng hi engkum nuai chuang a ni a.Engkum khat hi 9460KM a ni!
Scientist te chuan Thlasik kawng hi hlawm lian zual Local Group an tih te zing ah a tel a.A lian ber chu Andromeda niin a lai tak a tan tlangin engkum 165,000 a ni.Thlasik kawng atang a Galaxy hnaih ber tu chu Magellanic clouds te an ni a,engkum 160,000 hla an ni.Nimahsela kum 1994 khan engkum 80,000 hla ah Sagitterius Dwarf chu an hmuchhuak leh a,mahse chu chu kan galaxy atanga hnai ber erawh a ni tih anla puangzar lo.
Pleiades Star Cluster
ETA Carinae
Super Nova
Sombrero Galaxy
Jupiter nen a inang hle mai.A laimu leh heltu ring a nei a.Scientist te rindanah a chhungril ah hian Black hole a awm niin an ngai a,a chhan chu sombrero ah hian arsi thi an tam mai bakah enna a nei tlem em em a ni.
Horsehead Nebula
Quasars
Footnotes:Universe ah hian galaxy maktaduai chuang an awm a.Zir chian theih chin erawh a tlem hle thung.Kum 1995 ,march 24 khan Canadian leh US astonomer te chuan vanthengreng a thilnawi leh gas vel kar ah khian galaxy hmuhchhuahloh an tam thu an lo sawi tawh a.US observatory chuan 1992 daih tawh khan alo buaipui fe tawh thung.
British astronomer te chuan kum 1997,april 10 a an zirna ah chuan Galaxy pahnih Antillis leh Argo an hmuchhuak a.Antillis hi engkum maktaduaithum a hla ni a,Royal astronomic society chuan hetiang galaxy hi vang tak a nih thu an puang bawk.
Hei bakah hian Andromeda v111 chu Western Reserve University chuan kum 2003 khan an hmuchhuak bawk a ni.
No comments:
Post a Comment