Hetiang tawngkam han hman ve dawn pawh hian inthlahrunna lian tak alo awm thin. A kul a taia thawkte duh khawplohna rilru pu te zingah a lailum ka luah ve dawn te pawh ka ang rum rum mai. Mahse thalaite hian hmasawnna kan duh a, ram roreltu hlun ten ram thanna an duh tak zet a nih chuan hun leh hmun hi insem thiam a ngai a nih hi ka ti rilru fo thin. Khawtlangah pawh hruaitu ni phalo, kohhranah pawh a member ni pha ve tawk tawk, diklohna leh hlem hlena hmu a, harsatna su kiang tura mahni inphalrai leh ngam silo nun te hi a sakhaw mi nge, hnam dawizep rilru tih hi mahni inzawt teh ang. Heng mahni thiamna leh theih tawka ram tan a tha leh zung sengtu te hi, ram tan a eiru leh thawk paha tha leh zung seng te ai hian an ngaihsan awm fan mai a ni tih nachang i hre teh ang u.
Thenkhat chuan ram hmasawnna chu
thalaite ah hnawk khawm an tum a, thenkhatin kan puipa leh ram roreltu khawl te
ah demna anchhia an lawh a. Heng hi inpuh mawhna mai a ni. Hei hi mizo zia a ni
lo. Mizo zia chu mahni ngeiin “ka ti ve thei” tih thuthlukna
hi a ni. Ni e, politician inhnialna te sep tak tak te hian thalai rilru suk
thlek a ti mumal lo zo ni ber hian a lang, “nih nih ni rawh se” tih
te, “bawng pawh ni se MNF/CONGRESS a nih chuan ka vote ang” tih
hi kan motto ala nih chhung chuan ram leh khawtlang hian hartharna lak
ata ala pilbo thuk hle tihna a ni. Tunlai chhuan te u, hetilam zawng hian ti
ang u hmiang,“Tunge dik” – tih lam niloin, “Enge dik”- tih hi
motto ah i nei teh ang u.
Ram development thlenna tur atana
kaihza indawh luah hi hmuh hmaih theih rual a ni lo. Hetah hian mi zawng zawng
kan tel a. Kan awm vek a, kan thawk vek a, kan inbarh lut vek bawk. Mahni
inhmuh hmaih emaw, midang hmuh hmaih hi he developement circle- ah hian a tel
ve hauh lo a nia. Dem bik tur an awm lo a, dem tur bik i ni lo a, dem theih bik
i nihloh avanga i that bikna a awm chuang bawk hek lo a, dem theih bik loh an
nih avanga an that bikna a awm hauh lo bawk!
Finna hi Solomona chuan
Pathian hnen atanga a dil a ni a. Khawtlang nun tha nei tur pawh hian chhungril
nun tha atanga lo chhuak finna hi a pawimawh em em a ni a tihloh theihloh. Chu
chhungril nun tha hlauh tawh te erawh chu siam that har tawh tak an ni lawi
bawk si. Khawtlang nun siam that nana tlawmngai pawl dan pawh hi ngun taka
ngaihtuah chuan reformative lam aiin retributive method hi kan tuh nasa
lutuk. Chutah tak chuan chhungril nun tha nei turin thangthar lo chhuak te hi
rilru leh thinlung; engmahin ala pawlhloh an nih avangin zirna dik pek hi a
pawimawh tawp a ni.
Merriam webster’s dictionary
chuan tihian u zawkte mawhphurhna chu a sawi a,“mawhphurhna chu mi
tupawh a nu emaw a pa, a aia chung zawkte khuahkhirhna hi a ni” tiin.
Hei hian tihtur dik tak tihin khawtlang nun a siam tha thei tih a tilang chiang
em em a. Samuel smith ve thung chuan, ” ni chhuak eng mawi tak mai te,
zan thiang tak mai te, hlawhtlinna leh beihdawnna thleng mai hian hun ah a
innghat vek a ni” a ti. Heta rawnlang leh ta chu dawhtheihna leh tih
talna hian hlawhtlin ni a nei thin a ni tih hi.
Dik taka hriat theih chu naupang
ten puitling nun zir tura an ngaihdan an siam tan hunlai hi hun tha leh hlu a
ni. JF Dictionary chuan kum 13-19 hi tiin a hrilhfiah a. He hunah tak mai hian thlalai
puitling nun zir tan tir chuan ngaihtuahna mumallo tak; a tha leh chhia pawh
ril zawka an thliar thiam hma, dik leh fel a maw intih tlat hunlai a ni tiin
Dr. Jav Giedd chuan a sawi. Chu hun tak chu zirna hrisel tak, kawtlang
nun thlenga nghawng nei inbarh hunlai a ni a. Thing zung, a kung leh a rah ten
mumal taka inchuktuah remna ang hi a ni ber; a zung leh kung a that chuan a rah
pawh a tha mai thin. NLUP ai chuan SSA lam ka ngai pawimawh zawk ka tihna a nih
chu!
Duke university, california, USA rama
zirmi te chuan thangthar ten zirna tha leh hrisel an dawnloh avanga thilthleng
thei; chindawklak thalo tak mai te, tualthah, nu leh pa lak atanga tlanbo,
helna leh sualna chitin reng a hring chhuak thei tih an report chuan a tarlang!
Dr. Jay Giedd, naupang rilru lam thiammi chuan tihian a sawi a, ”
thangthar tir te hi leirawhchan ang an ni a, uluk taka tui nen kan chawmloh
chuan an nghet lo a, an khi a, in chhe tak kan din thei a ni”. North
America rama thihna tam ber pawh accident, tualthah, ruihhlo leh pawngsual te
an ni. Mizoramah ngei pawh kum 1992 hmalam daih tawh ah khan America khawtlang
nun chhiatna ang chu kanlo tem ve tan tawh a. Africa ram than theihlohna chhan
ber pawh zirna in leh ZIRNA an ngaihthah vang a ni. Heta tanga lo lang leh ta chu
khawtlang nun siam tha tur chuan pre-plan ni lo, pre-programne hi a pawimawh
zawk ang em aw a tih theih. Thangthar ten zirna tha an hmuhloh chuan hre
reng chunga TIME BOMB pai ang vel kan ni!!
Thangthar ten zirna tha leh nun
hrisel an neih theih nan chuan rual u zawkte tello chuan thil thleng theilo
hulhual a ni a tih theih bawk. Latin -ho chuan thangthar tirte chunga zirna
hrisel tak pek hi an mawhphurna ah an ngai nghet tlat mai bawk. Merriam
webster’s dictionary pawn nu leh pa, rual u zawkte mawhphurhna chu nau zawkte
khuahkhir hi a ni a ti. He mawhphurhna hi Dan sawm anga zawm duak tur tihna lam
chu a ni hauhlo. Mahse hei hian rual u zawk leh nau zawkte inkara inpawhna
zahawm tak a awm tir thei dawn a. Thangthar tir ten zalen taka awm an duh
thin a, an zalenna chu hrilh hriat a, an mawhphurhna chu hriat tir an phu tak
zet a ni tih hi. Hei hian mahni chunga tihtur te, midang chunga tihtur leh
Pathian chunga tihtur lam thlengin a hruai dawn a ni. Heta ngaihtuahna a
question lo awm nghal vat thin chu hei hi a ni- kan sunday sikul hian eng chen
nge a huam a, morality a ethical value hrechiang tura inzirtir nge, sual
hre reng chunga ngaidam tur a inzirtirna ni zawk aw a tih theih a nia!!
Khawtlangah chuan nu leh pa, rual u
te, nausen atanga pitar putar thleng a huam a. Chutah chuan rorelna keng tur mi
an awm leh a, chungte chuan dik leh fel taka ro an relloh chuan khawtlang nun
chu a chhe rawih rawih mai zawng a nih hi! Africa khawtlang nun chhiatna chhan
bul ber pawh an thlahtu ten chi inthliarna an buaipui reng vang a ni. Africa mi
hang ro ro ah tun thleng hian tualthah, in rikrap leh sualna chitin reng hi an
la chhawm mup mup reng mai a ni. A pawimawh ta ber mai chu nu leh pa,
roreltu te hian hetah hian mawhphurhna lian tak an nei a nih chu. Ram rorel khawl,
politicial inmung dikloin a ram a tihbuai theih dan te hahip a sawi a ngailo,
zoram ngei pawh hian a tuar mek zawk a nih hi! Hai luih chi a ni
lo, “sa kawlin sa kawl a hring thin” tih a nih kha. Ram
hmasawnna hi thangtharte kutah a awm a ni ti a pulpit tlanga chum thum dut ai
chuan backup plan that zia hi zir mai rawh se. Thalaite hmaikawra hmanga
diklohna humhalh pawh hi ram hmangaih zia a ni lo a, “sakhuana hian min
ti lungno zo ta” zawk em ni le!
Atawp ber ah chuan engkim mai hi
hunah a innghat vek a. Philosopher pakhat chuan ti hian a sawi a “beidawnglo
va zir chu Pathian pawn alo tanpui thin” tih hi. Dik leh fel tak
ni a kan hriat, Dan sawm pek ang a chhechham meuha rinna nghah ngam ruahmanna;
a thatna tem tur meuh chuan hun leh kum a duh ve viau ang tih chu a rin theih.
India zalenna hmu tur pawn kum rei fe a vei kha maw! Keini a ruala khawtlangnun
siam tha tur lek phei chu beidawng lo va, ringngam a beih hi tihmakmawh a ni e.
Hmasawnna hi circle ang hi a ni ber a; engmah lo atanga pawimawh kan tih te
thleng hian inchuktuah rem taka kallai an sawn loh chuan ram hmasawn, hnam
hmasawnna leh khawtlang nun siam thatna reng reng hi a awm theilo hul hual zawk
thin a ni!
No comments:
Post a Comment